Шырав: çăвар тӳпи

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

кар

15.
раскрывать, размыкать (рот, пасть)
çăвар кар —
1) раскрыть рот
2) зевать
3) разг. орать

кар


уйăх карта карнă — вокруг луны образовался ореол
çăвар карса итле — развесить уши
çăвар карса лар — 1) прозевать, зазеваться 2) разинуть рот (в изумлении)

карăл

раскрываться, размыкаться (о рте, пасти)
çăвар карăлмасть — рот не раскрывается

карăн

5.
раскрываться, размыкаться (о рте, пасти)
манăн пĕрмаях çăвар карăнать — мне то и дело зевается

6.
закрываться, затягиваться
опускаться

чаршав карăннă — занавес опустился

карăнчăк

5.
спущенный, опущенный
карăнчăк чаршав — спущенный занавес

6.
раскрытый, разинутый
карăнчăк çăвар — раскрытый рот

карма

карма çăвар
1) крикун
горлан, горлопан прост.
2) пустомеля, болтун
3) ротозей

кăчăклан

2.
вязать (во рту), стягивать (рот) (от чего-л. вяжущего)
симĕс панулми çисен çăвар ăшă кăчăкланать — от зеленого яблока вяжет во рту

курган

курганный
курган тӳпи — вершина кургана

лакăркка

2.
слюнявый
лакăркка çăвар — слюнявый рот

лапра

2. перен.
грязный, непристойный, бесстыдный
лапра çăвар — похабник

палка

II.
палка çăварразг. то же, что палкавçă

пуç

головной
кăтра пуç — кудрявая голова
кукша пуç — 1) голова с лысиной 2) лысый
пуç купташки — череп
пуç мими — головной мозг
пуç тӳпи — макушка
çара пуçăн — с непокрытой головой
пуçа тиврĕ — я угорел
пуçа ус — повесить, понурить голову
пуçа чик — опустить, потупить голову
пуçа чиксе ĕçле — работать не поднимая головы
пуç ыратни — головные боли
пуç çурăлса тухать — голова разламывается (от боли)
пуç çаврăнни — головокружение
ку ман пуçа килмерĕ — это не пришло мне в голову
Энтри шалта, пуçĕ тулта. (Мачча кашти). — загадка Эндри в избе, а голова наружу. (Матица).
Тунката çинче çутă пуç. (Лампа). — загадка На пне высится лысая голова. (Лампа).

пӳрт

изба, дом
пĕчĕк пӳрт — избушка
ултă кĕтеслĕ пӳрт — пятистенный дом
сивĕ пӳрт — нетопленная, холодная изба
çĕнĕ пӳрт — новый дом
хура пӳрт — курная изба, изба по-черному
шурă пӳрт — изба по-белому
пӳрт ăшчикки — внутреннее убранство дома
пӳрт вырăнĕ —
1) участок для дома
2) избище, место, где была изба
пӳрт кашти — матица
пӳрт маччи — потолок избы, подволока
пӳрт никĕсĕ — фундамент избы
пӳрт пури — сруб для избы
пӳрт пуçĕ — фронтон
пӳрт таврашĕнче тыткаламалли япаласем — предметы домашнего обихода
пӳрт тăрри — крыша избы
пӳрт тӳпи — 1) крыша избы 2) потолок избы, подволока
пӳрте кĕр — войти в дом
пӳртре лар — сидеть дома, домоседничать
пӳрт ларт — ставить дом
пӳрт хăпарт — ставить сруб избы на мох
унăн пӳртчĕ çĕнĕ-ха — у него дом еще новый
пӳрт тулли халăх — народу полон дом
вĕсем ашшĕн пӳртĕнче пурăнаççĕ — они живут в отцовском доме
Пӳрт çумĕнче пĕрмен кукăль выртать. (Хăлха). — загадка Возле избы лежит незащипанный пирог. (Ухо).

сăрт

холмистый, гористый, возвышенный
Атăл сăрчĕ — возвышенный берег Волги
сĕвек сăрт — пологая возвышенность
чăнкă сăрт —крутая гора
чул сăрт — скала, утес
сăрт аякки — косогор
сăрт тӳпи — вершина горы
сăрт хушши — седловина
сăрт айĕнче çул выртать — под горой проходит дорога
вăрманлă сăрт — лесистая сопка
сăрт тăрри — вершина сопки
Пулли шывра, хӳри сăртра. (Курка). — загадка Рыба в воде, а хвост на горе. (Ковш).

