Шырав: çăл

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

валашка

корыто
кĕпе валашки — корыто для стирки
пĕчĕк валашка — корытце
çăл валашки — водопойная колода

вилĕм

смертный
паттăр вилĕм — геройская смерть
пукле вилĕм — неожиданная смерть, безвременная кончина
сарăмсăр вилĕм — скоропостижная смерть
вилĕмрен çăл (хăтар)— спасти от смерти
вилĕмрен çăлăн (хăтал) — спастись от смерти, избежать смерти
вилĕм çитрĕ — смерть настала
вилĕм хĕçпăшалĕ — смертоносное оружие
вилĕм приговорĕ — смертный приговор
Вилĕм çири кĕперен те çывăх. — посл. Смерть ближе нательной рубашки.
Вилĕм шăлран пăхса килмест. — посл. Смерть придет— на зубы не посмотрит.

гейзер

гейзер (вĕри çăл)

кут

5. в роли служебного имени:

кутнек, под что-л.
йывăç кутне — пыр подойти к дереву

кутĕнчеу, возле; около кого-чего-л., под чем-л., у
улмуççи кутĕнче — под яблоней

кутĕнченот, из-под чего-л.
çынсем çăл кутĕнчен саланчĕç — люди разошлись от колодца

лачрашка

грязно
çăл таврашĕнче ялан лачрашка — у колодца всегда грязно

мăшкăл

позорный, постыдный
мăшкăл вилĕм — позорная смерть
мăшкăл ĕç — позорное дело
мăшкăл хăми — черная доска, доска позора
мăшкăл юпи — уст. позорный столб
тĕнче мăшкăлĕ пул — стать всеобщим посмешищем
мăшкăла юл — 1) быть опозоренным 2) быть обманутым
мăшкăл кур — 1) терпеть издевательства 2) опозориться
мăшкăлтан çăл — спасти от позора

пăрала

1.
буравить, сверлить
бурить

пăрапа пăрала — буравить, просверливать буравом
çăл пăрала — бурить колодец
пăраласа шăтар — пробурить, просверлить
пăраламалалли техника — буровая техника

пура

срубовый
пӳрт пури  сруб избы
çăл пури  сруб колодца
пуралăх пĕрене хатĕрле — заготовить бревна для сруба

тап

6.
чаще в форме деепр. тапса с глаголом тух
бить, выбиваться, пробиваться
выступать

унта çăл тапать — там бьет родник
хыр çине сухăр тапса тухнă — на сосне выступила смола
юн тапса тухрĕ — хлынула кровь
куççуль тапса тухрĕ — брызнули слезы
тар тапса тухрĕ — пот вйступил
пичке пăкки тапса тухрĕ — у бочки выбило затычку

тараса

2.
журавль (колодезный)
çăл тараси — колодезный журавль
тараса вытри — бадья
тараса юпи — столб, на котором крепится журавль

тух

6.
проступать, появляться, выбиваться
куççуль тухрĕ — на глазах появились слезы
чул айĕнчен çăл тухать — из-под камня бьет родник
тар тухрĕ — выступил пот
юн тухать — идет кровь
Чӳпĕке чăмласа çу тухмасть. — посл. Сколько ни жуй паклю — масла не выдавишь.

чав

I.

1.
рыть, копать
ковырять
разг.
канав чав копать канаву
окоп чавса вырнаç — окопаться
çăл чав — рыть колодец
çĕр чавакан машина — землеройная машина
çĕр чавакан — землекоп
чавса кĕрсе кай — зарыться, закопаться
чавса салат — разгрести
чавса çемçет — взрыхлить, разрыхлить
тĕмескене чавса так — срыть бугор
чавса тултар — нарыть, накопать (много)
чавса тух — прорыть, прокопать
Çыншăн кăвар чавма хушман. — посл. Не давай твоими руками жар загребать.

шуйттанла

как черт, чертом, чертовски
шуйттанла тумлан — одеться, напялиться чертом
Улпутла ларать, шуйттанла кăшкăрать. (Çăл тараси). — загадка Высится барином, визжит чертом. (Колодезный журавль).

