Шырав: ĕмĕт-шухăш

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

абсурд

абсурд (ним тĕлли-паллисĕр ăссăр шухăш)
ку абсурд вĕт-ха! — ведь это абсурд!

абсурдлă

абсурдный
абсурдлă шухăш — абсурдная мысль

авантюрăллă

авантюрный
авантюрăллă роман — авантюрный роман
авантюрăллă ĕç — авантюрное предприятие
авантюрăллă шухăш — авантюрный замысел

айван

простовато, наивно, простодушно, бесхитростно
айван шухăш — наивная мысль
айван ан пул! — не будь простаком!
вăл ача пекех айван — он бесхитростен как дитя
айвана пер — наивничать, прикидываться простачком
вăл çынни айвантарахскер — он простоват

антипод

антипод (шухăш-кăмăлĕпе хире-хирĕçле икĕ çынран пĕри)

антропоморфизм

антропоморфизм (этем паллисем — ăстăн, шухăш-туйăм — чĕрчунсемпе япаласен те пур тесе шутлани; турра, этем сăнарлĕ туса кăтартни)

аргумент

аргумент (каланине çйрĕплетекен шухăш е факт)
витĕмлĕ аргумент — веский аргумент
аргументпа çирĕплет — аргументировать, подкреплять аргументами

аркану

2.
раскол, разлад, разброд
путаница

шухăш арканăвĕ — путаница в мыслях

арпаш

4. перен.
путаться, терять ясность, последовательность
шухăш арпашса кайрĕ — мысли путаются

асаплантар

1.
мучить, нести, причинять мучения, страдания
мана пĕр шухăш асаплантарать — меня гнетет одна мысль

вăран

3.
возникать, появляться
пробуждаться

пуçра çĕнĕ шухăш вăранчĕ — в голове возникла новая мысль

вăрттăнлăх

2.
сокровенность
шухăш вăрттăнлăхĕ — сокровенность помыслов

вĕлтлет

3.
быстро возникать, появляться
пуçра савăнăçлă шухăш вĕлтлетрĕ — в голове мелькнула радостная мысль

вĕçкĕнчĕк

легкомысленно, несерьезно
вĕçкĕнчĕк шухăш — легкомыслие

выляв

3. перен.
игра
шухăш вылявĕ — игра воображения, фантазия
сăмах вылявĕ — игра слов

вылян

5.
мешаться, смешиваться
пуçра тĕрлĕ шухăш вылянать — в голове мешаются разные мысли

гипотеза

гипотеза (пĕр-пĕр пулăма ăнлантарма сĕннĕ çĕнĕ шухăш)
ăслăлăх гипотези — научная гипотеза
гипотеза ту — строить гипотезы

иждивенецла

по-иждивенчески, как иждивенец
иждивенецла ĕмĕт-шухăш — перен. иждивенческие настроения

иккĕленчĕклĕ

2.
неуверенный, сомневающийся, колеблющийся
иккĕленчĕклĕ шухăш — сомнения

иккĕмĕшле

1. филос.
вторичный
матери — пĕрремĕшле, шухăш — иккĕмĕшле япала — материя первична, сознание — вторично

илĕрт

1.
прям. и перен.
манить, тянуть, влечь, завлекать
илĕртекен ĕмĕт — манящая мечта
йытта çăкăрпа илĕрт — манить собаку хлебом
ăна пуринчен те ытларах театр илĕртет — больше всего его привлекает театр

иллюзи

2. перен.
иллюзия (пурнăçланми шанчăк, суя ĕмĕт)
телей иллюзийĕ — иллюзия счастья

каплану

2. перен.
наплыв, прилив
туйăм капланăвĕ — прилив чувств
шухăш капланăвĕ — наплыв мыслей

капланчăк

3. перен.
наплыв, прилив
шухăш капланчăкĕ — наплыв мыслей
çилĕ капланчăкĕ — прилив гнева

кăмăл-шухăш

то же, что шухăш-кăмăл

кĕç

2.
вдруг, неожиданно, внезапно
пуçа кĕç пĕр шухăш килсе кĕчĕ — мне в голову вдруг пришла одна мысль

кишĕкле

3. перен.
причинять, вызывать боль
йывăр шухăш чĕрене кишĕклет — от тяжелых дум болит сердце

консервативлă

консервативный
консервативлă политика — консервативная политика
консервативлă çын — консервативный человек
консервативлă шухăш-кăмăл — консервативные взгляды

консерваторла

по-консер-ваторски, консервативно
консерваторла шухăш-сем консерваторские взгляды

кул

1.
смеяться
улыбаться
усмехаться

ахăлтатса кулса яр — залиться смехом, разразиться хохотом
каçăхса кайса кул — захлебываться от смеха
ӳксе кул — смеяться до упаду
кулса ил — усмехнуться
вăл ирĕксĕррĕн кулса илчĕ — он выдавил улыбку
манан кулас шухăш мар — мне не до смеху
кулмалли çук — нет ничего смешного
кулас та, макăрас та килет — и смех и горе
Йĕре-йĕре ĕçлекен кула-кула çиет. — посл. Кто работает плача тот ест улыбаючись .

лирика

лирика (поэт шухăш-туйăмне палăртакан произведенисем)

логика

2.
логика (шухăш йĕрки)

мал


мал ĕмĕтлĕ — беременная
мал шухăш — мечта

мимика

мимика (ăшри шухăш-туйăм пит-куç вылянинче палăрни)

объективлăх

2.
объективность, беспристрастность
справедливость

шухăш объективлăхĕ — объективность суждений
унăн объективлăх çитмест — ему не хватает объективности

палăрт

4.
выражать, отражать, показывать
тĕлĕннине палăрт — выразить удивление
халăх шухăш-кăмăлне палăртакан хайлалăх — произведение, отражающее мысли и чаяния народа

парадокс

парадоксальный
парадокс шухăш — парадоксальная мысль

парăн

1.
сдаваться, капитулировать
парăнас шухăш — пораженчество
пĕр сăмахсăр парăнни — безоговорочная капитуляция
Тăшман парăнмасан, ăна тĕп тăваççĕ. — посл. Если враг не сдается, его уничтожают.

пăрала

2. перен.
сверлить
пĕр шухăш пуçа пăралать — одна мысль сверлит мне голову

пăчлан

5. перен.
рушиться, расстраиваться, проваливаться, срываться
ĕмĕт пăчланчĕ — надежды рухнули
тăшман каварĕ пăчланчĕ — заговор врагов провалился
тапăну пăчланса ларчĕ — наступление потерпело неудачу

пĕрлĕх

2.
единство
общность

интернационалла пĕрлĕх — интернациональное единство
кăсăксен пĕрлĕхĕ — общность интересов
формăпа содержани пĕрлĕхĕ — единство формы и содержания
теорипе практика пĕрлĕхĕ — единство теории и практики
шухăш-кăмăл пĕрлĕхĕ — единство мнений

пĕртен-пĕр

единственный
один-единственный

пĕртен-пĕр ача — единственный ребенок
мана пĕртен-пĕр шухăш канăç памасть — единственная мысль меня тревожит

позици

2.
позиция (шухăш)
докладчик хăйĕн позицине уçса пачĕ — докладчик изложил свою позицию

положени

2.
положение (шухăш)
марксизм философийĕн тĕп положенийĕсем — основные положения марксистской философии

принцип

1.
принцип (тĕп шухăш)
интернационализм принципĕсем — принципы интернационализма
социализм принципĕ: кашнинчен — унăн пултарулăхне кура, кашнине — унăн ĕçне кура — принцип социализма: от каждого — по способностям, каждому — по труду

пус

4.
давить, угнетать
мучить

ăна уйрăлас шухăш пусать — его мучит мысль о разлуке
манăн чĕрене тунсăх пусать — тоска гложет мое сердце

пылак

2. перен.
сладкий, сладостный, приятный
пылак ĕмĕт — сладкая мечта
пылак пурнăç — сладкая жизнь
Тăван пылак, ют йуçĕ. — посл. Рродной приятен, чужой человек — постыл.

