Шырав: çăлтăр

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

акăн

3.
высыпать, появляться, быть усыпанным чем-л.
тӳпене пин çăлтăр акăннă — небо усыпано тысячами звезд

ала


Ала çăлтăрастр. Плеяды
ала витĕр кăларшутл. задать трепку (букв. пропустить сквозь сито)

астрологи

астрология (çын шăпине çăлтăр тăрăх пĕлме пулать текен вĕрентӳ)

йăмăх

II.

1.
гореть, светить, блестеть
переливаться

пурçăн йăмăхса тăрать — шелк блестит и переливается
тӳпере пин-пин çăлтăр йăмăхать — в небе сверкают мириады звезд

йăрла

1.
плавно скользить
çăлтăр йăрласа анчĕ — упала звезда, оставив яркий след

кавалер

1.
кавалер (орден илнĕ çын)
Ленин орденĕн кавалерĕ — ист. кавалер ордена Ленина
Ылтăн Çăлтăр кавалерĕ — кавалер Золотой Звезды
Георгий хĕресĕсен тулли кавалерĕ — ист. полный георгиевский кавалер

куçкаланчăк

блуждающий
куçкаланчăк çăлтăр — блуждающая звезда

куç-пуç

1.
глаза
куç-пуçĕ çăлтăр пек — глаза сияют как звезды
куç-пуç çутипе — пока видно, пока не стемнело, засветло

орден

орденский
Ленин орденĕ — ист. орден Ленина
Октябрьти Революци орденĕ — орден Октябрьской Революции
Хĕрлĕ Ялав орденĕ — орден Красного Знамени
Ĕç Мухтавĕн орденĕ — орден Трудовой Славы
Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ — орден Красной Звезды
«Хисеп палли» орден — орден «Знак Почета»
Мухтав орденĕ — орден Славы
Тăван Çершыв вăрçă орденĕ — орден Отечественной войны
Халăхсен Туслăхĕн орденĕ — орден Дружбы народов
«Ача амăшĕ-героиня» орден — орден «Мать-героиня»
орден ленти — орденская лента
орден ил — получить орден
орден пар — 1) наградить орденом 2) вручить орден
орден çакса çӳре — носить ордена
ăна орден панă — его наградили орденом

пилĕк

III.

1. при конкр. счете, в качестве опр.
пять
пяти-

пилĕк кĕнеке — пять книг
пилĕк çĕрте — в пяти местах
пилĕк кунтан — через пять дней
пилĕк пуслăх укçа — пятикопеечная монета, пятак
пилĕк вĕçлĕ çăлтăр — пятиконечная звезда
пилĕк процентлă — уксус пятипроцентный ӳксус
пилĕк хутлă çурт — пятиэтажный дом
Пилĕк пӳрне те пĕр тан мар. — погов. Даже пять пальцев руки не одинаковы.

сăр

IV. глаг.

1.
покрывать
застилать

йывăçсене пăс сăрнă — изморозь покрыла деревья
тӳпене çăлтăр сăрнă — небо покрыто звездами

эх

2.
выражает восторг, радость, восхищение
эх, ах

эх, хĕрĕсем хӳхĕм-çке! — эх, и красивы же девушки!
эх, мĕн чухлĕ çăлтăр тӳпере! — эх, сколько звезд на небе!

юплĕ

1.
имеющий разветвления, разветвленный, раздвоенный
пилĕк юплĕ çăлтăр — пятиконечная звезда
гагата юплĕ тимĕр сенĕк — железные вилы с четырьмя зубьями
юплĕ çырмасем — ручьи с рукавами

якăртат

3.
плавно скатываться, падать (о звезде)
çăлтăр якăртатса анчĕ — звезда упала

ярăн

2.
плавно двигаться
плыть

тӳпере уйăх ярăнать — в небе плывет луна
çыран хĕррипе кимĕ ярăнса пырать — вдоль берега плывет лодка
çăлтăр ярăнса анчĕ — звезда скатилась