шыв

водный, водяной
водо-

вĕрекен шыв — кипящая вода, крутой кипяток
вĕретнĕ шыв — кипяченая вода
дистиляциленĕ шыв — дистиллированная вода
ĕçме юрăхла шыв — питьевая вода
пăнтăх шыв — затхлая ьода
çăл шывĕ — 1) колодезная вода 2) ключевая, родниковая вода
тăварсăр шыв — пресная вода
тинĕс шывĕ — морская вода
чĕр шыв — сырая вода
юр шывĕ — талая вода
шыв кĕвенти — коромысло
шыв колонки — водоразборная колонка
шыв курки — ковш для воды
шыв кӳлленчĕкĕ — лужа
шыв лупашки — колдобина, яма с водой
шыв пăрăхĕ — водопроводная труба
шыв пусăм машĕ — водонапбрная башня
шыв витмен пусма — водонепроницаемая ткань
шыв ăсса кил — принести воды (напр. из колодца)
шыв вĕрет — кипятить воду
шыв газла — газировать воду
шыв яр — пропускать воду, протекать (напр. о крыше)
насуспа шыв уçла — качать воду насосом
сивĕ шывпа çăвăн — умываться холодной водой

юх

1.
течь, литься
пичĕ тăрăх тар юхать — по его лицу струится пот
сурантан юн пĕрĕхсе юхать — из раны хлещет кровь
юхман кӳлĕ — непроточное озеро
юхса тул — натечь, наполниться
юхса тух — вытечь
пӳрт тăрринчен тумла юхать — с крыши падает капель
пурнăç пĕр пек юхса пырать — перен. жизнь течет потихоньку
Пĕр кӳлле тăватă çăл юхса кĕрет. (Ĕне суни). — загадка Четыре ключа втекают в одно озеро. (Доение коровы).

çăл

1.
то же, что çăлкуç 1.
çăл валакĕ — желоб у родника
кунта çăл тухать — в этом месте пробивается ключ
Пĕр кӳлле тăватă çăл юхса кĕрет. (Доение коровы). — загадка В одно озеро впадает четыре ключа. (Ĕне суни).

çăл

2.
колодец

çăл

3.
колодезный
артезиан çăлĕ — артезианский колодец
тарасаллă çăл — колодец с журавлем
çăл валашки — колода у колодца (для водопоя)
çăл пури — колодезный сруб
çăл тараси — колодезный журавль, оцеп
çăл урапи — колесо у колодца с воротом
çăл шывĕ — родниковая вода, колодезная вода
çăл алт — рыть колодец
çăл чав — рыть колодец
çулла çăл типсе ларнă — летом колодец пересох

çăл

3. спец.
ствол
шахта

шахта çăлă — ствол шахты

çăл

II.
см. çăлă

çăл

III. глаг.

1.
спасать, выручать, избавлять
уберегать

вилĕмрен çăл — спасти от смерти
инкекрен çăл — выручить в беде, выручить из беды
мăшкăлтан çăл — избавить от поругания
тыткăнран çăлса кăлар — вызволить, освободить из плена
тăван çĕршыва тăшмантан çăлса хăвар — отстоять родину от врага
Юлташ пуçа çăлнă. — посл. Хороший товарищ спасет тебе жизнь.

çăл

2.
дергать, выдергивать, вырывать, выщипывать
йĕтĕн çăл — теребить лен
мăк çăл — дергть мох
хур тĕкĕ çăл — ощипывать гуся
çăлса кăлар — выдрать
тымарĕпех çăл — вырвать с корнями (напр. траву)

çăл

3.
стискивать, крепко хватать, вцепляться
çухаран çăлса ил — схватить кого-л. за шиворот

çăл

4. разг.
бить, лупить, колотить

çăлă

(çăл)

çул

IV. диал.
то же, что çăл IV.

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

кĕпçе

телефон кĕпçи, п.я. Телефон аппарачĕн микро-фонлă пайĕ; телефон трубки. Телефон кĕпçи те, явап кĕтсе, кăмăлсăррăн паш та паш сывла пуçларĕ. К-н, 1983, 16 /, 4 с. Телефон кĕпçине тытрăм та И.Христофорова телефон умне йыхăрма ыйтрăм. Г.Ефимов //Х-р, 18.04.1992, 3 с. Петĕр Çăл-куçăн пӳлĕмĕнче телефон янăраса кайнă. Сăвăç-журналист ун кĕпçине çĕкленĕ. Т-ш, 1999, 44 /, 4 с. Алăра чăмăртаса тытнă телефон кĕпçинче сасă янăрарĕ. ÇХ, 2000, 17 /, 10 с.