пысăк

3. перен.
большой
пысăк активлăх — большая, высокая активность
пысăк ĕмĕт — большая мечта
пысăк çитĕнӳ — большой успех
пысăк тав — большое спасибо
парти çĕнĕ пысăк задачăсем лартать — ист. партия ставит новые большие задачи
Пĕчĕк телее пăрахса пысăккине ан кĕт. — посл. Бросив маленькое счастье, большого не жди. (соотв. От добра добра не ищут).

рационализмла

рационалистически
рационализмла шухăш — рационалистическая мысль

романтизм

3.
романтизм (чăн пурнăçа идеализацилес, ĕмĕтпе йăпанас шухăш-кăмăл)
унăн чунĕнче романтизм нумай — у нее большая склонность к романтизму

романтика

романтика (хавхалантаракан, кăмăла çĕклекен шухăш-ĕмĕт)
ĕç романтики — романтика труда
кĕрешӳ романтики — романтика борьбы

сапаланчăклăх

2. перен.
беспорядочность, путаница, хаотичность
шухăш сапаланчăклăхĕ — путаница в мыслях

сĕм

2.
оттенок, нюанс
пĕлтерĕш сĕмĕ — оттенок значения
шухăш сĕмĕсене ăнкарса ил — уловить все оттенки мысли

сĕмсĕр

2.
жадный, ненасытный, алчный
сĕмсĕр шухăш — алчные помыслы

силлогизм

филос.
силлогизм (икĕ шухăшран виççĕмĕш шухăш — пĕтĕмлетӳ туни)

сирĕл

4. перен.
рассеиваться, устраняться
шухăш сирĕлмерĕ — думы не покидают меня
сас-хура сирĕлчĕ — слухи рассеялись
ачан ыйхи сирĕлсе çитмен-ха — ребенок еще не отошел ото сна
Хĕр тунсăхĕ хĕвел тухсанах сирĕлет. — посл. Девичья грусть исчезает с восходом солнца.

софизм

книжн.
софизм (çиелтен пăхма тĕрĕс, чăннипе тĕрĕс мар шухăш)
софизмсемпе усă кур — прибегать к софизмам

субъективлă

субъективно
ку манăн субъективлă шухăш — это мое субъективное мнение

сулмаклă

веско, весомо, убедительно
сулмаклă шухăш — веская мысль
сулмаклă кала — говорить убедительно

сӳн

4.
угасать, затухать, исчезать, пропадать
ĕмĕт сӳнчĕ — мечта угасла
шанчăк сӳнмест-ха — надежда еще не пропала

сырăн

2.
грудиться, толпиться, тесниться
сырăнса пыр — двигаться толпой
пуçа шухăш сырăнать — в голове теснятся мысли

тарăн

глубоко
тарăн шухăш — глубокая мысль
тарăн ыйхă — глубокий сон
тарăн ăнланса ил — глубоко вникнуть во что-л., проникнуться чем-л.
хирĕçӳ тарăна кайрĕ — противоречия обострились

таса

9. перен.
светлый, ясный
высокий, возвышенный, благородный

таса ĕмĕт — возвышенная мечта
таса сăнар — светлый образ

тăрăл

3. перен.
проясняться, становиться четким, отчетливым, ясным
шухăш тăрăлчĕ — мысли прояснились

тĕвĕлен

3. перен.
возникать, зарождаться
ман пуçра шухăш тĕвĕленчĕ — у меня зародилась мысль

тĕрлĕрен

то же, что тĕрлĕ 1.
тĕрлĕрен хăнăхтарусем пар — задавать разнообразные упражнения
пуçра тĕрлĕрен шухăш явăнать — в голове возникают разные мысли

тин

4.
наконец-то
ĕмĕт тинех çитрĕ наконе-то — мечта осуществилась
тин вăл ирĕкре — наконец-то он на свободе

тутлă

сладко, приятно
тутлă ĕмĕт — сладкие мечты
тутлă канăç — приятный отдых
тутлă ыйхă — сладкий сон
тутлă çывăр — сладко спать

уймăллă

ошибочно, искаженно
уймăллă шухăш — ошибочная мысль

ухмахла

по глупости, сдуру
по-дурацки, как дурак

ухмахла шухăш — глупая мысль
ухмахла ту — сделать что-л. по глупости
ухмахла хăтлан — поступать глупо

фантази

2.
фантазия (пуш ĕмĕт, пулмас япала)
пăрах эсĕ çав фантазисене! — оставь ты эти фантазии!

хапсăнуллă

захватнический
хапсăнуллă шухăш-кăмăл — захватнические устремления

хĕс

6. перен.
притеснять, угнетать
хĕсекен шухăш — гнетущая мысль

химера

химера (пурнăçланми ĕмĕт)

хире-хирĕç

2. перен.
обратный, противоположный
хире-хирĕç шухăш — противоположное мнение

чăрсăр

отчаянно, лихо
бесшабашно
разг.
чăрсăр шофер — шофер-лихач
чăрсăр шухăш — отчаянная мысль
Чăрсăр часах такăнать. — посл. Бесшабашному недолго споткнуться.

чухăнлăх

2. перен.
бедность, скудость, убогость, убожество
çутçанталăк ресурсĕсен чухăнлăхĕ — скудость естественных ресурсов
шухăш чухăнлăхĕ — убожество мыслей

чыссăрлăх

1.
неблагородство, бесчестность, непорядочность, нечестность
шухăш-ĕмĕт чыссăрлăхĕ — бесчестность помыслов

шайла

8.
уважать, чтить, почитать
юлташсен шухăш-кăмăлне шайла — уважать мнение товарищей

шурат

3.
делать седым, белым
серебрить

Шухăш пуçа шуратать. — посл. Думы серебрят голову.
Кампа пуç шуратнă, çавăнпа ĕмĕр ирттермелле. — посл. С кем нажил седину, с тем и век коротать.

шухă

2.
легкомысленный, ветреный, беспечный
шухă шухăш — легкомыслие, ветер в голове
юрă пуçласа юрларăм, шухă тесе ан калăр — фольк. не сочтите меня легкомысленной за то, что первой начала песню

шухăш

1.
мысль
айван шухăш — незрелая мысль
вăрттăн шухăш — умысел
çăмăлкка шухăш — легковесное суждение
вĕçленнĕ шухăш — законченная мысль
вырăнлă шухăш — дельная мысль
пуçран тухми шухăш — навязчивая мысль
пытарăнчăк шухăш — подтекст, скрытая мысль
ку тĕрĕс шухăш — это правильная мысль
пăрах çав тăрлавсăр шухăша! — оставь эту сумасбродную идею!

шухăш

2.
размышление и размышления
раздумье и раздумья
дума и думы
иккĕленчĕк шухăш — сомнения, мучительные раздумья
шухăша пут — погрузиться в раздумья
шухăша кай — погрузиться в раздумья
кĕтмен хыпар ăна шухăша ячĕ — неожиданное известие заставило его призадуматься

шухăш

3.
суждение
тĕп шухăш —
1) основная мысль, идея
романăн тĕп шухăшĕ — идея романа
2) тезис, основное положение
шухăш йĕрки — последовательность в суждениях

шухăш

4.
взгляд, позиция, точка зрения
убеждение, мнение

витĕмлĕ шухăш — веское мнение
общественоç шухăшĕ — общественное мнение
çирĕп шухăш — убеждение
хăвăн шухăшу çинчех тăр — настоять на своем
шухăшсем тĕрлĕ пулчĕç — мнения разошлись
эпĕ сирĕн шухăшпа килĕшетĕп — я разделяю ваше мнение
пирĕн шухăшпа — по нашему мнению, по-нашему, с нашей точки зрения
унăн шухăшĕ çурхи шыв пек вылянать — его мнения мечутся как весенняя вода (соотв. у него семь пятниц на неделе)

шухăш

5.
замысел, намерение, желание, цель
авантюрăллă шухăш — авантюрный замысел
татăклă шухăш — 1) окончательное решение 2) твердое намерение
ырă шухăш — благое намерение
çын шухăшне сис — угадывать чьи-либо желания

шухăш-кăмăл

1.
умонастроение книжн.
çамрăксен шухăш-кăмăлĕ — умонастроение молодежи

шухăш-кăмăл

2.
настроение
расположение духа
настрой
разг.
шухăш-кăмăл çĕкленĕвĕ — вдохновение
шухăш-кăмăла пытар — таиться, скрытничать
хавас шухăш-кăмăллă çын — человек в веселом настроении

