Шырав: ĕмĕр-ĕмĕрхи

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

ай-хай

4.
употр. в роли экспрессивной вставки в песнях:
ай-хай кӳлли варринче ĕмĕр шăнман вырăн пур — как посреди озера есть место, которое никогда не замерзает

ампир

архит.
ампир (классицизм витĕмĕпе 19-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче аталаннă стиль)

вăрăм

продолжительно, длительно, долго
вăрăм ĕмĕр — долгая жизнь
вăрăм кĕр — затяжная осень
чир вăрăма кайрĕ — болезнь затянулась
ĕçе вăрăма яр — затягивать дело

вереск

вереск (ĕмĕр симĕс тĕм йывăç)
вереск тĕмĕсем — кусты вереска

вунвиççĕмĕш

числ. порядк.
тринадцатый
вунвиççĕмĕш ĕмĕр — тринадцатый век

камели

бот.
камелия (шултра чечеклĕ ĕмĕр симĕс ӳсентăран)

магноли

магнолия (кăнтăрта ӳсекен ĕмĕр симĕс йывăç)

макăр

2. перен.
горевать, грустить
тужить
разг.
эпĕ уншăн макăрмастăп — я не тужу из-за этого
Тусне çухатакан çичĕ çул, çуралнă çĕршывне çухатакан ĕмĕр макăрнă. — посл. Потерявший друга горюет семь лет, потерявший родину — весь век.

модернизм

модернизм (искусствăра 19-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче пуçланнă çĕне стиль)

мухтав

2.
слава, известность
почет

ĕмĕр сӳнми мухтав — неувядаемая слава
мухтав тӳпинче — в зените славы
мухтава кăлар — прославить
мухтава тух — прославиться
чыс та мухтав! — честь и слава!
коммунизм тăвакан совет халăхне мухтав! — ист. слава советскому народу — строителю коммунизма!
Çынна кура мухтавĕ. — погов. По человеку и слава.
Ĕçчен çын ĕмĕр мухтавра. — посл. Трудолюбивый человек всегда в почете.

народничество

ист.
народничество (19-мĕш ĕмĕр вĕçĕнчи Раççейре — хресченсен идеологине палăртнă политикăлла юхăм)

олеандр

олеандр (кăнтăрти ĕмĕр симĕс тĕмĕллĕ ӳсентăран)

пул

8.
наступать, наставать (о времени)
кĕр пулчĕ — настала осень
çулла пулчĕ — настало лето
каç пуласпа — к вечеру, с наступлением вечера
каç пулса килет — вечереет, наступает вечер
Ир пулать те каç пулать, ĕмĕр иртни сисĕнмест. — погов. День да ночь — сутки прочь, так и жизнь проходит незаметно.

пуçламăш

начальный, первичный
кĕнеке пуçламăшĕ — начало книги
партин пуçламăш организацийĕ — первичная партийная организация
çирĕммĕш ĕмĕр пуçламăшĕ — начало двадцатого века
хĕл пуçламăшĕ — начало зимы
шыв пуçламăшĕ — исток

романтик

1. лит., иск.
романтик (романтизм юхăмĕнчи çын)
вунтăххăрмĕш ĕмĕр пуçламăшĕнчи романтиксем — романтики начала девятнадцатого века

савăнăçсăр

безрадостно, без радости, невесело
савăнăçсăр пурнăç — безрадостная жизнь
ĕмĕр савăнăçсăр иртет — жизнь проходит без радости

сак

1.
лавка, скамья, скамейка
нары

вăрăм сак — скамья вдоль всей стены
тăрăх сак — скамья вдоль всей стены
кутник сакки — нары возле дверей
урлă сак — нары
Ĕмĕр сакки сарлака. — посл. Скамья жизни широка. (соотв. Жизнь прожить — не поле перейти).

самшит

бот.
самшит (кăнтăрти ĕмĕр симĕс йывăç)

символизм

символизм (19-мĕш ĕмĕр вĕçĕпе 20-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнчи искусствăра пулнă реакцилле юхăм, ăал сăнлăхсене пурнăçпа çыхăнман символсем урлă кăтартна)

симĕс

1.
зеленый
ешĕл симĕс — ярко-зеленый
тĕттĕм симĕс — темно-зеленый
хура симĕс — темно-зеленый
симĕс брезент — зеленый брезент
симĕс курăк — зеленая трава
симĕс тĕс — зеленый цвет
ĕмĕр симĕс йывăçсем — вечнозеленые деревья
вăрман симĕспе пĕркеннĕ — лес зазеленел, покрылся зеленью
сĕтеле симĕс пустав витнĕ — стол покрыт зеленым сукном

скиф

I. ист.

скиф (пирĕн эрăччен темиçе ĕмĕр малтан Хура тинĕсрен çурçĕререх пурăннă йăх çынни)

темиçе

2.
несколько
сколько-то
ряд
много

темиçе кăранташ ил — купить несколько карандашей
темиçе ĕмĕр хушши — в течение ряда веков
ăна темиçе хут та чĕнтерчĕç — его вызывали несколько раз

туя

I. бот.
туя (кăнтăрти ĕмĕр симĕс йывăç)

урам

уличный
аслă урам — главная улица, проспект
хăрах урам — улица-односторонка
урам каççи — уличный переход
урам тăваткăлĕ — перекресток
урама майлă — широкой стороной на улицу (о доме)
урама урлă — торцом на улицу (о доме)
Ĕмĕр ирттересси урам урлă каçасси мар. — посл. Век прожить— не улицу перейти. (соотв. Жизнь прожить — не поле перейти).