легитимлă

ç.с. Саккунлă, правăпа килĕшӳллĕ. Саккун хăй вето правине легитимлă тума май парать. Х-р, 13.02.1997, 2 с. Каччăн легитимлă тупăш çăл куçĕ çук. ÇХ, 2000, 5 /, 4 с. Эпир ... Чăваш патшалăхĕ пулса юласшăн пулсан, çак ыйтăва [«республика гражданлăхне»] легитимлă татса пама вăй çитермеллех. Х-р, 14.10.2000, 4 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

куç

I.
глаз
куç тĕкĕ, хăрпăвĕ — ресница
куç хупаххи — веки
куç харши — бровь
куçлă çĕрĕ — перстень
куçа-куçăн, куçран куçа — на глаз
куç хыçĕнче, кут хыçĕнче — заглазный, заглазно
куç кĕски — зеркало
куçран тайăл — ослабеть глазами
куç хыв — высмотреть, пометить
куçлă хура — медовый цвет
куç шурри — белок (глаза)
куç хури — зрачок
куç çулĕ — слеза
куç хĕс — прищуривать глаза
куç хуп — мигать, жмуриться
çăл куçĕ — родник
йĕп куçĕ — игольные уши
шыв куçĕ — полынья
Атăл куçĕ — полынья на Волге
куçлăх — очки
куçран кайни — сглаз
куç чĕлхи вĕр — отчитывать от сглаза
çын çине час сивĕ куç ӳкет — человека легко можно сглазить
куç курла выльани — игра в жмурки
куç хӳри — внешний угол глаза
куç сăмси — внутренний угол глаза

çăл

I.
колодец
çăл-куç — родник

çăл

II.
выщипывать, выдергивать
теребить

йĕтĕне вырмаççĕ, ăна çăлаççĕ — лен не жнут, его теребят

çăл

III.
спасать, выручать

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

анне

апай. Эй Турă, манăн аттепе аннене (апая), тăвансене, тус-йышсене, пурне те çăл-çырлах <…> [Молитвенник 1883:14].

пусă

тараса, çăл. Турă шыва кĕнĕ кун шыва кĕл туса тасатма тата турăшсемпе çырмана е кӳлĕ çине, е пусă (тараса) кутне каяççĕ [Наставление 1896:80]; Çула çырмари шыв ăшă, пусăри (тарасари, çăлри) сивĕ, – мĕншĕн-ши? [Букварь 1900:22].

хăтар

çăл. Адампа Евана Турă этем ăруне Хăтаракана (Çăлакана) ярăп тесе сăмах панăран малтан вара темиçе ĕмĕр, темиçе çĕр çул иртнĕ, çĕр çинчи çынсем пурте çылăхлă пурăннă [Объяснительные 1903:11–12].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

бить

глаг. несов.
1. (син. ударять, стучать) çап, шакка, шаклаттар; бить молотком малатукпа шаклаттар; бить в дверь кулаком алăка чышкăпа шакка; бить по воротам хапхана çап (футбол, хоккей вăййинче)
2. кого (син. избивать) çап, хĕне, ват; бить по лицу питрен çупса яр
3. кого-что (син. громить, разбивать) çĕмĕр, аркат, ват; бить врага тăшмана аркат; битое стекло кĕленче ванчăкĕ
4. (син. стрелять) пер; бить из орудий тупăсенчен пер; ружьё бьёт метко пăшал тĕл перет
5. (син. вытекать) тап, тапса тăр, юхса тух; под горой бьют родники сăрт айĕнче çăл куçсем тапса тăраççĕ ♦ бить в колокола чан çап; часы бьют шесть сехет улттă çапать; бить птицу кайак-кĕшĕк пусса тирпейле; бить по карману тăкак кӳр; бьёт лихорадка сивĕ чир силлет; запах бьёт в нос шăршă сăмсана çурать; бить тревогу хавха çĕкле (хăрушлăх çинчен пĕлтерсе)