шухăш-туйăм

1.
настроение, расположение духа
настрой
разг.
çĕкленчĕк шухăш-туйăм — приподнятое настроение

шухăш-туйăм

2.
предположение, догадка
вĕсен шухăш-туйăмĕсем тĕрĕс пулмарĕç — их предположения не оправдались

ытала

4. перен.
завладевать, захватывать (о чувствах, мыслях)
ку шухăш пуçа ыталарĕ — эта мысль захватила меня
ăна тунсăх ыталарĕ — им завладела грусть

ӳк

17.
возникать, появляться
пуçа çĕнĕ шухăш ӳкрĕ — у меня (в голове) возникла новая идея

çаврăн

7. перен.
кружиться, мешаться, путаться
пуç çаврăнать — 1) голова крӳжйтся 2) голова кругом идет
шухăш çаврăнать — мысли в беспорядке

çаврăн

15.
обращаться, превращаться во что-л.
поселок кĕçех хулана çаврăнĕ — скоро поселок превратится в город
ĕмĕт чăна çаврăнать — мечта становится явью

çапла

так, таким образом, этак
ак çапла — вот так
йăли çапла — таков обычай
çапла майпа — таким путем
çапла мар-и? — не так ли?
мĕнле лекнĕ çапла — как попало
çапли çапла та — так-то оно так
çапла та капла — так и этак
çапла-çапла — 1) такой-то и такой-то 2) так-то и так-то
пĕррехинче çапла — как-то однажды
пыратпăр çапла... — идем мы этак...
манăн шухăш çапла — таково мое мнение

çип

4. перен.
нить
сăмах çиппи — нить разговора
шухăш çиппи татăлчĕ — нить размышлений прервалась

çит

8.
сбываться, исполняться, осуществляться
ĕмĕтленнĕ ĕмĕт çитрĕ — сбылась заветная мечта

çунатлă

2. перен.
крылатый, окрыленный
вдохновенный

çунатлă ăру — крылатое поколение
çунатлă ĕмĕт — крылатая мечта

çунатсăр

2. перен.
бескрылый, лишенный вдохновения
çунатсăр ĕмĕт — бескрылая мечта

çурал

2. перен.
зарождаться, появляться, возникать
ăмăртура çĕнĕ ĕç меслечĕсем çуралаççĕ — в соревновании зарождаются новые методы труда
манăн кăсăклă шухăш çуралчĕ — у меня возникла интересная мысль
Шывра çуралать, шывран хăрать. (Тăвар). — загадка В воде рождается, а воды боится. (Соль).

çурат

2. перен.
зарождать, порождать
шанчăк çурат — зародить надежду
Пĕр сăваплă сăмах çĕр те пĕр шухăш çуратать. — посл. Мудрое слово порождает сто мыслей.

çутă

6. перен.
светлый, радостный, счастливый, безмятежный
çутă ĕмĕт — светлая мечта
çутă кăмăл — радостное настроение
çутă тивлет — счастливая судьба

çывхар

2.
сближаться, сходиться
шухăш-кăмăл тĕлĕшĕнчен çывхарни — сближение во взглядах

ăвăнтар

манить, привлекать
вызывать желание, стремление

ăвăнтаракан ĕмĕт — манящая мечта

ĕмĕт

1.
мечта
чаяние
желание

ĕмĕтленнĕ ĕмĕт — заветная мечта
пĕтĕм пурнăç ĕмĕчĕ — мечта всей жизни
çунатлă ĕмĕт — поэт. крылатая мечта
ĕмĕт çуралчĕ — у меня появилась мечта
ĕмĕт пурнăçланчĕ — мечта сбылась
ĕмĕт çитрĕ — мечта сбылась
ĕмĕт тулчĕ — мечта сбылась
ĕмĕтпе хавхалан — вдохновляться мечтой
Ĕмĕтĕн вĕçĕ-херри çук. — погов. Мечта не имеет ни конца, ни края.

ĕмĕт

2.
надежда
упование

унпа тĕл пулма ĕмĕт пур — надеюсь встретиться с ним
ĕмĕт çухат — потерять надежду, отчаяться
ĕмĕт тат — потерять надежду, отчаяться

ĕмĕт

3.
шанс и шансы
виды на что-л., расчет
малашнехи ĕмĕт — виды на будущее
ĕмĕтчĕ путланчĕ — его расчеты не оправдались

ĕметсĕр

без надежды
ĕмĕтсĕр ĕмĕт — несбыточная мечта

ĕмĕт-шухăш

собир.
мечты, помыслы, желания
пысăк ĕмĕт-шухăшпа пурăн — жить большой мечтой

ĕнентерӳллĕ

убедительно
ĕнентерӳллĕ сăмах — убедительный довод
ĕнентерӳллĕ шухăш — убедительный довод
вăл роле ĕнентерӳллĕ вылять — он убедительно играет роль

татăл

10.
не сбываться, не осуществляться
ĕмĕт татăлчĕ — мечте не суждено было сбыться

усал

злой, вредный
усал çынсем — лые люди
усал шухăш — недобрая дума
усал ту — причинять зло, вредить
Усалăн ури саккăр. — погов. У зла восемь ног.

явăн

8.
виться, роиться
толочься
прост.
вăрăмтуна пĕлĕт пек явăнать — тучей вьются комары
пуçра тĕрлĕрен шухăш явăнать — в голове роятся мысли

шухăш-ĕмĕт

собир.
помыслы, намерения
мечты

çамрăк шухăш-ĕмĕт — мечты молодости
унăн шухăш-ĕмĕтне пĕлтĕм — я узнал его намерения

шухăш

6.
забота, беспокойство о ком-чем-л.
Пуянăн пин шухăш, çук çыннăн пĕр шухăш. — посл. У богатого тысяча забот, у бедного — одна.

пĕл

11.
в отриц. форме в сочет. с инфинитивом глаголов на -ма (-ме), -а (-е)
выступает в качестве вспом. гл. с общим значением
интенсивности или продолжительности действия:

вăл лара-тăра пĕлмест — он то и дело встает
çумăр чарăна пĕлмесĕр çăвать — дождь льет не переставая
пĕр шухăш пуçран кайма пĕлмест — одна мысль никак не выходит у меня из головы

кĕрт


айăпа кĕрт — обвинить, возвести обвинение
алла шăрпăк кĕрт — занозить руку
вĕреме кĕрт — довести до кипения, вскипятить
илем кĕрт — украсить, сделать красивым
йĕркене кĕрт — 1) водворить, навести порядок 2) образумить, призвать к порядку
киле кĕрт — принять в дом (в качестве мужа)
мунча кĕрт — задать баню
çылăха кĕрт — ввести в грех
шухăш кĕрт — навести на мысль
шыва кĕртцерк. крестить
шыва кĕртнĕ çын — крещеный человек
чун кĕрт — 1) вдохнуть жизнь во что-л. 2) приободрить, успокоить
кĕртсе ӳкер — ввергнуть (напр. в беду)

ĕмĕт


ĕмĕт наклоненийĕграмм. сослагательное наклонение

харсăр

задорно, горячо, темпераментно
харсăр ĕмĕт — дерзкая мечта
харсăр чĕре — горячее сердце

тух


виçерен тух — потерять чувство меры, выйти за рамки чего-л.
йĕркерен тух — нарушать нбрмы поведения
манăçа тух — быть забытым, преданным забвению
мухтава тух — прославиться
чапа тух — прославиться
сăмахран тух — не слушаться, быть ослушником
çăва тух — дожить до лета
çутта тух — просвещаться, становиться просвещенным
тӳрре тух — оправдаться, оказаться правильным (напр. о прогнозе)
хисепрен тух — потерять уважение окружающих
шанчăкран тух — потерять доверие, выйти из доверия
сăмавар тухрĕ — самовар вскипел
çăкăр тухрĕ — хлеб испекся
япалан хакĕ тухрĕ — вещь окупила себя, оправдала свою цену
çак шухăш пуçран тухмасть — эта мысль не выходит у меня из головы

пытанчăк

скрыто, скрытно
тайно

сăмахăн пытан пĕлтерĕшĕ — скрытый смысл слов
пытанчăк савăнăç — скрытая радость
пытанчăк çын — скрытный человек
пытанчăк шухăш — тайная мечта
пытанчăк пурăн — жить скрытно