шăкăлтат

4.
жить в любви и согласии, быть в хороших отношениях
вĕсем ĕмĕр тăршшĕпех шăкăлтатса пурăннă — они весь век жили дружно, душа в душу

шăн

мерзлый, замерзший
замороженный

ĕмĕрхи шăн — вечная мерзлота
шăн пилеш — подмороженная рябина
шăн пулă — мороженая рыба
шăн тăпра — мерзлая земля, мерзлый грунт
шăн юр — наст, снежная корка

шурат

3.
делать седым, белым
серебрить

Шухăш пуçа шуратать. — посл. Думы серебрят голову.
Кампа пуç шуратнă, çавăнпа ĕмĕр ирттермелле. — посл. С кем нажил седину, с тем и век коротать.

юбилей

юбилейный
çур ĕмĕрхи çул уявĕ — полувековой юбилей
чаплă çул уявĕ — славный юбилей
çул уявĕ комиссийĕ — юбилейная комиссия
çул уявĕ кунĕ — юбилейная дата

юман

дубовый
ĕмĕрхи юман — вековой дуб
лашман юманĕсем — уст. корабельные дубы
юман вутти — дубовые дрова
юман çăпанĕ — дубовый орех (на листьях)
юман шкап — дубовый шкаф
Пысăк юман та пĕчĕк йĕкелтен ӳсет. — посл. И большой дуб вырастает из маленького желудя.


юман кăмпи — то же, что юманай 1.
юман лĕпĕшĕ — дубовый шелкопряд
юман пулăдиал. жерех

юр

снеговой, снежный
ĕмĕрхи юрсем — вечные снега
йĕпе юр — мокрый снег
кĕрпеклĕ юр — крупинчатый снег, крупа
сĕлкеш юр — шуга
тин çунă юр — свежевыпавший снег
хăрпăк юр — порбша
шăн юр — наст
юр кĕлетке — снежная баба, снеговик
юр кĕрчĕ — сугроб
юр перчи — снежинка
юр пике — снегурочка
юр сййĕ — снежный покров
юр тăвайкки — снежная горка
юр тыт — задерживать снег (на полях)
юр тытни — снегозадержание
юр хыр — сгребать снег, очищать от снега
ура айĕнче юр кăчăртатать — под ногами похрустывает снег
лапка-лапка юр çăвать — идет крупный снег
юр çуса лартрĕ — выпал снег, снег покрыл землю
юр кайса пĕтрĕ — снег полностью сошел
çуркуннепе юр йăшнă — к весне снег стал рыхлым

ӳкĕн

1.
раскаиваться, сожалеть
каяться
в чем-л.
ĕмĕр ӳкĕн — раскаиваться всю жизнь
пĕрре те ӳкĕнместĕп — я ничуть не сожалею

çаврăнăш

3.
круговорот, кругооборот
процесс

çутçанталăк çаврăнăшĕ — кругооборот природы
çулталăк çаврăнăшĕ — годичный цикл природных явлений
ĕмĕр çаврăнăшĕнче пĕрре — один раз в жизни

çамрăк

молодо, по-молодому
çамрăк сăнлă çын — моложавый на вид человек
çамрăк хастарлăх — молодой задор
çамрăк курăн — выглядеть молодо
Çамрăк ĕмĕр иккĕ килмест, ăна лайăх ирттерес пулать. — посл. Молодые годы не приходят дважды, нужно их прожить хорошо.

çирĕммĕш

двадцатый
çирĕммĕш ĕмĕр — двадцатый век
çирĕммĕш çулсенче — в двадцатые годы

çур

II.
(çурă)  

половина
пол-, полу-

çур гектар — полгектара
гектар çурă — полтора гектара
çур ĕмĕр — полвека
çур литр кĕленчи — полулитровая бутылка
çур çулта — 1) на полпути 2) в полугодовалом возрасте
çур çултан — 1) с полпути 2) через полгода
çур çулхи — полугодовалый
çур тăлăх — полусирота
пилĕк хут çурă — в пять с половиной раз
кунта çурри çеç — здесь только половина
иртнĕ ĕмĕрĕн иккĕмĕш çурри —вторая половина прошлого столетия
çур хакпа сут — продать за полцены

ĕмĕр

1.
век, столетие
çирĕммĕш ĕмĕр — двадцатый век
иртнĕ ĕмĕр вĕçĕнче — в конце прошлого века
ĕмĕртен ĕмĕре — из века в век
ĕмĕрсем хушши — веками
ĕмĕр хушшинче — в течение века

ĕмĕр

3.
жизнь, годы, пора жизни
çамрăк ĕмĕр — молодые годы, молодость
яш ĕмĕр — молодые годы, молодость
ĕмĕр тăршшĕпе — всю жизнь
вăрăм ĕмĕр сун — пожелать долгих лет жизни
ĕмĕр ирттер — прожить жизнь
ман ĕмĕре çитĕ — хватит на мой век, на мою жизнь
Çамрăк ĕмĕр иккĕ килмест. — посл. Молодость дважды не приходит
Ĕмĕр сакки сарлака. — посл. Скамья жизни широка. (соотв. Жизнь прожить — не поле перейти.
Пурăннă ĕмĕрте катах пуртă та кирлĕ пулнă, тет. — посл. В долгой жизни может пригодиться и щербатый топор.