стоматит

мед.
стоматит (çăвар шыççи)

стоматологи

стоматология (медицинăн тута-çăвар, шăл чирĕсене сиплекен пайĕ)
[грек. stoma (stmatos) — çăвар, тата logos — вĕрентӳ]

тĕшĕр

4. разг.
уплетать, есть жадно
пожирать
прост.
ĕнесем клевера тĕшĕреççĕ — коровы с аппетитом поедают, едят клевер
çăвар тулли тĕшĕр — уминать за обе щеки

тулли

полно
битком
разг.
тулли витре — полное ведро
пӳрт тулли хăна — дом полон гостей
çăвар тулли — полон рот чего-л.
тулли тултар — наполнить до краев (сосуд)
тулли хур — нагрузить до отказа (машину)
тулли ярса пар — налить, насыпать до краев
Тулли пичке янрамасть. — посл. Полная бочка не грохочет.

тутă

вкусовой
пыл тути — вкус меда
тути çук — безвкусный
çăвар тути кайни — потеря вкусовых ощущений
яшкана тăвар тути каламан — суп недосолен
тутă кĕрт — придать вкус чему-л.
тутă кĕртекен япаласем — специи
тутă пĕлекен органсем — органы вкуса

тӳпе

1.
вершина
сăрт тӳпи — вершина холма

тӳпе

2.
крыша
пӳрт тӳпи — крыша дома

тӳпе

3.
свод, потолок
верх

блиндаж тӳпи — верх блиндажа
кăмака тӳпи — свод печи
çăвар тӳпи — небо

тӳпе

4.
макушка
темя

пуç тӳпи — темя
ура тупанĕнчен пуç тӳпине çитиччен пăх — оглядеть кого-л. с ног до головы

тӳпе

5.
верх (шапки), тулья
шлепке тӳпи — тулья шляпы

тӳпе

9. перен.
зенит, совершенство
ăсталăх тӳпи — высшая ступень мастерства

тӳпе


тӳпи шăтăк — недотепа, придурковатый

тӳпе

II.

1.
доля, пай
ку манăн тӳпе — это моя доля
топливăра газ тӳпи ӳссе пырать — доля газа в топливном балансе возрастает

тӳпе

2.
паек
çăкăр тӳпи — хлебный паек

уç

1.
открывать, раскрывать
распахивать

алăк уç — отворить дверь
рояль ус — раскрыть рояль
хапха уç — раскрыть ворота
уçса кĕрт — впустить
çăвар уç — 1) открыть рот 2) перен. заговорить
куç уç — 1) открыть глаза 2) перен. проснуться
янках уç — открыть настежь  
яри уç — открыть настежь

утă-улăм

собир.
грубые корма, сено и солома
рационта утă-улăм тӳпи чакса пырать — доля грубых кормов в рационе сокращается

хăпалантар

обжечь
ошпарить, обварить

çăвар ăшчикне вĕри чейпе хăпалантартăм — я ошпарил рот горячим чаем

чара

III.
широко раскрытый, разинутый
чара çăвар — горлопан

чарусăрлăх

1.
несдержанность, невыдержанность, невоздержанность
отсутствие выдержки, неумение сдерживаться

чĕлхе-çăвар чарусăрлăхĕ — невоздержанность, несдержанность на язык, болтливость

чĕлхе-çăвар

языковой, речевой
яка чĕлхе-çăвар — гладкая речь
унăн чĕлхи-çăварĕ çыпăçать — у него бойкий язык, он остер на язык
чĕлхе-çăвар çыхланни — косноязычие
Чĕлхе-çăвар япшар пулсан, курайман çын та çул парать. —
погов. Человеку с ласковой речью и недруг уступит дорогу.

шапа

лягушачий, лягушечий
çĕр шапи — жаба
тимĕр шапа — черепаха
тинĕс тимĕр шапи — морская черепаха
шапа вăлчи — 1) лягушачья икра 2) бот. бодяга
шапа курăкĕ — бот. копытень европейский
шапа пăтти — бот. ряска
шапа хупаххи — бот. мать-и-мачеха
шапа çăвар — бран. горлан, крикун
шапа хуранĕ — раковина, ракушка

якал

1.
становиться гладким, ровным
сглаживаться

çул якалнă — дорога стала ровной, обкаталась
хырăнса якал — чисто побриться
пăчкă шăлĕсем якалса кайнă — зубья пилы стали гладкими (иступились)
Тăхăнман çĕлĕкĕн тӳпи якалмасть. — посл. Коли шапку не носить, так она не износится.