наклонени

грам.
наклонение
ĕмĕт наклоненийĕ — сослагательное наклонение
кăтарту наклоненийĕ — изъявительное наклонение
хушу наклоненийĕ — повелительное наклонение
наклонени форми — форма наклонения

тăвăрлат

2. перен.
делать тягостным
ку шухăш чуна тăвăрлантаррĕ — от этой мысли на душе стало тягостно

паникерла

паникерски, по-паникерски
паникерла шухăш-кăмăл — паникерское настроение

оппортунистла

оппортунистски
оппортунистла шухăш-кăмăл — оппортунистские настроения

концепци

концепция (тĕп шухăш)
йăнăш концепци — ошибочная концепция
хайлалăх концепциийĕ — концепция произведения
философи концепциийĕ — философская концепция

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

аскăнчăклăх

ç.с. Асса-тĕссе пурăнни, асăхни; аскăнлăх, иртĕхӳ. Кашни утăмрах [Лондонра] — аскăнчăклăх çурчĕсем, «массаж кабинечĕ» текенскерсем. Х-р, 31.03.1994, 3 с. Çылăхлă шухăш-туйăм тени вăл çаксем, вĕчĕхӳлĕх, мухтанчăклăх, аскăнчăклăх, курайманлăх. П.Львов //Я-в, 1999, 11—12 /, 109 с.

вĕчĕхӳлĕх

ç.в. Вĕчĕ-хĕчĕ, вĕчĕхӳ, вĕчĕрхенӳ, вĕчĕр-хенчĕклĕх. Çылăхлă шухăш-туйăм тени вăл çаксем, вĕчĕхӳлĕх, мухтанчăклăх, аскăнчăклăх, курайманлăх. П.Львов //Я-в, 1999, 11—12 /, 109 с.

импотент

п.с. Ар вăйсăрлăхĕпе аптăракан, ар (арлăх) çыхăнăвне кĕме пултарайман арçын; халсăрри. Йывăра кайнă импотентсене ... инкекрен хăтарма çăмăлах мар. В-х, 7.10.1991, 8 с. Вăл хăйне импотент тесе шухăшлать, çак шухăш унăн пуçне пăралать. ÇХ, 2000, 11 /, 3 с. Эпĕ импотент мар, [анчах] ... мана секс пачах та кирлĕ мар. Х-р, 20.07. 2001, 3 с. Импотент ан пул! [Пуçелĕк]. Ар, 2001, 15 /, 4 с. — импотент-арçын (С-х, 2000, 17 /, 3 с.); импотент-еркĕн (Х-р, 18.08.2000, 3 с.); — ВЧС, 1971, 253 с.; — танл., лаша (Ашмарин, VIII, 65 с.).

кĕнеке

кун кĕнеки, ç.я. Пулни-иртнине тата шухăш-кăмăла куллен-кун палăртмалли тетрадь; дневник. Çырнисене пĕтĕмпех ... пичетлесе кăларать (кун кĕнекисем, ... çырăвĕсем таранах). ТА, 1988, 10 /, 29 с. Кун кĕнекинче те çак фактсене кăшт-кашт палăртнă. КЯ, 7.10.1989, 3 с. Поэт кун кĕнеки çырса пынă. Х-р, 4.02.1997, 3 с. Çыравçă ... кун кĕнекисенче, аса илӳсенче Тайăра асăнмасăр иртмен. Т-ш, 1999, 5 /, 5 с.

либерал-демократ

п.с., ç.п. РЛДП (туп.) йышне кĕрекен çын; жириновец (туп.). Либерал-демократсен (Жириновский партийĕн) тĕп комитечĕн пай пуçлăхĕ Г.Казанцев. Х-р, 10.09.1992, 2 с. Либерал-демократсен çулпуçĕ Жириновский еплерех çын вара. ...Либерал-демократсен лидерĕн ирсĕр ĕçĕсем пĕтĕм депутат корпусĕ пирки ... начар шухăш çуратаççĕ. Ч-х, 1999, 28 /, 2 с.

митталăх

п.с. Чун хавалĕпе тата кăмăл-сипетпе (туп.) Митта Ваçлейĕ пек пулни. Сăпайлăх, чăтăмлăх, çынлăх, чунлăх. Çак сăмахсем пĕр сăмахрамитталăхрашăранса-пĕтĕçсе конкретлăх тупрĕç. Митталăх... Мĕн тери çитмест вăл пире тепĕр чухне! Н.Исмуков, 1990, 94 с. В.Юмартăн пултарулăхĕ митталăха пуянлатрĕ, аталантарчĕ. Унăн сăввисенче Митталла кăмăл тасалăхĕ, сăпайлăхĕ, çирĕплĕхĕ, шухăш тарăнлăхĕ, чĕлхе тирпейлĕхĕ вăйлă сисĕнет. Г.Юмарт //ЧТ, 28.02.1998, 3 с.

мпу

ç.с., кĕск. М.В.Ломоносов ячĕллĕ Мускав патшалăх университечĕ. Манăн ĕмĕтМускав, МПУ [Пуçелĕк]. Т-ш, 1998, 2 /. Маруся МПУ юрфакĕнчен вĕренсе тухнă. ÇХ, 1998, 49/, 8 с. Таньăна МПУн журналистика факультетĕнчен кăларса яраççĕ. Х-р, 14.03.2003, 3 с.

пайрăм

п.с. Пĕр-пĕр япалан пĕчĕкçĕ пайĕ (сыпăкĕ); деталь, компонент, элемент. Талантлă поэтсем ăсласа тунă чăн-чăн илемлĕх пайрăмĕсен пахалăхĕ вăл — вĕсен ӳкерчĕклĕхĕпе ансатлăхĕ. А.Горшков //Чăваш илемлĕ литература чĕлхи. 1978, 67 с. Калаçусен чылай пайрăмĕ, паллах, асран тухса ӳкнĕ. Я-в, 1991, 11 /, 5 с. Кунта [хайлавра] пĕр пайрăм та ытлашши мар. ÇХ, 1998, 48 /, 9 с. — пĕрешкел пайрăмсем (В.Каховский, 1984, 77 с.); витĕмлĕ пайрăмсем (Ю.Артемьев, 1988, 59 с.); символла пайрăмсем (Ю.Яковлев //ХЧЛ, 1990, 27 с.); вак-тĕвек пайрăмсем (В.Егоров //Х-р, 26.09.1992); сăнарлă шухăш пайрăмĕсем (Г.Федоров, 1994, 21 с.); чĕрĕ пайрăмсем (ЧЛ, 1994, 11 кл., 212 с.); уйрăм пайрăмсем (Х-р, 25.08.1998, 3 с.); тĕп пайрăм (Ç-т, 1998, 1 /, 2 с.); — пайрăм ăсти (ЧЛ, 1994, 11 кл., 151 с.).

пăлхавăрлă

п.с. Пăлхавлă; пăтравлă, тăнăçсăр, канăçсăр. Митта Ваçлейĕ пирĕн пăлхавăрлă вăхăтăн шанчăклă юлташĕ. КЯ, 5.03.1988, 3 с. Малтанах унăн [Ю.Айдашăн] пăл-хавăрлă кăмăлĕ романтизмра палăратчĕ. Я-в, 1990, 5 /, 28 с. «Нарспи» поэмапăлхавăрлă ХХ ĕмĕр пуçламăшĕ çуратнă вилĕмсĕр хайлав. ЧС, 1994, 9 кл., 69 с. — пăлхавăрлă самана (Н.Мранькка, 1961, 409 с.; М.Юхма, 1983, 251 с.; Я-в, 1990, 6 /, 2 с.); пăлхавăрлă тĕнче (Н.Ис-муков, 1990, 111 с.); пăлхавăрлă кунсем (ЧС, 1994, 8 кл., 169 с.); «пăлхавăрлă» шухăш (Я-в, 1995, 10 /, 69 с.).