ĕмĕр

4.
вечно
ĕмĕр симĕс йывăç — вечнозеленое дерево
пирĕн туслăх ĕмĕре — наша дружба вечна

ĕмĕр-ĕмĕр

1.
веками, в течение веков
çынсем ĕмĕр-ĕмĕр çапла пурăннă — люди жили так веками

ĕмĕр-ĕмĕр

2.
всегда, постоянно
ĕмĕр-ĕмĕр асăн — постоянно вспоминать

ĕмĕр-ĕмĕр

3.
вечно, всегда, во веки веков
Раçин сăнарĕ ĕмĕр-ĕмĕр халăх чĕринче пулĕ — образ Разина вечно будет жить в сердце народа
матери ĕмĕр-ĕмĕрех пурăнать — материя существует вечно

ĕмĕр-ĕмĕре

навечно, на века
ĕмĕр-ĕмĕре асра юл — остаться в памяти на века

ĕмĕр-ĕмĕрхи

извечный, вечный
изначальный

халăхăн ĕмĕр-ĕмĕрхи ĕмĕчĕ — извечная мечта народа

ĕмĕрле

ĕмĕр ĕмĕрле — век вековать
Ĕмĕр ĕмĕрлесси уй урлă каçасси мар. — посл. Жизнь прожить — не поле перейти.

ĕмĕртенхи

то же, что ĕмĕрхи

ĕмĕрхи

1.
вековой
ĕмĕрхи юман — вековой дуб

ĕмĕрхи

2.
вечный
постоянный

ĕмĕрхи ыйту — вечный вопрос
ĕмĕрхи юр — 1) вечные снега (в горах) 2) перен. седина
ĕмĕрхи шăн — вечная мерзлота

ĕмĕрхи

3.
старый, древний, старинный
ĕмĕрхи йăласем — старинные обычаи
ĕмĕрхи хула — древний город
ĕмĕрхи юрăсем — старинные песни

ĕмĕр


тем ĕмĕр — целую вечность, очень долго

тăршшĕпе


ĕмĕр тăршшĕпех — весь свой век, всю свою жизнь

тем


тем пек
1) очень, чрезвычайно, весьма
тем пек ыйтрăм — я просил настоятельно
2) прекрасный, великолепный, замечательный

тем тĕрлĕ — самый разнообразный
теме кура — неизвестно почему
теме хур — ценить очень высоко
тем ĕмĕр — чрезвычайно долго

тем таранччен
1) очень, весьма, чрезвычайно
тем таранччен тав ту — быть весьма благодарным
2) очень далеко
вăрмана тем таранччен кĕрсе кай — зайти очень далеко в лес
3) очень долго
тем таранччен кĕт — дожидаться очень долго

тăршшĕ


ĕмĕр тăршшĕнче — на своем веку, на протяжении всей своей жизни

мирт

мирт (кăнтăрти ĕмĕр симĕс йывăç)

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

аптраманлăх

, п.с. Пурнăç херĕпне çĕнме пултарни, чун хавалĕ; пиçĕлĕх, парăнманлăх (туп.), тӳсĕмлĕх. Поэт [Хусанкай] халăхăн «аптраманлăхне» — ĕçри хастарлăхне, çапăçури харсăрлăхне, кăмăллăх пиçĕлĕхне — пуринчен ытла Аптрамансен йышĕнчи çынсен сăнарĕсемпе кăтартса парать. М.Сироткин //П.Хусанкай, 1968, 47 с. Автор [Ип.Иванов; 1972] шухăшĕпе, чăвашсем ытти нацисенчен аптраманлăхпа, чăтăмлăхпа, сăпайлăхпа уйрăлса тăраççĕ. Ю.Артемьев, 1980, 16 с. Чăваш çыннин чăтăмлăхне, аптраманлăхне, çутă ĕмĕтне мухтать «Арçури» поэма. ЧС, 1994, 8 кл., 72 с. Аптраманлăхне, харсăрлăхне, ăсталăхне тата тепĕр хут çирĕплетрĕ [халăх театрĕ]. Х-р, 27.05.1997, 6 с. — аптраманлăх пилле (В.Эктел //Я-в, 1990, 5 /, 28 с.); — ĕмĕрхи аптраманлăх (А.Мефодьев //XШ, 1999, 4—5 /, 116 с).

