Шырав: çĕлен-пулă - Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

удочка, крючек
вăлтапа пулă тытать — ловит удочкой рыбу
вăлтапа тытни — уженье рыбы
вăлтапа пулă тытакан килчĕ — удильщик пришел
вăлта йар — удить

вăлча

икра
вăлчăлă пулă — икристая рыба
пулă вăлчи — рыбья икра

вĕре-çĕлен

огненный змей
вид метеора
вĕре-çĕлен вутăн-хĕмĕн тăкăнса вĕçсе çӳрет, тет — говорят, что огненный змей летает, рассыпаясь огнем и искрами

пулă

I.
рыба
унта çĕр-аллă виçĕ шултăра пулă кĕрсе тулнă — в нее попало 153 крупных рыбы
пулă тытакан, пулăçă — рыболов
пулă шӳрпи — уха
вăл пире çапла икшер пуллăн пара-пара вуншар пулă парса тухрĕ — таким образом, выдавая по две рыбы, он дал каждому из нас по десяти рыб
пулла кай — идти ловить рыбу
пулă тыта-тыта хур — нарыбачить

пулă

II. ...:
пулă-тырă лайăх пултăр — да уродится хороший хлеб

пыл

мед
пыл карасĕ — сот
пыл карасне сутать — продает медовые соты
тырă-пулă пылахĕпе — сладость нового хлеба
◊
пыл курăкĕ — клевер
пыл хурчĕ — пчела

пысăк

большой; высокий; пысăк çĕлен – удав; пысăка ĕмĕтленекен хутаç çакса ыйткалама кайнă теççĕ – тот, кто надеется на большое, пойдет (”пошел”) с сумою по-миру. Çын аллинчи кукăль пысăккăн курăннă, тет – Пирог в чужих руках кажестя большим. Чул-хула Мускав пысăкăшĕ çук – Нижний Новгород не будет величиной с Москву. Кун пысăкăшскер ăçтан ӳснĕ-ши? Откуда это он вырос такой большой? Пысăклан – увеличиваться, рости. Пысăклат – увеличивать.

157 стр.

сăнă

жало; копье; çĕлен сăнни – жало змеи (çĕлен сăхать – змея жалит); сăнапа чикнĕ – ударил копьем.

167 стр.

сĕткĕн

сок
çăканăн çуркунне сĕткен нумай — весной у липы много соку
◊
пулă сĕткенĕ — рыбье молоко; рыбий жир

суха

син.: суха пуç
соха
суха тимĕри — сошник, лемех
суха касси — борозда
суха калеки — полица
пулă сухи — устье реки, угол между шеей и подбородком
суха тăвакан — пахарь
суха сухала — пахать пашню
хура лаша сухара — вороная лошадь на пашне

çĕлен

змей
хура çĕлен — гадюка
хурăн пуçлă çĕлен — уж
туй çĕлен — медяница
чăпар çĕлен — серый змей

çĕлен-калта

гады (змея-ящерица); çĕлен-калтана тивме каламан – не велено трогать гадов.

191 стр.

çĕлен-пулă

угорь; çĕлен-пулă тытрăм – угоря поймал; çĕлен пек усал çын – ехидный человек.

191 стр.

çип

нитка; шнур; сетка; кайăксене тытма çип лартнă – для ловли птиц поставил сетку; çип çăмхи – клубок; йĕтĕн çиппи кĕпи (йĕтĕн пирĕ кĕпи) – рубаха из льняного холста (из льняных ниток); кантăр çиппи кĕпи (кантăр пирĕ кĕпи) – посконная рубаха; çип çĕлен – нитчатка.

195 стр.

хура

черный
хуп-хура — черный пречерный
...
хура кăвак — зеленый
хура курак — грач
хура лаша — вороная лошадь
хура пулă, хура карас — линь
хура çырла — ежевика
хура çырла аври — куст ежевики
хура тăпра — чернозем
хура тăхлан — свинец
хура тулă — гречиха
хура тулă пăтти — гречневая каша

Çавăн пекех пăхăр:

çĕлен-çип ури çĕлен-калта çĕлен-калталла çĕлен-курăкĕ « çĕлен-пулă » çĕлен-пулли çĕлен-пуши çĕлен-хура çĕлен-шăван çĕленлĕх