çăлтăр

1.
звезда, планета
небесное тело, светило

çăлтăр

звездный
çăлтăр ушкăнĕ — созвездие
хӳреллĕ çăлтăр — комета
Ала çăлтăр — Плеяды
Алтăр çăлтăр — Большая Медведица
Кĕвенте çăлтăр — Орион
Çурçĕр çăлтăрĕ — Полярная звезда
Шурăмпуç çăлтăрĕ — Венера
çăлтăр картти — звездная карта
çăлтăр тĕнчи — звездный мир
çăлтăр уçлăхĕ — межзвездное пространство
çăлтăр ӳкрĕ — звезда упала
çăлтăрсем сӳнчĕç — звезды погасли
çăлтăрсем чăлтăртатаççĕ — звезды мерцают
çăлтăр витĕр çул курăнать, эпир каяс çул мар-ши? — фольк. под звездами пролегла дорога, не наш ли это путь?
Пӳртре çутă çăлтăр пур. (Электро лампа). — загадка В избе светит яркая звезда (Электролампочка).

çăлтăр

2.
звезда, звездочка
пĕчĕк çăлтăр — звездочка
пилĕк йӳплĕ çăлтăр — пятиконечная звезда
Хĕрлĕ çăлтăр орденĕ — ист. орден Красной звездь
«Ылтăн  çăлтăр» медаль — медаль «3олотая звезда»
погонсем çинче виçшер çăлтăр — на погонах по три звездочки

çăлтăр

3. перен.
звезда, светило, знаменитость
балет çăлтăрĕ — звезда балета

çиччĕшĕ

1.
числ. собир.
все семь
семеро
(из них)
класри ачасенчен çиччĕшĕ отличниксем — семеро из учеников класса — отличники
Алтăр çăлтăр — çич çăлтăр, çиччĕшĕ те çут çăлтăр — фольк. Большая медведица — созвездие из семи звезд, и все семь — яркие звезды

çутă

5.
блестящий, яркий, сверкающий, сияющий
çутă атă — сверкающие глянцем сапоги
çутă куç — блестящие глазă
çутă çăлтăр — яркая звезда
çутă тӳмеллĕ кĕпе — платье с блестящими пуговицами
çутă хурт — светлячок

хӳреллĕ


хӳреллĕ пăнчă — запятая
хӳреллĕ çăлтăр — комета

кĕвенте


Кĕвенте çăлтăр — Орион (созвездие)

алтăр


Алтăр çăлтăр — созвездие Большой Медведицы

вĕçлĕ

имеющий какой-л. конец,
с
каким-л. концом
шĕвĕр вĕçлĕ — остроконечный
сакăр вĕçлĕ çăлтăр — восьмиконечная звезда

çăлтăр


тинĕс çăлтăрĕ
зоол. морская звезда
çăлтăр хушка — с белой звездочкой на лбу (о животных)
çăлтăрĕ сӳнчĕ — его звезда закатилась

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

арăслан

ç.п., астрол. Çулталăк çаврăмĕпе пыракан Хĕвел çав ятлă çăлтăр ушкăнне кĕрсен (24.VII—23.VIII) çуралнă çын. Арăсланăн сывлăха упрама тăрăшмалла. Т-ш, 27.02.1991, 7 с. Арăслансен сывлăхĕсем çирĕпленĕç, вĕсем хăйсен пултарулăхĕпе витĕмлĕхне кăтартĕç. К-ш, 1997, 39 /, 8 с. Эпĕ 33 çулта, ...гороскоппаАрăслан. ÇХ, 1999, 1 /, 10 с. Арăслансене пла-нетăсем çĕнĕ ĕç шырама канаш параççĕ. ХС, 1999, 14 /, 4 с.

аттелĕх

п.с. Тăван çĕршыв (ытларах 1941-1945 çулсенчи вăрçă ятне каланă чухне усă кураççĕ). «Отечество» вырăнне Митта Ваçлейĕ «аттелĕх» теме сĕннĕччĕ. Г.Юмарт //С-на, 1990, 390 с. Ăна Хĕрлĕ Çăлтăр, 1 степень Аттелĕх вăрçин орде-нĕсемпе... наградăланă. Н.Кушманов //Т-ш, 22.01.1998, 4 с. — Аттелĕх вăрçи (М.Юхма //Пике, 1991, 7 /, 24 с.); Аслă Аттелĕх вăрçи (ЧЕ, 1992, 21 /, 16 с.; К-ш, 27.04.1996; ХС, 25.09.1997; ТА, 2003, 2 /, 41 с.; ЧХ, 2003, 19 /, 1 с.); иртнĕ Аттелĕх вăрçи (Л.Таллеров //Х-р, 24.07.2001, 2 с.).