аура

ç.с. 1. Парапсихол. Чĕрĕ чунăн ӳт-пĕвне хупăрласа тăракан, вышкайсăр сисĕмлисем (экстрасенссем) кăна куракан çутă пайăрка сийĕ; биоуй (туп.). Çын аури, тепĕр майлă каласан, биоуйĕ (е кĕлетке тавра тытăнса тăракан куçа курăнман мĕлке) тăрăх диагноз лартма пулать. Х-р, 27.06.1992, 3 с. Иисус Христосăн аури сарă тĕслĕ пулнă. Я-в, 1995, 9 /, 105 с. Экран çинче вăл [хĕрача] çĕр çывăхĕнчи орбитăра ĕçлекен çынсен аурине курма пултарнă. ÇХ-рĕ, 15.12.1999, 4 с. Аура çирĕп, вăйлă пулсан сире нимĕнле хура вăй та, нимĕнле тухату та çĕнтереймĕ. С-х, 2000, 27 /, 3 с. — аурăн асамлă çути (Я-в, 1995, 10 /, 42 с.). 2. Куçăм. Этем, чĕрчун е япала хăй таврашĕнчи çынсене кӳрекен витĕм. Тен, эпĕ те такамшăн Турă... Ырсунăм кăмăлĕ — аура. Л.Федорова //Я-в, 1991, 4 /, 7 с. Вера Кузьминичнăна çур ĕмĕр ытла [театрти] çак аура витĕм кӳрсе тăрать (ХК, 1998, 37 /, 15 с.). Пирĕн Таньăсене тата темле «аура» текенни пĕрешкеллетет ахăр. ÇХ, 1999, 3 /, 4 с. 3. Куçăм. Пĕр-пĕр пулăмпа çыхăннă лару-тăру, ĕç-пуç. Наци философийĕ, пурнăç аури ... авалхи тĕнре мĕн тери уçăмлă палăрать. Х-р, 17.12.1992, 3 с. Хăйне евĕрлĕ аура хуçаланать. Х-р, 25.12.1997, 4 с. Вăл [тĕп режиссер] артистсем сцена çинче хумханнине, ... залра хăйне майлă «аура» пулнине лайăх туйса илнĕ. Х-р, 13.04.2001, 2 с.

ахрăм

п.с. 1. Сасă ян кайса çапăнни; каялла сасă. Хирĕç вăрманта ахрăм ухăрса уласа тăрать. А.Алга, 1961, 81 с. Хăватлă сасă, вар тăрăх кĕрлесе кайса, ахрăм пулса çаврăнчĕ. Г.Луч, 1980, 55 с. Çырма тăрăх, такам хăваланăн, ахрăм тарчĕ хăруш вырăнтан. Т-ш, 25.09. 1991, 3 с. Г.Айхи пек çырма тытăнаççĕ те — ахрăм пек саланса çухалаççĕ. Х-р, 13.02.2001, 4 с. — вăрман ахрăмĕ (Ю.Скворцов, 1978, 136 с.; В.Пехил, 1990, 23 с.); янравлă ахрăм (А.Воробьев, 1967, 59 с.); илемсĕр ахрăм (К-н, 1973, 6 /, 2 с.); тăлăх ахрăм, аташнă ахрăм (Н.Теветкел, 1982, 88 с., 101 с.); ăнкарми ахрăм (Г.Ирхи, 1991, 32 с.); сивĕ ахрăм (Л.Мартьянова //Я-в, 2000, 12 /, 46 с.); çунатлă ахрăм (А.Т.-Ыхра, 2001, 52 с.). 2. Куçăм. Палăрăм, йĕр, хӳрешке. Ывăл кĕтни... авалхи пурнăç ахрăмĕ мар-ши вăл. Г.Ефимов, 1984, 145 с. Абхазири вăрçă ахрăмĕ — Чăваш енре [Пуçелĕк]. Х-р, 3.08.1993, 1 с. Çак пулăмăн ахрăмĕ çĕршывра халĕ те лăпланман-ха. Х-р, 6.10.1998, 2 с. Çак таса мар ĕçĕн ахрăмĕ пирĕн тăрăха та килсе ян! каять. Т-ш, 1999, 44 /, 4 с. Иртсе кайнă ХХ ĕмĕр ахрăмĕсем паянхи кун та çухалман-ха. Т-ш, 2001, 36 /, 9 с. — чунри ахрăм (ХЧЛ, 1990, 16 с.); чун ахрăмĕ (Н.Ишен-тей, 1997, 52 с.); хаяр вăхăтсен ахрăмĕ (Ю.Артемьев, 1991, 148 с.); вăрçă ахрăмĕ (Х-р, 3.08.1993, 1 с.); аваллăх ахрăмĕ (Ç-т, 1999, 5—6 /, 48 с.); Афганистан ахрăмĕ (ÇХ, 2001, 14 /, 4 с.). — ВЧС, 1971, 460 с., 461 с., 889 с.