выручить

глаг. сов.
1. кого (син. помочь) çăл, хăтар, пулăш; выручить деньгами укçапа пулăш
2. что (син. получить) тупăш ил, пайта кур; хозяйство выручило много денег от продажи мяса хуçалăх аш сутса пысăк тупăш илчĕ

глубокий

прил., глубоко нареч.
1. (ант. мелкий) тарăн; глубокий колодец тарăн çăл; глубоко нырнуть тарăна чăм
2. (син. отдалённый) инçетри, аякри; в глубоком тылу фронтран инçетре
3. (син. сильный) пысăк, вăйлă, çирĕп; хытă, питĕ; глубокий ум пысăк ăс; я его глубоко уважаю эпĕ ăна питĕ хисеплетĕп ♦ хранить в глубокой тайне вăрттăн упра, ан пĕлтер; в глубокой старости ватăлса çитсен

дёргать

глаг. несов.
1. кого-что или за что (син. тянуть) турт; дёргать за рукав çанăран турт
2. что (син. вырывать) çăл, çумла, тăпăлтар, туртса кăлар; дёргать сорняки çум çумла; дёргать зубы шăл кăлар
3. кого (син. беспокоить) кансĕрле, чăрмантар, турткала

избавить

глаг. сов.
хăтар, çăл, çăлса хăвар; избавить от опасности хăрушлăхран хăтар

источник

сущ.муж.
1. (син. родник) çăл, çăлкуç; горячий источник вĕри çăлкуç; минеральный источник минераллă çăлкуç
2. тымар, пуçламăш; никĕс, сăлтав; источник ошибок йăнăшсен сăлтавĕ ♦ исторические источники истори çăлкуçĕсем (авалхи кĕнекесем, хутсем)

колодец

сущ.муж.
çăл, пусă; колодец с журавлём тарасаллă пусă; сруб колодца çăл пури ♦ артезианский колодец артезиан çăлĕ (шыв хăйĕн пусăмĕпе тухса тăран шăтăк)

копать

глаг. несов.
1. чав, чакала, хусăкла; копать землю çĕр хусăкла; копать колодец çăл чав
2. кăлар; копать картофель çĕр улми кăлар

родник

сущ.муж.
çăлкуç, çăл; из земли бьёт родник çĕр айĕнчен çăлкуç тапса тăрать

спасти

глаг. сов.
çăл, хăтар; çăлса хăвар, сыхласа хăвар; спасти дом от огня пӳрте вут-çулăмран çăлса хăвар

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

артезианский

артезианский колодец артезиан пусси, артезиан çăлĕ, çĕре пăраласа кăларнă çăл, пусă.

выдергать

что сов., выдернуть сов., выдергивать несов. кăлар, туртса кăлар, çăл, тăпăлтар; тапăлтарса кăлар; выдергать коноплю кантăр тат.

выкупать

что несов., выкупить, -плю, -пишь сов. 1. тӳлесе ил, тӳлевне татса ил; 2. укçа тӳлесе çăл, ирĕке кăлар (тыткăнран çынна).

теребить

, -блю, -бишь кого, что несов. 1. турт, тăпăлтар, çăл, тăпкала; лăска (çӳçрен); 2. тат, çăл (кантăр, йĕтĕн), чав, чавала (çăм); 3. перен. турткала, чăрмантар (пĕрмаях вак-тĕвек ыйтусем парса).

цистерна

цистерна (1. кăнтăр енче çăл çук вырăнта çумăр шывне пухмалли вырăн; 2. чугун çулпа краççын, нефть, бензин турттармалли цилиндр евĕрлĕ вагонсем).

фонтан

фонтан; нефтяной фонтан нефть çӳлелле палкаса тухса тăракан çăл.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

çăл

коткарырга (спасать)

çăл

кое (колодец)

Çавăн пекех пăхăр:

çăкăрлă çăкăрлă-тăварлă çăклă çăкçă « çăл » çăлакан çăлă çăлăн çăлăнăç çăлăну

çăл
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org