пăшăлтату

п.с. 1. П.п. Сасă чĕлĕхĕсене вылятмасăр шăппăн калаçни; сассăр пуплев. Зал тăрăх пăшăлтату шуса иртет. А.Железковăпа К.Семенова, 1964, 170 с. Хĕр пăшăлтатрĕ. Анчах çав пăшăлтату кăшкăрнă майлă илтĕнчĕ. Г.Ефимов, 1984, 128 с. Хĕрпе каччăн ăшă пăшăлтатăвне итлесе тăма аванах мар. В.Эктел, 1996, 78 с. — юрату пăшăлтатăвĕ (Ю.Айдаш //Х-р, 14.05.2003, 4 с.); — ВЧС, 1971, 869 с. 2. П.п. Килĕшӳллĕн илтĕнекен вăйсăр сасă (шĕпĕлтетни, чăшăлтатни т.ыт.). Шăнкăрав янăранă чух... йывăçсем яланхи пăшăлтатăвне татĕç. И.Лисаев //Я-в, 1974, 4 /, 3 с. Хум пă-шăлтатăвĕ [Кĕнеке ячĕ]. М.Карягина, 1995. Ав, ... парка йывăç çулçисен пăшăлтатăвĕ хăлхара. Х-р, 3.06.1997, 3 с. Сӳ кайрĕ чун ылмашрĕç тейĕн аслатипе пăшăлтату. Н.Ишентей //Я-в, 2000, 5 /, 3 с. 3. Ç.п. Ăшри пуплев. Шухăш — чарăнми вĕç-хĕррисĕр темĕнле пăшăлтату. Г.Айхи, 1988, 52 с. Ĕмĕт пăшăлтатăвĕ [Пуçелĕк]. М.Мерчен //К-н, 2002, 7 /, 13 с. 4. Ç.п. Сăмах сарни; сăмах-юмах, сас-хура. Пăшăлтату пăтти... Ку пăшăлтату мар, кучăнлăх. ÇХ, 1997, 38 /, 4 с.

пĕршухăшлăх

п.с. Тĕрлĕ çынсем шухăш-кăмăлпа пĕр майлă пулни; пĕр пек шухăшлани. Тĕнчери пĕршухăшлăх вăйĕ çине таянса Сальвадор патриочĕсем ... кĕрешĕве малалла тăсаççĕ. КЯ, 1982, 99 /, 3 с. Тăватă çулта пĕрре ирттерекен спортпа пĕршухăшлăх уявĕОлимпиадакилсе çитрĕ. Х-р, 22.07.1992, 4 с. Сатирик «Раççейре пĕршухăшлăха вăя кĕртесси çинчен» проект сĕннĕ. Х-р, 14.03.1996, 3 с. — ВЧС, 1971, 180 с., 735 с.

пусăмла

п.п. Палăрт, пайăрт, пайăрла. Автор çав вырăнсене пусăмласах каласа панă. Хв. Уяр //Я-в, 1961, 1 /, 22 с. Режиссер пусăмланă шухăш актерсен туйăмлă вăййипе шăрçалана-шăрçалана вырнаçмалла-çке. К.Кириллов //Х-р, 7.10.1992, 4 с.

ĕмĕтсĕрлен

п.с. Выçăх, непĕслен, çăтăх, çăткăнлан, хыпкăнлан. Тăшман вăйлă, тĕнчене хыпса-çăтса яма ĕмĕт-сĕрленсе, ... тахçанах хатĕрленсе тăнă. А.Алга, 1955, 59 с. Ытлашши ĕмĕтсĕр ан пул, ĕмĕтсĕрленмен-тĕкшутласа илнĕ пулăттăн. Юхма М. //К-н, 1961, 17 /, 6 с. «Çук, каллех ĕмĕтсĕрленмелле», — ятлаçса илчĕ Çумкка, те шурă путекшĕн çеç каларĕ çак сăмахсене... Ю.Силэм, 1989, 48 с. Çинĕ чухне ан васкăр, апата лайăх чăмласа вĕтетĕр, ан ĕмĕтсĕрленĕр. ХС, 1999, 24 /, 4 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

иртĕн

быть коварным, злым, злобным; зазнаваться; иртĕнсе калаçни – глумление; пыр иртĕнни – чревоугодие; шухăш иртĕнни – похоть; иртĕннĕ ача – избалованный мальчик.

62 стр.

ĕмĕтлен

недеятся, уповать, ожидать
вăл санăн ĕмĕтленнĕ ĕмĕтне çитертĕр — пусть он даст исполнение твоей надежде
епир ĕмĕтленсе тăракан çын — человек, на которого наша надежда
ĕмĕтленни, ĕмĕтленнĕ ĕмĕт — желание сердца

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

азбука

сас палли кĕнеки. Çапла çыру пĕлмен халăха Христос çинчен вĕрентесси йывăррине кура Стефан зырян чĕлхипе сасă паллисем (азбука кĕнеки) тăвас та унтан кирлĕ-кирлĕ чиркӳ кĕллисене вĕсен чĕлхи çине куçарас тесе шухăш тытнă [Святой 1896:7].

партия

(хальхилле парти) ушкăн; пĕр шухăш пулса законсене хăйсем пĕлнĕ пек тăвас тесе пĕрлешнĕ ушкăнсем. Халĕ Россияра кирек мĕнле ушкăна пырса перĕнсен те эсĕ мĕнле ушкăна (партияна) хутшăнан тесе ыйтаççĕ [Хыпар 1906, № 13:202]; Конституционно-демокра­тическая партия** (кадеты) вăл çĕр ĕçне мĕнле тумаллине хăйсем шухăшланă пек Думара каласа кăтартнă <…>. **Партия тесе пĕр шухăш пулса законсене хăйсем пĕлнĕ пек тăвас тесе пĕрлешнĕ ушкăнсене калаççĕ [Хыпар 1906, № 33:509].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

абсурд

сущ.муж. (син. нелепость, бессмыслица)
ăссăрлăх, ăссăр шухăш

абсурдный

прил. (син. нелепый, бессмысленный)
ăссăр, ăссăрла, ухмахла; абсурдная мысль ăссăр шухăш

аргумент

сущ.муж. (син. довод, доказательство)
аргумент, çирĕплетӳ (каланине çирĕплетекен шухăш, факт); привести аргументы в пользу новой теории çĕнĕ теорие аргументсемпе çирĕплет

безумный

прил.
1. (син. безрассудный) ăссăр, ăссăрла, ухмахла; безумное намерение ăссăрла шухăш
2. (син. сильнейший, чрезвычайный), безумно нареч. виçесĕр, капашсăр, çав тери; безумные цены капашсăр пысăк хаксем

беспокоить

глаг. несов. (син. тревожить)
хумхантар, канăçсăрлантар, чăрмантар, кансĕрле; меня беспокоит одна мысль мана пĕр шухăш канăç памасть

вводный

прил. (син. вступительный)
кӳртĕм, пуçламăш; вводная лекция кӳртĕм лекци ♦ вводное слово кӳртĕм сăмах (калакан шухăш-кăмăлне палăртакан, предложени тытăмĕнче уйрăм тăракан сăмах е çаврăнăш, сăм.: к сожалению «шел пулин те», помоему «ман шутпа»)

верный

прил., верно нареч.
1. (син. истинный, правильный; ант. ложный, неправильный) тĕрĕс, чăн; верная мысль тĕрĕс шухăш; он говорит верно вал чăнне калать
2. (син. надёжный, преданный; ант. ненадёжный) шанчăклă, парăннă, чăн-чăн; верный товарищ парăннă юлташ; верно охранять границу чикке шанчăклăн сыхла
3. верно вводн. сл. (син. вероятно) ахăртнех, пулĕ, пулас, пулмалла; он, верно, спит ахăртнех, вăл çывăрать пулĕ
4. вернее вводн. сл. (син. точнее) тĕрĕссипе, чăннипе, тĕрĕсрех каласан; это доклад, вернее, тезисы к нему ку вăл доклад, тĕрĕсрех каласан, унăн тĕп шухăшĕсем
5. верно частица, выражает подтверждение (син. да, действительно) çапла, тĕрĕс; Здесь тысяча рублей? — Верно! Кунта пин тенкĕ-и? — Çапла!