ваххабизм

п.с. Суннитсен исламĕн Мухаммед ибн Абд аль-Ваххаб (ХVIII ĕмĕр) вĕрентĕвне тĕпе хуракан, ислам тасалăхĕпе джихад идейине (ĕненӳшĕн пыракан кĕрешĕве) сума сăвакан тĕнпе политика юхăмĕ. Взрывсем кĕрленинче вахха-бизма ислам фундаментализмĕн пĕр енне тытса пыракансем айăплă. Х-р, 8.10.1999, 2 с. Раççейре ваххабизм сарăлас хăрушлăх палăрмаллах ӳсет. Х-р, 4.11.1999, 1 с.

парăнманлăх

п.с. Çĕнеслĕх туртăм, пăхăнманлăх. Кун пек чухне Нинăн чун-чĕринче хавхалану тапса тăрать. Парăнманлăх çĕкленет. В.Алендей, 1986, 82 с. Çеçпĕлре пирĕн ĕмĕр пĕтмесле пуласлăх пур, парăнманлăх пур. Г.Айхи //Я-в, 1990, 9 /, 15 с. [Хаваслă] çыннăн чир-чĕре парăнманлăхĕ ӳсет. С-х, 1998, 7 /, 1 с. — парăнманлăх ялавĕ (М.Волкова, 1970, 3 с.; 1984, 3 с.); — пуçлăха парăнманлăх (В.Петров, 1985, 27 с.); никама парăнманлăх (М.Сунтал, 1990, 145 с.).

пассионарлăх

ç.с. Чăрмавсене харсăррăн сирсе малалла талпăнма пултарни; хĕрӳлĕх. Ун [Лев Гумилевăн] сăмахĕпе каласан, ... чăваш халăхĕн пассионарлăхĕ пĕчĕккĕ. Х-р, 20.12.1991, 1 с. Чăваш нацийĕ пассионарлăхне çирĕплетсен ĕмĕр-ĕмĕрех упранса юлма пултарать. Я-в, 2000, 5 /, 51 с. — танл. пассионарлă халăх (Я-в, 1991, 7 /, 6 с.).

пăлхавăрлă

п.с. Пăлхавлă; пăтравлă, тăнăçсăр, канăçсăр. Митта Ваçлейĕ пирĕн пăлхавăрлă вăхăтăн шанчăклă юлташĕ. КЯ, 5.03.1988, 3 с. Малтанах унăн [Ю.Айдашăн] пăл-хавăрлă кăмăлĕ романтизмра палăратчĕ. Я-в, 1990, 5 /, 28 с. «Нарспи» поэмапăлхавăрлă ХХ ĕмĕр пуçламăшĕ çуратнă вилĕмсĕр хайлав. ЧС, 1994, 9 кл., 69 с. — пăлхавăрлă самана (Н.Мранькка, 1961, 409 с.; М.Юхма, 1983, 251 с.; Я-в, 1990, 6 /, 2 с.); пăлхавăрлă тĕнче (Н.Ис-муков, 1990, 111 с.); пăлхавăрлă кунсем (ЧС, 1994, 8 кл., 169 с.); «пăлхавăрлă» шухăш (Я-в, 1995, 10 /, 69 с.).

пинçуллăх

ç.с. Пин çула пĕрлеште-рекен тапхăр; вунă ĕмĕр. Хăçан та пулин килсе çăвĕ çак çумăр, пăсмасăр пин çуллăх йăли-йĕркине. П.Яккусен, 1993, 17 с. Иртнĕ пин çуллăхсенче чăваш халăхне нумай-нумай хут кăкланă — пурпĕрех пĕтереймен. ÇХ, 1999, 49 /, 1 с. Пинçуллăх кăнчĕ... А.Т.-Ыхра, 2000, 136 с. — çĕнĕ пинçуллăх (Х-р, 10.09.1992, 2 с.; Я-в, 2000, 12 /, 3 с.); пирĕн эрăчченхи пинçуллăх (ЧХ, 11.04.1998, 8 с.); пинçуллăхсем хушши (ÇХ-рĕ, 29.12.1999, 3 с.); иккĕмĕш пинçуллăх (Я-в, 2000, 12 /, 13 с.); виççĕмĕш пинçуллăха кĕр (ЧТ, 1998, 5 /, 2 с.; ХС, 1999, 27—28 /, 2 с.).

пин çуллăх

ç.с. Пин çула пĕрлеште-рекен тапхăр; вунă ĕмĕр. Хăçан та пулин килсе çăвĕ çак çумăр, пăсмасăр пин çуллăх йăли-йĕркине. П.Яккусен, 1993, 17 с. Иртнĕ пин çуллăхсенче чăваш халăхне нумай-нумай хут кăкланă — пурпĕрех пĕтереймен. ÇХ, 1999, 49 /, 1 с. Пинçуллăх кăнчĕ... А.Т.-Ыхра, 2000, 136 с. — çĕнĕ пинçуллăх (Х-р, 10.09.1992, 2 с.; Я-в, 2000, 12 /, 3 с.); пирĕн эрăчченхи пинçуллăх (ЧХ, 11.04.1998, 8 с.); пинçуллăхсем хушши (ÇХ-рĕ, 29.12.1999, 3 с.); иккĕмĕш пинçуллăх (Я-в, 2000, 12 /, 13 с.); виççĕмĕш пинçуллăха кĕр (ЧТ, 1998, 5 /, 2 с.; ХС, 1999, 27—28 /, 2 с.).