зодиак

ç.с. Хĕвелĕн çулталăкра 12 çăлтăр ушкăнĕ витĕр иртекен çавра çулĕ (вуникĕ паллăллă пĕрлĕх). Çу уйăхĕн 21-мĕ-шĕнчен пуçласа ... хĕвел Зодиакăн Йĕкĕрешсем палли тĕлĕнче тытăнса тăрать. Х-р, 3.06.1992, 4 с. Зодиак Тигрне алла вĕрентме тăрăшакансем. ÇХ, 1998, 1 /. 1 с. Зодиак паллинчи ăнăçсăр кунсем. ЧХ, 2000, 34 /, 8 с. Зодиак палли тăрăх эпĕ Сурăх, хĕр тусăмСкорпион. Ар, 2001, 21 /, 3 с.

кӳнтелен

ч.с. Мĕн пулса иртнине куçăн курнă çын (е урăх сăпат); свидетель, тынă. Священниксемпе старейшинăсем Ииусуса айăпласа явап тыттарасшăн тăрăшаççĕ, ... икĕ суя кӳнтелене тара тытаççĕ. ЯБ, 1990, 12 /, 58 с. Милици сотрудникĕсем ... тĕпчев ирттереççĕ, кӳнтеленсемпе калаçаççĕ. Х-р, 5.05.1997, 2 с. Эйзин юратăвĕн кӳнтĕленĕсем (свидетелĕсем) — çут çанталăк пулăмĕсем, хĕвел, уйăх, пĕлĕт, çăлтăр... В.Абрамов, 1998, 11 с. Тăранман çăткăнсем ... кӳнтеленсене хăварма хăранă. ÇХ, 2000, 27 /, 4 с. — кӳнтеленсене суда чĕн (ЫХ, 2001, 20 /, 2 с.); кӳнтĕлене тĕпче (Х-р, 16.08.2001, 3 с. ).

кӳнтĕлен

ч.с. Мĕн пулса иртнине куçăн курнă çын (е урăх сăпат); свидетель, тынă. Священниксемпе старейшинăсем Ииусуса айăпласа явап тыттарасшăн тăрăшаççĕ, ... икĕ суя кӳнтелене тара тытаççĕ. ЯБ, 1990, 12 /, 58 с. Милици сотрудникĕсем ... тĕпчев ирттереççĕ, кӳнтеленсемпе калаçаççĕ. Х-р, 5.05.1997, 2 с. Эйзин юратăвĕн кӳнтĕленĕсем (свидетелĕсем) — çут çанталăк пулăмĕсем, хĕвел, уйăх, пĕлĕт, çăлтăр... В.Абрамов, 1998, 11 с. Тăранман çăткăнсем ... кӳнтеленсене хăварма хăранă. ÇХ, 2000, 27 /, 4 с. — кӳнтеленсене суда чĕн (ЫХ, 2001, 20 /, 2 с.); кӳнтĕлене тĕпче (Х-р, 16.08.2001, 3 с. ).

кĕнтелем

ч.с. Мĕн пулса иртнине куçăн курнă çын (е урăх сăпат); свидетель, тынă. Священниксемпе старейшинăсем Ииусуса айăпласа явап тыттарасшăн тăрăшаççĕ, ... икĕ суя кӳнтелене тара тытаççĕ. ЯБ, 1990, 12 /, 58 с. Милици сотрудникĕсем ... тĕпчев ирттереççĕ, кӳнтеленсемпе калаçаççĕ. Х-р, 5.05.1997, 2 с. Эйзин юратăвĕн кӳнтĕленĕсем (свидетелĕсем) — çут çанталăк пулăмĕсем, хĕвел, уйăх, пĕлĕт, çăлтăр... В.Абрамов, 1998, 11 с. Тăранман çăткăнсем ... кӳнтеленсене хăварма хăранă. ÇХ, 2000, 27 /, 4 с. — кӳнтеленсене суда чĕн (ЫХ, 2001, 20 /, 2 с.); кӳнтĕлене тĕпче (Х-р, 16.08.2001, 3 с. ).