версия

сущ.жен.
верси, шухăш, ăнлантару (ĕç пирки каланисенчен пĕри); версия следователя по поводу грабежа следователь çарату пирки мĕн шутлани; выдвинуть новую версию çĕнĕлле ăнлантарса пар

вертеться

глаг. несов.
1. (син. вращаться, крутиться) çаврăн, пĕтĕрĕн; колесо вертится вокруг оси кустăрма тĕнĕл тавра çаврăнать
2. явăн, явăнса çӳре; якăлтат; дети вертятся вокруг старших ачасем аслисем тавра явăнса çӳреççĕ; вертеться у зеркала тĕкĕр умĕнче якăлтатса тăр ♦ в голове вертится пуçран каймасть (шухăш); на языке вертится чĕлхе вĕçĕнче тăрать (сăмах)

взгляд

сущ.муж.
1. куç, курăм, пăху; пăхни; кинуть беглый взгляд йапарт пăхса ил; на первый взгляд пĕрре пăхнипе, пĕрре пăхсан
2. (син. мнение, суждение) шухăш, ăнлану; правильный взгляд на историю историе тĕрĕс анланни; высказать свои взгляды харпăр шухăшĕсене кала

вид

1. сущ.муж.
1. (син. внешность, облик) сăн, сăн-пит, тĕс; на вид ему лет тридцать сăнран пăхма вăл пĕр вăтăрсенче
2. курăм, курăну, куç курни; отсюда открывается прекрасный вид на озеро кунтан кулĕ питĕ хитре курăнать
3. куç, курни; скрыться из вида куçран çухал; всё на виду йăлтах куç умĕнче
4. (син. расчёт, намерение) шухăш, шут, ĕмĕт; виды на будущее пуласси çинчен ĕмĕтленни ♦ делать вид -анçи (-енçи) пул; для вида ячĕшĕн; иметь в виду асра тыт; не показывать виду ан палăрт; упустить из виду манса хăвар

воображение

сущ.сред. (син. фантазия)
ăс вĕçни, шухăш вĕçни, ăсра сăнарланни; богатое воображение писателя çыравçă ăсĕнче тем-тем сăнарланни

впечатление

сущ.сред.
1. асăм, астăвăм, асри йĕр, асра юлни; впечатление детства ачалăхран асра юлни
2. (син. влияние, воздействие) витĕм, кăмăла витни, чуна тивни; концерт оставил сильные впечатления концерт чуна хытă пырса тиврĕ
3. (син. мнение) шухăш, кăмăл; впечатления об увиденном мĕн курни çуратнă шухăш-кăмăл

враждебный

прил. (син. неприязненный; ант. дружеский), враждебно нареч.
хирĕçле, тăшманла; курайманла; враждебные настроения тăшманла шухăш-кăмал; он относится к нам враждебно вал пире кураймасть

вчерашний

прил.
1. ĕнерхи; вчерашняя газета ĕнерхи хаçат
2. (син. бывший, прошлый) иртнĕ вăхăтри, ĕнерхи; они — вчерашние школьники вĕсем нумаях та пулмасть шкул ачисем пулнă ♦ жить вчерашним днём кивĕ шухăш-кăмăлпа пурăн

выразиться

глаг. сов.
1. (син. воплотиться, проявиться) палăр, курăн; пурнăçлан; мысль хорошо выразилась в словах шухăш сăмахсенче аван палăрчĕ
2. (син. сказать) кала, палăрт, сăмахпа палăрт; он выразился кратко и точно вăл шухăша кĕскен те уçăмлăн палăртрĕ

гипотеза

сущ.жен.
гипотеза, çĕнĕ шухăш (пĕр-пĕр пулăма ăнлантарса пама сĕнни); выдвинуть гипотезу гипотеза сĕн, çĕнĕ шухăш кала

главный

прил.
1. (син. основной) тĕп; главная улица тĕп урам; главная мысль доклада докладри тĕп шухăш
2. (син. старший; ант. младший) аслă; тĕп; главный инженер завода заводăн аслă инженерĕ; главное предложение тĕп предложени (хутлă предложенире); главные члены предложения предложенин тĕп членĕсем ♦ главным образом тĕпрен илсен

гнилой

прил.
1. çĕрĕк, пăнтăхнă, мăртăхнă; гнилая доска çĕрĕк хăма; гнилое сено мăртăхнă утă
2. (син. вредный) пăсăк, киревсĕр, юрăхсăр; гнилые настроения юрăхсăр шухăш-кăмăл

голос

сущ.муж., множ. голоса
1. (син. звуки) сасă (çыннăн, кайăкăн); высокий голос çинçе сасă; низкий голос хулăн сасă; на улице слышны чьи-то голоса урамра такам сассисем илтĕнеççĕ; певец потерял голос юрăçăн сасси çĕтнĕ
2. сасă (суйлавра); подсчёт голосов избирателей суйлавçăсен сассисене шутлани; право голоса сасă прави, сасăлав прави
3. (син. мнение, высказывание) шухăш, кăмăл, сасă, калани; голос читателей вулакансен кăмăлĕ; поднять голос в защиту детей ачасене хӳтĕлесе кала ♦ во весь голос тулли сасăпа; в один голос пĕр саслăн; в голос рыдать кăшкăрса макăр; слушаться голоса разума ăс-пуç хушнине итле

грандиозный

прил. (син. огромный, величественный; ант. мизерный), грандиозно нареч.
мăнă, капмар, мăнаçлă; грандиозные замыслы мăнаçлă шухăш-тĕллевсем

грязный

прил., грязно нареч.
1. (син. запачканный; ант. чистый) таса мар, хура, пылчăклă, çӳплĕ; грязное бельё хура кĕпе-йĕм; грязный пол таса мар урай
2. (син. аморальный, бесчестный) чыссăр, ирсĕр, киревсĕр; грязные помыслы киревсĕр шухăш-ĕмĕт

дальновидность

сущ.жен. (син. предусмотрительность)
мал шухăш, мала пăхни, пулассине чухлани; проявить дальновидность в работе мала пăхса ĕçле

демонстрация

сущ.жен.
1. демонстраци (халăх урама йышлăн тухса хăйĕн шухăш-кăмăлне палăртни); праздничная демонстрация уяв демонстрацийĕ
2. кăтарту, палăрту; кăтартни, палăртни; демонстрация нового фильма çĕнĕ фильм кăтартни

довод

сущ.муж. (син. аргумент)
шухăш, çирĕплетӳ; веский довод витĕмлĕ шухăш; привести доводы в пользу теории теорие çирĕплетсе кала

другой

прил.
1. (син. иной; ант. этот, данный) урăх, урăхла, расна; дай мне другой карандаш мана урăх кăранташ пар-ха; у него есть другое мнение унăн расна шухăш пур
2. (син. следующий) тепĕр; на другой день тепĕр кунхине
3. другой сущ.муж., другая (-ой) жен.
тепри; урăххи; заботиться о других урăх çынсемшĕн тăрăш ♦ это другое дело ку пачах урăх япала; другими словами урăхла каласан

дума

1. сущ.жен. (син. мысль, размышление)
шухăш; думать думу шухăш шухăшла

ёмкий

прил.
1. (син. вместительный) пысăк, аслă, шăнăçуллă; ёмкий сосуд пысăк савăт
2. пуян, тарăн, анлă; ёмкая мысль тарăн шухăш

желание

сущ.сред. (син. влечение, стремление)
кăмăл, шут, сунăм, ĕмĕт; желание учиться вĕренес кăмăл; прошу исполнить моё желание ман ĕмĕте пурнăçлама ыйтатăп

заблуждение

сущ.сред.
йăнăш шухăш; вводить в заблуждение йăнăштар, йăнăш шухăшлаттар

забота

сущ.жен.
1. (син. беспокойство) шухăш, хумхану (ĕç пирки); ĕç-пуç (тумалли); жить без забот ним шухăшсăр пурăн; у нас много забот пирĕн ĕç-пуç нумай
2. (син. внимание, попечение) тим, тăрăшу; тимлени, тăрăшни, пăхни; проявлять заботу о ветеранах ветерансемшĕн тăрăш ♦ не моя забота манăн ĕç мар

затаить

глаг. сов. (син. скрыть)
пытар, ăшра тыт, ан палăрт; затаить злобу вăрттăн тарăхса пурăн; затаённая мечта пытанчăк ĕмĕт ♦ затаить дыхание сывлама чарăн

зрение

сущ.сред.
куç, куру, куç вăйĕ; куç курни; острое зрение çивĕч куç; у ребёнка слабое зрение ача япăх курать ♦ точка зрения шухăш, шухăшлани (пĕр-пĕр пайăр ыйтупа)