психоанализ

ç.с., психол., мед. З.Фрейд никĕсленĕ психологи вĕрентĕвĕ тата нервозсене сиплемелли психотерапи меслечĕ. Психоанализ витĕмĕ 19 ĕмĕр вĕçĕнчен тытăнса литературăпа ӳнер аталанăвĕнче вăйланса пырать. ЧЛ, 1994, 11 кл., 237 с. Çапла тума ăна психо-аналитикăпа çыхăннă пултарулăхĕ пулăшать. ÇХ, 1999, 42 /, 12 с.

психоаналитика

ç.с., психол., мед. З.Фрейд никĕсленĕ психологи вĕрентĕвĕ тата нервозсене сиплемелли психотерапи меслечĕ. Психоанализ витĕмĕ 19 ĕмĕр вĕçĕнчен тытăнса литературăпа ӳнер аталанăвĕнче вăйланса пырать. ЧЛ, 1994, 11 кл., 237 с. Çапла тума ăна психо-аналитикăпа çыхăннă пултарулăхĕ пулăшать. ÇХ, 1999, 42 /, 12 с.

пӳлевле

ç.с. Пуласлăха пĕл, малашлăха туй.Америкăри тăватă паллă футуролог XXI ĕмĕр çинчен пӳлевлесе (500 çул хушшинчи пуласлăха та кăштах тĕпченĕ) çакăн пек пĕтĕмлетӳ тунă. Х-р, 17.09.1996, 3 с. — танл., пӳлев пек кур (М.Юхма, 1990, 330 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

ĕмĕр

век
вечный, вечно

урăх ĕнтĕ ĕмĕрте те курас çук есĕ ăна — больше ты ее уже во век не увидишь
ĕмĕр ĕмĕрле — жизнь проживать
епĕ хам ĕмĕрĕме те Питĕре пĕрехсех кайнă — я за всю свою жизнь ездил в Питер один раз
во все дни жизни твоей — ĕмĕрӳ тăрăшшĕпех
ĕмĕр ĕмĕрлĕхех ирĕке кăларнă — освободил на веки вечные
ĕмĕр ĕмĕрех пырĕ — будет существовать вечно
ĕмĕр кĕске — жизнь коротка
ĕмĕр ĕмĕрне — во вес век
ĕмĕрлĕхе — на веки
ĕмĕрхи — вечный
ĕмĕртенпе — искони

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

молебен

кĕске кĕлĕ. Архиерей мантия тăхăнса пырса хĕресе чуп тусан чиркĕве кĕнĕ; унта кĕске кĕлĕ (молебен) пулнă, ун хыççăн протодиакон уншăн ĕмĕр вăрăм пултăр тесе каланă [Освящение 1904:7]; Эрех ĕçмен çынсен ушкăнне кĕрес тиекен çын чи малтан ушкăнпа тăвакан кĕске кĕлĕре (молебенра) итлесе тăрать <…> [Устав 1904:3].

ноябрь

чӳк уйăхĕ. Пире пăхса усракан Турра çуратнă таса ĕмĕр-Хĕр Марияна чиркĕве кӳртни, чӳк уйăхин (ноябрĕн) 21 кунĕнче [Молитвенник 1896:23].

октябрь

юпа уйăхĕ. Пире пăхса усракан турă амăшĕ таса ĕмĕр-Хĕр Мария пире витсе усранине уяни (Покров), юпа уйăхин (октябрĕн) 1 кунĕнче [Молитвенник 1896:29].

пиллĕхлĕ

мухтавлă. Ашшийĕн Ывăлийĕн Святой Сывлăшийĕн патшалăхĕ пиллĕхлĕ (мухтавлă) халĕ те, кирек хăçан та, ĕмĕр-ĕмĕрех [Церковные 1883:69].

сентябрь

авăн уйăхĕ. Пире пăхса усракан Турра çуратнă таса ĕмĕр-Хĕр Мария çурални, авăн уйăхин (сентябрĕн) 8 кунĕнче [Молитвенник 1896:23].

хăтар

çăл. Адампа Евана Турă этем ăруне Хăтаракана (Çăлакана) ярăп тесе сăмах панăран малтан вара темиçе ĕмĕр, темиçе çĕр çул иртнĕ, çĕр çинчи çынсем пурте çылăхлă пурăннă [Объяснительные 1903:11–12].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

век

сущ.муж., множ. века
1. (син. столетие) ĕмĕр, çĕр çул, çĕрçуллăх; средние века вăтам ĕмĕрсем; начало двадцать первого века çирĕм пĕрремĕш ĕмĕр пуçламăшĕ
2. (син. жизнь, существование) ĕмĕр, кун-çул, пурнăç; он много повидал на своём веку вăл хăйĕн ĕмĕрĕнче темĕн те курнă
3. чего или какой (син. эпоха) ĕмĕр, вăхăт, тапхăр, самана; каменный век чул самани (этемлĕх историйĕн авалхи тапхăрĕ); мы живём в век информационных технологий эпир информаци технологийĕсен тапхăрĕнче пурăнатпăр ♦ испокон веков мĕн ĕмĕртен; на веки вечные ĕмĕр-ĕмĕрлĕхе; идти с веком наравне, в ногу с веком вăхăтпа шай пыр; Век живи, век учись посл. ĕмĕр пурăнса ĕмĕр вĕрен; Век прожить не поле перейти посл. ĕмĕр сакки сарлака