поп-çăлтăр

ç.с. Яш-кĕрĕм кăмăллакан эстрада юрăçи. Ĕç-пуç ... поп-çăлтăрсен аялти кĕпе-йĕмĕ патнех çитмен-ха. ÇХ, 1999, 12 /, 8 с. Поп-çăлтăр [Мадонна] хăй автобиографи çырма, ытти авторсен çăварне хуплама шут тытнă. ÇХ, 2001, 49 /, 8 с. Поп-çăлтăрсем кашни кун супер-шоусем кăтартĕç. Ар, 2002, 36 /, 2 с.

пулă

ç.п., астрол. Хĕвел çулталăк çавринчи 12-мĕш çăлтăр ушкăнне кĕрсен (20.II—20.III) çуралнă çын. Пулăсем Ăнăçу туррипе юнашар çӳреççĕ. Х-р, 3.10.1992, 3 с. Гороскоп тăрăх эпĕПулă (ÇХ, 1998, 3 /, 7 с.). Пулăсен ĕç питĕ нумай пулать. ХС, 22.01.1999, 4 с. Пулăсене ĕçлĕ, хирĕçӳллĕ эрне кĕтет. Т-ш, 2001, 33 /, 2 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

кĕвенте

пест, коромысло
Кĕвенте çăлтăр — Орион
картлă кĕвенте — коромысло
кĕвенте, йĕп вăрри — (насекомое) коромысло

çăлтăр

звезда
çурăм пуç çăлтăрĕ — утренняя звезда
Çич çăлтăр (Алтăр çăлтăр) — Большая Медведица
çăлтăр ӳкни — падение звезды
нумай çăлтăр хушшинче çĕнĕ çăлтăр çутăлчĕ — между множеством звезд засветилась новая звезда
çăлтăрçă — астроном

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

Кайăк çулĕ

хисепсĕр нумай çăлтăр купаланса тăракан вырăн. Кайăк çулĕ вăл ак мĕн: çав кайăк çулĕ тиекен çĕрте хисепсĕр нумай çăлтăр купаланса тăрать. Çав темĕн чухлĕ çăлтăр çутти пĕрле хутшăнса пĕлĕт çинче çул пек çутăлса тăрать [Хыпар 1906, № 13:211].

комета

хӳреллĕ çăлтăр. Çав çăлтăрсенчен, çав планетасенчен урăх тата комета ятлă çăлтăрсем темĕн чухлĕ. Комета тесе хӳрелĕ çăлтăрсене калаççĕ [Беседы 1906:52].

метеор

пĕлĕт çинче вĕçсе çӳрекен пысăк чул катăкĕ. Тĕнчере пĕлĕт çинче пысăк чул катăкĕсем вĕçсе çӳреççĕ. Çĕр йĕри-тавра тăракан сывлăша вирлĕн сĕртĕннипе чул хĕрсе çап-çутă çĕлен вĕçнĕ пек курăнать. Ун пек чулсене пĕчĕкреххисене ӳкекен çăлтăр, пысăкраххисене метеор е болиды теççĕ [Вĕре çĕлен 1912:24].

çĕр II.

я.я. пысăк çăлтăр, хĕвел тавра çӳрекен çичĕ планетăран пĕри. Сйрь – пызык сӳлдыр, вырысла планета. Онн-бэкки хвэль тавра сӳрэгэнь тада сичче планет пор, сйрьдэнь хуже пичикьрэх, хуже пит пызык. Вулзэм хвэль-баньчэнь хуже сивых, хуже пить аякра сявырнза сӳрэссе <…> [Сöлдалык 1873:85].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

бесчисленный

прил. (син. неисчислимый)
хисепсĕр, имсĕр-сумсăр, шутсăр нумай; бесчисленные звёзды на небе тӳпери имсĕр-сумсăр çăлтăр