идеал

сущ.муж.
1. тĕллев, ĕмĕт; гуманистические идеалы гуманизм тĕллевĕсем
2. (син. образец) тĕслĕх; он мой идеал вăл маншăн тĕслĕх пулса тăрать

идея

сущ.жен., множ. идеи
шухăш, шухăшлав; политические идеи политика шухăшлавĕсем; у меня возникла идея манăн шухăш çуралчĕ

истинный

прил., истинно нареч.
1. (ант. ложный) чăн, тĕрĕс; истинное суждение тĕрĕс шухăш
2. (син. настоящий) чăн-чăн; чăн пулнă; истинное происшествие чăн пулнă ĕç; он мой истинный друг вăл манăн чăн-чăн тус

коммунальный

прил.
коммуналлă (хула хуçалăхне тытассипе çыхăннă); коммунальные предприятия коммуналлă предприятисем ♦ коммунальная квартира коммуналлă хваттер (темиçе çемье пурăнаканни)
сущ.муж.
коммунизм (çынсем пусмăрсăр, ирĕклĕ те телейлĕ пурăнас ĕмĕт, çав ĕмĕте çирĕплетекен вĕрентӳ)

красный

прил.
1. хĕрлĕ; красный цвет хĕрлĕ тĕс; красный флаг хĕрлĕ ялав
2. хĕрлĕ, революциллĕ (совет саманинчи); красные войска хĕрлĕ çарсем; Красная Армия Хĕрлĕ Çар (пирĕн çĕршывăн хĕç-пăшаллă вăйĕсен 1918— 1946 çулсенчи ячĕ); ♦ красный угол тĕпел; красная девица сарă хĕр, пике; красная рыба хĕрлĕ пулă (осетр йышши); Красная книга Хĕрлĕ кĕнеке (сыхламалли чĕр чунсем, ӳсен-тăрансем çинчен çырни); писать с красной строки çĕнĕ йĕркерен пуçласа çыр; мысль проходит красной нитью шухăш уççăн палăрать; красная цена чи пысăк хак, чăн хак (таваршăн пама тивĕçли); Долг платежом красен Парăма пани паха; Не красна изба углами, а красна пирогами Пӳрт илемĕ тĕпелте мар — кукăльте

лоб

сущ.муж., множ. лбы
çамка; высокий лоб çутă çамка; наморщить лоб çамкана пĕркеле ♦ на лбу написано кĕретех курăнать (çыннăн шухăш-кăмăлĕ); сказать в лоб тӳррĕн кала

мечта

сущ.жен., множ. мечты
ĕмĕт, туртăм, ăнтăлу; мечта о счастье телейшĕн ĕмĕтленни; мечта осуществилась ĕмĕт пурнăçланчĕ

мнение

сущ.сред.
шухăш; высказать своё мнение харпăр шухăшне кала; обмен мнениями пĕр-пĕрин шухăшĕсемпе паллашни

мысль

сущ.жен.
шухăш, шухăшлав, ăслав; шухăшлани, ăслани; мысль о родине тăван çĕршыв çинчен шухăшлани; в голову пришла мысль пуçа шухăш килчĕ

низменный

прил. (ант. возвышенный)
1. айлăм, лӳпем; низменный участок лӳпем лаптăк
2. (син. подлый) путсĕр, чыссăр; низменные побуждения чыссăр шухăш-ĕмĕт

новизна

сущ.жен.
çĕнĕлĕх; новизна во взглядах шухăш-кăмăл çĕнĕлехе

общественный

прил.
общество -ĕ, халăх -ĕ; общественные объединения общество пĕрлешĕвĕсем; учитывать общественное мнение халăх шухăш-кăмăлне шута ил

осуществить

глаг. сов. (син. исполнить)
пурнăçла, ту, пурнăçа кĕрт; осуществлённая мечта пурнăçланнă ĕмĕт

отступить

глаг. сов.
1. (син. отойти) чак, каялла чак; враг отступил под натиском наших войск тăшман пирĕн çарсем хĕснипе каялла чакрĕ
2. от чего (син. отказаться) чак, пăрах, тун; он не отступит от своих планов вăл хăйĕн шухăш-ĕмĕтне пăрахас çук

позиция

сущ.жен.
1. позици, вырăн (çарсем çапăçма йышăнни); передовые позиции малти позицисем; прорвать вражеские позиции тăшман позицийĕсене çĕмĕрсе кĕр
2. тăрăм; конь занимает сильную позицию лаша тăрăмĕ вăйлă (шахмат вăййинче)
3. (син. мнение) шухăш; отстаивать свои позиции харпăр шухăшĕсене хӳтĕле

положение

сущ.сред.
1. (син. местонахождение) вырăн; тăни, вырнаçни; положение судна в море карапăн тинĕсри вырăнĕ
2. (син. обстановка) лару-тăру, тăрăм; международное положение тĕнчери лару-тăру; тяжёлое экономическое положение экономикăри йывăр лару-тăру; тяжёлое положение в семье кил-йышри йывăрлăхсем
3. (син. роль, место) вырăн, пĕлтерĕш; руководящее положение пуç пулса тăни, пысăк пĕлтерĕшлĕ пулни
4. положени (документ); положение о выборах суйлав положенийĕ
5. шухăш; основные положения доклада докладри тĕп шухăшсем ♦ женщина в положении йывăр хĕрарăм (ача тума хатĕрленекен)

предел

сущ.муж.
1. (син. рубеж, граница) чикĕ; пределы области область чиккисем; за пределами отечества чикĕ леш енче
2. çӳлти пусăм, чикĕ; предел скорости чи пысăк хăвăртлах; предел моих желаний манăн чи пысăк ĕмĕт; силы на пределе вăй пĕтсе пырать

предрассудок

сущ.муж. (син. суеверие)
тĕшмĕшлĕх, тĕшмĕш шухăш

принцип

сущ.муж.
принцип (тĕп шухăш, тĕллев); держаться твёрдых принципов çирĕп принцип тытса пурăн

расчёт

сущ.муж.
1. тӳлев, татăлу; тӳлени, татăлни; произвести расчёт с поставщиками товаров тавар тăратакансемпе татăл
2. (син. намерение) шут, шухăш, кăмăл, сунăм; его расчёты не оправдались вăл шутлани тӳрре тухмарĕ
3. (син. выгода, польза) услам, пайта; нет расчёта заниматься этим делом ку ĕçпе аппаланнин пайти çук
4. (син. увольнение) татăлни, ĕçрен хăтарни (тивĕçлĕ укçа парса); дать расчёт ĕçрен хăтар; получить расчёт ĕçрен татăлса тух
5. расчёт (тупă, миномёт çумĕнчи салтаксен ушкăнĕ) ♦ в расчёте на ... -а (-е) шанса; принять в расчёт шута ил

решить

глаг. сов.
1. с неопр. ф. шутла, шут ту, шухăш тыт; -ас (-ес) те; он решил взять отпуск летом вăл отпуска çулла илес терĕ
2. что и с неопр. ф. йышăн, татса пар; решить вопрос ыйтăва татса пар
3. шутла, туп, тупсăмне туп; правильно решить задачу задачăна тĕрĕс шутла

сослагательный

прил.: сослагательное наклонение ĕмĕт наклоненийĕ (глагол формисен тĕсĕ, сăм., вырăсла: поехал бы, взял бы)

существовать

глаг. несов.
1. (син. быть, иметься) пул, пур пул; по этому вопросу существуют разные мнения ку ыйтупа тĕрлĕ шухăш пур
2. (син. жить) пурăн, тăранса пурăн, йӳнеçтер; существовать на пенсию пенсипе тăранса пурăн; средства существования пуранма мĕн кирли; пурăнмалли майсем

считаться

глаг. несов.
1. кем-чем (син. слыть) шутлан; июль считается самым тёплым месяцем утă уйăхĕ чи ăшă уйăх шутланать
2. с кем-чем (син. уважать) шута ил, шута хур; считаться с мнением товарищей юлташсен шухăш-кăмăлне шута ил

угнетать

глаг. несов.
1. кого (син. притеснять) пусмăрла, хĕсĕрле, пусмăрта тыт
2. кого-что (син. мучить) пусар, асаплантар, кулянтар; меня угнетают мрачные мысли ман чуна йывăр шухăш пусарать