вечнозеленый

прил:. вечнозелёные растения ĕмĕр симĕс ӳсен-тăрансем

вечный

прил., вечно нареч.
1. ĕмĕрхи, ĕмĕр-ĕмĕрхи, яланхи, яланлăх; вечная мерзлота ĕмĕрхи шăн; Вечная слава героям! Паттăрсене ĕмĕр-ĕмĕр мухтав!
2. (син. постоянный) вĕçĕм, вĕçĕмсĕр, ялан, тăтăш; он вечно опаздывает вăл ялан кая юлса килет ♦ на вечные времена ĕмĕрлĕхе, яланлăха

долгий

прил., долго нареч. (син. длительный, продолжительный; ант. краткий)
вăрах, вăрăм; на долгий срок вăрах вăхăта; долгая жизнь вăрăм ĕмĕр; не долго думая нумай шухăшласа тăмасăр ♦ отложить в долгий ящик ĕçе вăраха яр; долго ли до беды инкек куçа курăнса килмест

древний

1. (син. давний) авалхи, ĕлĕкхи, ĕлĕк-авалхи, ĕмĕр-ĕмĕрхи; древние предания авалхи юмах-халапсем
2. (син. старый) ватă, питĕ ватă; древний старик питĕ ватă старик

дуб

сущ.муж., множ. дубы
юман; вековой дуб ĕмĕрхи юман; кора дуба юман хуппи, тункăр

ель

сущ.жен., множ. ели
чăрăш; столетние ели ĕмĕрхи чăрăшсем

жизнь

сущ.жен.
1. (ант. смерть) пурнăç, пурăну, пурăнни; возникновение жизни на Земле Çĕр çинче пурнăç пуçланса кайни
2. пурнăç, ĕмĕр, кун-çул; долгая жизнь вăрăм ĕмĕр; прожить жизнь в труде пурнăçа ĕçлесе ирттер
3. кого-чего или какая пурнăç, ĕç-хĕл, пурнăç-тăрмăш; общественная жизнь общество пурнăçĕ; оторваться от жизни пурнăç-тăрмăшран уйрăлса кай ♦ отдать жизнь пурнăçа пар (вилни çинчен); воплотить в жизнь пурнăçа кĕрт; между жизнью и смертью пурнăçпа вилĕм хушшинче, ни чĕрĕ ни вилĕ; Жизнь прожить — не поле перейти посл. ĕмĕр сакки сарлака

жить

глаг. несов.
1. (син. существовать) пурăн, ĕмĕрле, ĕмĕр ирттер; он жил долго вăл нумай пурăннă; растения не могут жить без солнца ӳсен-тăран хĕвелсĕр пурăнма пултараймасть
2. (син. проживать, обитать) пурăн; мы живём в деревне эпир ялта пурăнатпăр; жить с семьёй кил-йышпа пĕрле пурăн
3. чем и на что (син. кормиться) пурăн, тăранса пурăн; старики живут на пенсию ватăсем пенсипе пурăнаççĕ
4. кем-чем (син. увлекаться) хытă кăсăклан, чуна пар; девушка живёт музыкой хĕр музыкăпа хытă кăсăкланать ♦ жить чужим умом çын хыççăн кай; жить надеждой шанса тăр, шанчăкпа пурăн

исполин

сущ.муж. (син. великан, гигант, богатырь; ант. карлик, пигмей)
улăп; дуб-исполин улăп юман, ĕмĕрхи юман

клясться

глаг. несов.
тупа ту, сăмах пар; клясться в верности родине тăван çĕршыва парăнса тăма тупа ту; клясться в вечной любви ĕмĕр юратма сăмах пар

лёд

сущ.муж., множ. льды
пăр; толстый лёд хулăн пăр; холодный, как лёд пăр пек сивĕ; вечные льды Антарктики Антарктикăри ĕмĕрхи пăрсем; скользить по льду на коньках пăр тăрăх конькипе ярăнса пыр

область

сущ.жен.
1. область (темиçе районтан тăракан çĕр-администраци пайĕ); Самарская область Самар облаçĕ
2. ен, çĕр, хутлăх; область вечной мерзлоты ĕмĕрхи шăн хутлăхĕ; северные области Европы Европăн çурçĕр енĕ
3. чего (син. отрасль) пай, турат; новая область исторической науки истори ăслăлăхĕн çĕнĕ пайĕ

полвека

сущ.муж.
çур ĕмĕр; полвека тому назад çур ĕмĕр каялла

предок

сущ.муж.
мăн асатте, мăн асанне (нумай ĕмĕр маларах пурăнни); предки чувашей вышли из Центральной Азии чăвашсен мăн аслăшшĕсем Вăта çĕр Азирен тухнă