яр


алла вăрăм яр — проявлять алчность, зариться
алла ирĕке яр — дать волю рукам
алла ярса ил — взять в свои руки
асран ан яр — постоянно думать о ком-чем-л.
ăша хĕлхем яман во рту маковой росинки не было
куçран ан яр — не выпускать из поля зрения
намăса яр — выставлять на посмешище
пуç яруст. сослать (в ссылку)
пуçа лăш яр — опустить голову
салам яр — приветствовать (в письме)
çăвар тутине яр — вызывать неприятное ощущение во рту
ташша яр — пуститься в пляс
тымар яр — пускать корни, укореняться
хваттер яр — сдавать жилье, пускать на квартиру
хунав яр — пускать побеги (о деревьях, кустах)
чĕлхене яр — распустить язык
шухăша яр — повергнуть в раздумья
ыйха яр — спать мертвым сном
юрра яра пар — распевать песни, заливаться
ятна ан яр — не урони свою честь
ят яр — опозорить, осрамить, обесчестить
ярса пус — шагнуть
ярса тыт — схватить, задержать

çаклан

6. разг.
доставаться, выпадать, приходиться на долю
чи пысăк тӳпи ăна çакланчĕ — самая большая доля досталась ему
паян дежурство сана çакланчĕ — сегодня дежурить выпало тебе

çара

3.
голый, чистый, пустой
çара хӳме — голая стена
çара сăрт тӳпи — голая вершина горы
çара хир — голая степь
çара сак çинче çывăр — спать на голых нарах

çăвар

ротовой
çăвар ăшĕ — анат. ротовая полость
çăвар ăшчикки — ротовая полость
çăвар маччи — небо
çăварĕ хăлха таран — рот до ушей

çăвар кар —
1) разевать рот
çăвар карса итле — слушать с разинутым ртом
2) громко говорить, горланить, орать
3) разбалтывать, разглашать, проговариваться

çăвар уç —
1) раскрывать рот
2) перен. сказать, молвить
çăвар та уçтармасть — он не дает и слова вымолвить

çăвар хуп —
1) закрыть рот  
2) перен. замолчать
хуп çăварна! — закрой рот!, заткнись!

çăвар типсе ларчĕ — во рту пересохло
çăвар тулли çи — набить полон рот
Унпа калаçса çăвар тутине те ямастăп. — погов. С ним говорить — только вкус во рту портить
çăварĕнчен ӳпки курăнать — ирон. изо рта видны легкие (об отощавшем, изголодавшемся человеке)
çăварти татăка кăларса ил — вырвать кусок изо рта
Çăвартан тухсан хапхаран тухать. — посл. Что вырвалось из уст, то вылетит за ворота. (соотв. Слово— не воробей, вылетит — не поймаешь).

çăвар

5.
глоток
кусок
(на один укус)
пĕр-икĕ çăвар шыв ĕç — выпить глотка два воды

çыхăн

5. разг.
заплетаться
сковываться

чĕлхе-çăвар çыхăнать — язык заплетается

ăшчик

2. анат.
полость
çăвар ăшчикки — полость рта

çăвар

6. перен. разг.
едок, рот
çăвар нумай, тăрантаракан çук — едоков много, а кормильцев нет

кăнтăр


кăнтăр тӳпи — зенит

шăн


шăннă карăш — мокрая курица (о человеке)
шăннă пуç — дурак, бестолочь, дубина
шăннă çăвар — мямля, размазня

хапха


хапха çăвар — крикун, горлопан
хапха укçиуст. выкуп (на свадьбе)

сарлака


сарлака сак — нары
сарлака çăвар — болтун, пустобрех (букв. широкий рот)

çăвар


карма çăвар — горлопан, горлан, крикун
пĕр çăвартан сур — быть единодушным (букв. плевать одним ртом)
вĕсем пĕр çăварлă — они заодно
çăвар тулли калаç — выражаться, говорить грубо, непристойно

пылак


Çăвар пылакне сая ан яр.погов. Не тратить слов попусту (букв. Не портить вкуса во рту).
пылак чĕлхе — подхалим

ана

II.
отверстие
— перевод зависит от характера предмета:
проем, вырез и т. д.
алăк ани — дверной проем
кĕпе ани — вырез для ворота (рубахи)
михĕ ани — отверстие мешка
кăмака ани — устье печи
чӳрече ани — оконный проем
çăвар ани — ротовое отверстие