условный

прил., условно нареч.
1. килĕшӳллĕ, çураçуллă; килĕшнĕ, çураçнă, татăлнă; условные знаки килĕшнĕ паллăсем (мĕне пĕлтерни пирки калаçса татăлнисем)
2. услови -ĕ; ĕмĕт -ĕ (грамматикăра); условное наклонение ĕмĕт наклоненийĕ; условные союзы услови союзĕсем

хитрый

прил., хитро нареч.
чее, хайлаллă, ăслайлă; хитрый замысел хайлаллă шухăш; он хитро посмотрел на нас вăл пирĕн çине чеен пăхса илчĕ

явиться

глаг. сов.
1. (син. прибыть, прийти; ант. отбыть, уйти) кил, пыр; килсе çит, пырса çит; явиться по повестке в суд повесткăпа суда пыр; он явился домой поздно вăл киле каç пулсан тин килсе çитрĕ
2. (син. стать, оказаться) пул, пулса тăр, пулса тух; гололёд явился причиной аварии пăрлак çул инкекĕн сăлтавĕ пулчĕ
3. (син. возникнуть) кил, тупăн; явилась удачная мысль ăнăçлă шухăш пуçа килчĕ

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

абсурд

абсурд (тĕлсĕр, килĕшӳсĕр шухăш, тĕслĕхрен: юр хура; икĕ хут иккĕ — пиллĕк); может довести до абсурда тĕлли-паллиие çухатма пултарать.

абсурдный

абсурдлă, вырăнсăр, килĕшӳсĕр, тĕлли-паллисĕр; абсурдное мнение тĕлли-паллисĕр шухăш.

антипод

антинод, антиподсем (1. çĕр чăмăрĕн икĕ енче пĕр-пĕрне тĕлме-тĕл, хирĕç вырăнсенче пурăнăкансем; 2. шухăш-кăмăлĕпе пĕр-пĕрне хирĕçле çынсем).

антиподы

антинод, антиподсем (1. çĕр чăмăрĕн икĕ енче пĕр-пĕрне тĕлме-тĕл, хирĕç вырăнсенче пурăнăкансем; 2. шухăш-кăмăлĕпе пĕр-пĕрне хирĕçле çынсем).

вдыхать

что во что, несов. вдохнуть, -ну сов. 1. ăшалла сывласа кĕрт, сывла-сывла ил; 2. перен. мĕнле те пулин туйăм, кăмăл, шухăш вăрат.

вздумать

сов. шухăшла, шухăш тыт.

вилы

ед. нет сенĕк; трехрожковые, четырехрожковые вилы виçĕ, тăватă юплĕ сенĕк; вилами на воде писано уссăр ĕмĕтленнĕ ĕмĕт.

волевой

çирĕп шухăш-кăмăллă (ҫын).

впечатление

1. асра юлни (курни-илтни çинчен пуçра юлакан шухăш-кăмăл); туйӑнни; спектакль произвёл сильное впечатление спектакль чуна çав тери çĕклентерчĕ.

скрытничать

несов. разг. шухăш-кӑмӑла пытарса усра, ҫынна ан пĕлтер.

страстный

1. питӗ хĕрÿллĕ; страстное желание хĕрÿллĕ ĕмĕт; 2. хӗрӳ туйӑмлӑ, хӗрарӑма питӗ юратакан.

чаяние

кĕтни, ĕмĕтленни, ĕмĕт, шанчăк; паче чаяния или сверх чаяния кĕтмен çĕртен.

тавтология

тавтологи (пĕр-пĕр мала е шухăш çинчен ним уссăр темиçе хут урăх сăмахсемпе каласа е çырса пани).

таинственность

ж. мн. нет вăрттăнлăх, вăрттăн ĕç, вăрттăн шухăш.

таинственный

1. ăнланма çук (япала); 2. вăрттăн, çынна пĕлтермелле мар (ĕç, шухăш).

тайна

1. вăрттăнлăх, вăрттăн япала, вăрттăн ĕç, вăрттăн шухăш; сохранить в тайне ху ăшăнта тыт, никама та ан кала; 2. пĕлсе çитменни, вăрттăнлăх; тайны природы çутçанталăкри пĕлсе çитмен явленисем, çутçанталăк вăрттăнлăхĕсем.

тайник

, -а 1. çын пĕлмен вăрттăн вырăн; 2. вăрттăн шухăш-кăмăл.

твёрдый

1. хытă, çирĕп, тĕреклĕ (япала); 2. перен. çирĕп, хăй шухăш-кăмăлне улăштарма юратман (çын); твёрдая власть çирĕп власть; 3. грам. хытă, хытăлăх; твёрдые согласные хытă хупă сасăсем; твёрдый знак хытăлăх палли.

турусы

турусы на колёсах пулас çук япала (ĕмĕт), усăсăр калаçу, суя сăмах.

тщетный

уссăр, кăлăх, харам; тщетная надежда кăлăх ĕмĕт, уссăр шанчăк.

цель

ж. 1. тĕл, тĕллесе пемелли паллă; попасть в цель тĕле лектер; 2. тĕллев, тытнă шухăш; с целью, в целях (тăвас) тесе.

хамелеон

хамелеон (1. хăй тĕсне таврари япала майлă час-часах улăштаракан калта евĕрлĕ чĕрчун; 2. перен. çынна юрасшăн хăйĕн шухăш-кăмăлне час-часах улăштаракан çын).

химера

химера (пурнăçа кĕрейми урмăш ĕмĕт).

фантазия

фантази, пуш ĕмĕт, ĕмĕтленӳ; суя япала, пуçран шухăшласа кăларнă япала.

флюгер

флюгер (1. çилхӳри, çилеке, çил хăш енчен вĕрнине кăтартакан хатĕр; 2. перен. разг. хăйĕн шухăш-кăмăлне час-часах улăштаракан çын).

улыбаться

несов., улыбнуться сов. 1. йăл кул, йăл кулса ил; 2 перен., кăмăла кай, килĕш; эта идея улыбнулась ему ку шухăш ăна пит килĕшрĕ (кăмăлне кайрĕ).

умонастроение

тăнпуç, ăс-шухăш хăш еннелле туртăнни, мĕнле интерессемпе пурăнни.

умысел

, -ела (пĕр-пĕр усал ĕç тума) малтанах шутласа хуни, вăрттăн шухăш.

унывать

несов. кулян, хуйха ӳк, ĕмĕт çухат, ялан салхуллă пул, кăмăлсăр пул; не унывай! ан кулян!

уныние

мн. нет ĕмĕт çухални, хуйха ӳкни, кăмăлсăр пулни, салху, кичем.

упадок

-дка мн. нет 1. юхăнни (хуçалăх); 2. ӳкни, чакни; упадок сил вăй чакни, халран кайни; упадок духа ĕмĕт татăлни.

утопия

утопи, пурнăçа кĕме пултарайман ĕмĕт, шухăш; пурнăçланайми ĕмĕт.

якорь

м. якорь; пароход стоит на якоре пăрахут якорь ярса тăрать; якорь спасения юлашки ĕмĕт, çăлăнмалли юлашки май.

безнадёжность

ж. мн. нет шанчăк çукки, ĕмĕт татăлни.

блеснуть

однокр. 1. çиçсе ил, йăлтăртатса ил; 2. перен. сасартăк килсе кĕр (шухăш).

боб

1. пăрçа хутаççи; пĕр пăрçи; 2. нимĕç пăрçи; он бобы разводит вăл кирлĕ мар халапа çаптарать; я остался на бобах, сижу на бобах кĕтнĕ ĕмĕт çитмерĕ, нимсĕрех тăрса юлтăм.

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

демонстрация

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

идея

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

коммунизм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

консерватизм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

концепция

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

логика

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

манифестация

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

националистический

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

позиция

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

положение

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

предрассудок

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

принцип

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

прожектёрство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

ĕмĕртенхи ĕмĕрттер ĕмĕрхи ĕмĕт « ĕмĕт-шухăш » ĕмĕтçĕ ĕмĕтлĕ ĕмĕтлĕн ĕмĕтлен ĕмĕтлентер

ĕмĕт-шухăш
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org