звезда

сущ.жен., множ. звёзды
1. çăлтар (тĕнче уçлăхĕнчи); Полярная звезда Çурçĕр çăлтăрĕ, Тимĕр шалçа; Солнце — одна из звёзд Галактики Хĕвел — Галактика çăлтăрĕсенчен пĕри
2. çăлтăр (геометри кĕлетки); пятиконечная звезда пилĕк юплĕ çăлтăр
3. (син. знаменитость) чаплă çын, çăлтăр; звёзды балета балет çăлтăрĕсем ♦ морская звезда тинĕс çăлтăрĕ (чĕр чун)

звездный

прил.
çăлтăр -ĕ; çăлтăрлă; звёздная карта çăлтăр картти; звёздное небо çăлтăрлă тӳпе ♦ звёздный час ăнăçлăх саманчĕ

комета

сущ.жен.
комета (Хĕвел тавра çаврăнакан, хӳреллĕ çăлтăр пек курăнакан япала); хвост кометы комета хӳри

медведица

сущ.жен.
упа ами, ама упа ♦ Большая Медведица Алтăр çăлтăр

небесный

прил.
1. (ант. земной) тӳпе -ĕ; пĕлĕт -ĕ; тӳпери, пĕлĕтри; небесные тела тӳпери кĕлеткесем, çăлтăр-планета
2. (син. голубой) сенкер, çутă кăвак

падать

глаг. несов.
1. ӳк, йăван, тӳн; такăн, татăлса ан; яблоки падают с дерева пан улми йывăç çинчен тăкăнать; я падаю от усталости ывăннипе ураран ӳкетĕп
2. 1 и 2 л. не употр. (ст. приходиться) тив, кил, ӳк, тиен, тӳр кил; ударение падает на первый слог слова пусăм сăмахăн пĕрремĕш сыпăкне ӳкет; главная нагрузка падает на нас тĕп ĕç пире тиенет
3. 1 и 2 л. не употр. чак, катăл, пĕчĕклен; цены падают хаксем чакса пыраççĕ ♦ снег падает хлопьями лапка-лапка юр çăвать; скот падает выльăх вилсе пырать; настроение падает кăмăл пăсăлать; волосы падают çӳç тăкăнать; падающая звезда ӳкекен çăлтăр, метеор

планета

сущ.жен.
планета (çăлтăр тавра çаврăнса тăракан пысăк кĕлетке); планеты Солнечной системы Хĕвел системинчи планетăсем

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хĕвел тухăç

восток, восход соднца. Хурамал. Ирхине хĕвел тухăç хĕрелсессĕн, йĕпе пулать, теççĕ; каç хĕвел анăç хĕрелсен, уяр пулать, теççĕ. ''Альш''. Пуснă выльăх шăмми-шаккине хĕвел тухăç енне таса çерем айне алтса пытарнă, тет. ''N''. Шывсене тăкнă чухне пус кутĕнче хĕвел тухăçнелле таялнă. ''Ст. Шаймурз''. Хĕвел тухăç тухать, ай, хĕрелсе. улма йывăç тавра çаврăнса. ''Чув. пр. о пог''. 162. Хĕвел тухăçĕ, анĕçĕ çăлтăр, звезда восхода и заката. ''N''. Хĕвел тухăçĕ енче. ''С. Тим''. Хĕвел тухăç тухать хĕрелсе, хĕрлĕ чатăр карса чарас çук. ''Регули'' 1106 Хĕвел тохăçнелле пăхать.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

усеять

-ею что сов. усеивать несов. акса тух, сапса тух; пăрахса тух, тухса тул; луга усеяны цветами улăх тулли чечек; все небо усеяно звездами тӳпере çăлтăр питĕ нумай.

усыпать

-плю что чем сов., усыпать несов. 1. сапса тух, сапса тултар (çула хăйăрпа); 2. перен., тапса тух, тухса тул (пит çине хуратут), çăлтăр.

болид

ӳкекен çăлтăр.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

çăлтăр

йолдыз

Çавăн пекех пăхăр:

çăлкала çăлкалан çăлкăш çăлкуç « çăлтăр » çăлтăрла çăлтăрлан çăлтăрлă çăлтăрлă скат çăлтăрçă

çăлтăр
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org