сĕлеке


сĕлеке çăвар
— слюнтяй

мачча


çăвар маччи анат. небо
маччана сурса вырт — плевать в потолок, бездельничать

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

курак

грач
ула курак — ворона
хура курак — грач

курак çăвар — маленькие щипцы, клещи

пуç

голова
начало
начальник
главный
колос
покорность

аслине пуç — старшему покорность
пуçлă йĕп — булавка
пуçла — начинать
пуçлан — начинаться
пуç-çап — челом бить, покланяться, молиться; жаловаться, благодарить
пуç çавăр — отуманить
кил пуçĕ — домоправитель
туй пуçĕ — распорядитель свадебного пира
çарă пуçĕ — полководец
йал пуçĕ — вождь деревни, своего народа
шыв пуçĕ — исток, вершина реки
çырма пуçĕ — начало оврага
вар пуçĕ — начало долины
кӳлĕ пуçĕ — начало озера
шурăмпуç — заря
вут пуççи — головня
çул пуççи — проводник
хул-пуççи — предплечие
ан-пуççи — плечео
пуç пÿрне — большой палец
пуç тури — гребень
пуç тăрри, тӳпи — темя
пуç шăмми — череп
пуç йанаххи — виски
пуç тутăри — головной платок
пуç-кашăл — венец
вăл кĕнекене пуçĕпех патăм — я отдал ему эту книгу совсем
пуçламăш — начало
пуçне — кроме, отдельно, особенно, исключая
пăт пуçне пиллĕк пус тӳлес пулать — нужно платить по пять копеек с пуда
пуçах, пучах — колос
хăмла пучаххи — хмелевая шишка
пуçалăх, пуçелĕк — из головы, брус в окне
пуç вĕçĕ — изголовье
пуçлăх — начальник; глава
пуç хирлĕ ӳкер — упасть стремглав п
пуç хур – ложиться ("голову класть")
çичĕ çул йамшăк чупрăм, пĕр турта пуç катмарăм — семь лет я гонял ямщину и не отколол конца ни у одной оглобли
пуç-тах çын — бесшабашный
пуççăрла [Етĕр.] — быть бесшабашным
пуç çинчен пĕркен — закрываться с головой
çын пуçне пĕрер çăмарта пĕçереççĕ — на человека варят по одному яйцу
пуçланса кайать — начинается
ĕçле пуçлать — принимается за работу
ĕрет пуçланса йарать — начинает ряд

пӳрт

дом
изба

пӳрт тӳпи — подволока; чердак
пӳрт умĕ — передняя часть избы
пӳртре — в избе
пӳртрен — из избы
улах пӳрчĕ — изба для посаденок
пӳрт урайĕ — пол
урама кутăн пӳрт лартрăм — я поставил избу окнами во двор ("задом к улице")
пӳрт хыçĕнче — за избой
хурал пӳрт – караулка
хура пӳрт — черная изба
пӳртӳкӳ – сени

çăвар

рот
çăвар маччи — нёбо
çăвара карса йул — ротозеять

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

çăвар тӳпи

çăвар маччи. Çăвар тӳпи (маччи) ырата пуçласан та питĕ хĕн пулать. Ун пек чухне час-часах çăвар тӳпи шăтса, çăвар сăмса шăтăкĕпе хутшăнать [Сборник 1903:105].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

айсберг

сущ.муж.
пăр ту, пăр тăвĕ (тинĕсре ишсе çӳрекенни); вершина айсберга пăр ту тӳпи

верх

сущ.муж., множ. верхи и верха
1. (ант. низ) çи, çийĕ, тăрă, тăрри, тӳпе, тӳпи; верх дома çурт тăрри; на верху горы сăрт тӳпинче; наложить каши с верхом пăтта тӳпелесе тултар (чашăка)
2. (ант. изнанка) тул, тулаш, çи, çийĕ; шуба с суконным верхом пустав туллă кĕрĕк
3. чи пахи, чи ăсти; верх мастерства чи пысăк ăсталăх ♦ быть на верху блаженства чунтан килен; взять верх çиеле тух, çĕнтер

вершина

сущ.жен.
тӳпе, тăрă; вершина горы сăрт тӳпи; вершина дерева йывăç тăрри

ворона

сущ.жен., множ. вороны
1. ула курак; стая ворон ула курак ушкăнĕ
2. ( син. ротозей) тăмана, анкă-минкĕ, тăмсай ♦ белая ворона хăйне майлă çын (ыттисенчен ăрасна); считать ворон çăвар карса тăр, анкă-минкĕлен