прожить

глаг. сов.
1. (син. пробыть, просуществовать) пурăн, пурăнса ирттер; он прожил долгую жизнь вăл вăрăм ĕмĕр пурăнса ирттернĕ
2. что (син. истратить) тăкакла, салат, пĕтер; прожить все деньги укçана йăлтах салатса пĕтер

прославиться

глаг. сов.
чапа тух, чыс кур, мухтава тух; прославиться в веках ĕмĕр-ĕмĕре чапа тух

район

сущ.муж.
1. çĕр, вырăн, лаптăк; районы вечной мерзлоты ĕмĕрхи шăн выртакан çĕрсем
2. район (çĕр-администраци пайĕ); Московский район города Чебоксары Шупашкар хулин Мускав районĕ

царство

сущ.сред.; множ. царства
1. патшалăх (патша тытса тăракан çĕршыв); избрание на царство патшана суйласа лартни
2. чего тĕнче, хутлăх; царство растений ӳсен-тăран тĕнчи; Антарктика — царство вечных льдов Антарктика — ĕмĕрхи пăрсен хутлăхĕ

юность

сущ.жен. (син. молодость; ант. старость)
çамрăклăх, яшлăх; çамрăк ĕмĕр, яш ӳсĕм; трудиться с юности мĕн çамрăкран ĕçле; вспоминать юность çамрăк ĕмĕре аса ил

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ик

(ик', ик); два. См. икĕ; иккĕ. Орау. Вăрăм сăмсаллине кунта эп ик çынна (или: ик çын) пĕлеп. СТИК. Ик ĕмĕр тытаймĕ-ха, унтан та юлĕ, тупăкне илсе кĕреймĕ (два века не проживет). Орау. Ик чӳлмек сĕт исе килчĕ. Нринесла целых два горшка (или две кринки) молока. Завражн. Ку ик ял арман. Эта мельница принадлежит двум деревням. Сборн. † Пĕчĕкçĕ тутăр, хрантсус тутăр — ăна ик сум вуннă (т.-е. шестьдесят кол. на серебро) кам памĕ? Сред. Юм. Ик чон полсан, пĕрне сана парăтăм, тесе, пит юратнине пĕлтерсе калани. Сред. Юм. Ик послăх ӳстереть. Иккĕ алланнă (=авланнă) çынна: ик послăх ача ӳстерет, теççĕ: (два выводка ребят ростит). 1b. Ик май та кастарать (говорят про человека изменчивого; с одним он говорит так, а с другим по другому). 1b. Ик айкки те тăвайкки. Маншĕн полсан, ик айкки те тăвайкки. Для меня все равно. Орау. Ик эрнериача; ребенок двух недель от рождения. Шурăм-п. Ик-виçшер лаша, по две, по три лошади.

ям

/Йам/, то же, что ян. Описка? М. Тув. Каçхи шăпчăк ям янрат, тул çутăлни сисĕнмеçт, ати-апай килĕнче ĕмĕр иртни сисĕнмеçт.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

век

ĕмĕр, çĕр çул; в XVIII веке XVIII-мӗш ĕмĕрте.

вековать

век вековать ĕмĕр ĕмĕрле, ĕмĕр ирттер.

вековой

ĕмĕрхи, авалхи, тахçанхи; вековая отсталость ĕмĕртен пурнăçран юлса пыни.

вечный

ĕмĕрхи; яланхи; вечная слава героям Великой Отечественной войны Отечественнăй аслă вăрçă паттăрĕсене ĕмĕр-ĕмĕр мухтав.

отживать

что несов., отжить, -иву сов. 1. ĕмĕр ирттер; 2. кивел (йăла); отживающий обычай кивелсе пыракан йӑла, пӑрахӑҫа тухакан йӑла.

полвека

ҫур ĕмĕр.

приписка

1. хушса ҫырни; рукопись XVI века, а приписка позднейшая алҫырӑвĕ XVI-мĕш ĕмĕрхи, ун ҫумне хушса ҫырни каярах вӑхӑтри; 2. ҫырса учёта илни.

творение

туни; тунă япала, çырнă сочинени, творчество ĕçĕпе пулнă чаплă япала; бессмертные творения классиков классиксен ĕмĕр манми произведенийĕсем.

увековечить

-чу кого, что сов., увековечивать несов. ĕмĕр асăнмалла ту, ĕмĕрлĕхе хăвар (ырă) ята.

бессмертие

мн. нет вилĕмсĕрлĕх; бессмертный вилĕмсĕр, манма çук, ĕмĕр асра тăракан.

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

долгожительство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

казачество

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

капрал

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

семинария

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

средний

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

ĕмĕлке ĕмĕр ĕмĕр-ĕмĕр ĕмĕр-ĕмĕре « ĕмĕр-ĕмĕрхи » ĕмĕрлĕ ĕмĕрлĕх ĕмĕрлĕхе ĕмĕрле ĕмĕрне

ĕмĕр-ĕмĕрхи
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org