горный

прил.
ту -ĕ, сăрт -ĕ, сăрт-ту -ĕ; сăртлă-туллă; горная вершина сăрт тӳпи; горный перевал ту каççи; горный хребет ту хырçи; горная страна сăртлă-туллă çĕршыв; горная промышленность сăрт-ту промышленноçĕ ♦ горный хрусталь кĕленче чул (витĕр курăнакан кристалл)

зевать

глаг. несов.
1. анасла (ыйхă килнипе)
2. çăвар кар, тимсĕр пул, шăхăрса юл

зенит

сущ.муж.
чăн тӳпе, пĕлĕт тӳпи (пуç тăрринчи чи çӳллĕ тĕл)

макушка

сущ.жен.
1. тăрă, тăрри, тӳпе; макушка дерева йывăç тăрри
2. пуç тӳпи; шапка на макушке çĕлĕк пуç тӳпинче

нёбо

сущ.сред.
çăвар маччи

ориентир

сущ.муж.
ориентир, вырăн палли, тĕп палли (вырăна ăнкарма пулăшакан, лайăх курăнакан япала, сăм., уйрам йывăç, сорт тӳпи, маяк т. ыт.)

пасть

сущ.жен. (син. зев, рот)
çăвар (чĕр чунсен); львиная пасть арăслан çăварĕ

полость

сущ.жен., множ. полости
хăвăл; полость рта çăвар хăвăлĕ; брюшная полость вар хăвăлĕ

рот

сущ.муж.
çăвар; открыть рот çăвара уç

синий

прил.
1. кăвак; синие цветы кăвак чечексем
2. кăвакарнă; синие от холода губы сивĕпе кăвакарнă тута-çăвар

содержание

сущ.сред.
1. усрав, тивĕçтерӳ; усрани, тивĕçтерни; содержание престарелых ватă çынсене усрани
2. тупсăм, пĕлтерĕш, содержани; рассказать содержание прочитанного вулани çинчен каласа пар
3. хисеп, тӳпе; содержание кислорода в воздухе сывлăшри кислород тӳпи
4. тупмалли (кĕнеке вĕçĕнчи кăтарткăч)

устье

сущ.сред.; множ. устья
1. вăрă, пыр (шыв тепĕр шыва, кӳлле, тинĕсе юхса кĕрекен вырăн); устье Цивиля Çавăл вăрри
2. ана, çăвар, шăтăк; устье шахты шахта ани

элемент

сущ.муж.
1. элемент (ансатрах пайсене пайланман хими япали); периодическая система элементов элементсен периодлă системи
2. пай, тӳпе; русские элементы в чувашской лексике чăваш лексикинчи вырăс сăмахĕсен тӳпи
3. паллă; элементы романтизма в стихах сăвăсенчи романтизм паллисем
4. вăй; прогрессивные элементы общества обществăри прогрессивлă вăйсем

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

Хĕветӳçи

имя женщ. Собр. Хĕветӳçи çăварĕ хура çăвар. (Тĕнĕ).

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

ворона

1. ула курак, шур курак; 2. кара çăвар; ворон считать çăвар карса тăр.

темя

-мени ср. ж. мн. нет лĕпке, пуç тӳпи.

хихикать

несов., хихикнуть одокр. разг. эхĕлтетсе кулма, эхĕлтетме; любящий всегда хихикать ихĕлти, ихĕрме çăвар.

хохотун

ахăлти, ахăлтатса кулакан, ахăрма çăвар.

уста

устар. çăвар; из уст в уста лам-лам, ламран-лам; молва распространяется из уст в уста халап (сăмах) ламран лама сарăлать.

устье

1. вăрă, пыр; устье р. Сундыря Сĕнтĕр шывĕн вăрри; устье оврага çырма пырĕ; 2. ана, çăвар; устье печи кăмака çăварĕ, кăмака ани.

язык

1. чĕлхе, чĕлхе-çăвар; родной язык тăван чёлхе; литературный язык литература чĕлхи; 2. чĕлхе (тăшман çарĕ çинчен пĕлтерме пултаракан тыткăна илнĕ çын); прикусить язык сасартăк калаçма чарăн, калама тытăннă сăмаха каламасăр хăвар; вертится на языке чĕлхе вĕçĕнчех тăрать.

Çавăн пекех пăхăр:

çăва нăрри çăвак çăваклан çăвар « çăвар тӳпи » çăварлăх çăварлăхла çăварлăхлаттар çăварлăхсăр çăварлăхсăрлан

çăвар тӳпи
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org