Шырав: вăй-хăват

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

ав

4.
сломить, одолеть
Туслăха нимĕнле вăй та авайман. — посл. Дружбу никакая сила не сломит.

асамлă

волшебный, магический, чудесный
асамлă вăй — волшебная сила
асамлă юмахсем — волшебные сказки

вăй

I.

1.
сила
ал-ура вăйĕ — физическая сила
ăс-хакăл вăйĕ — сила разума
вăй çемми —
1) посильный
вăй çемми ĕç — посильная работа
2) по силам
ку лав лашана шăпах вăй çемми — этот воз как раз по силам лошади
вăй çитнĕ таран — по мере сил
мĕн пур вăйран — изо всех сил
вăй хушăнать — сил становится больше
вăй кĕрет — сил становится больше
вăй çитеймерĕ — сил не хватило
вăй кĕрсе çитнĕ çын — взрослый (букв. окрепший физически) человек
вăй ил — окрепнуть, набраться сил
вăй пух — собраться с силами
вăй çитер — осилить
вăй хур  — приложить силы
вăйран ӳк — ослабеть, обессилеть
вăйран тайăл — ослабеть, обессилеть
вăйран кай — ослабеть, обессилеть
вăй виç — помериться силами
вăйпа хистемелли политика — политика с позиции силы

вăй

силовой, энергетический
йывăрăш вăйĕ — сила тяжести
çил вăйĕ — энергия ветра
туртăм вăйă — сила притяжения
вăй единици — единица силы
вăй установкисем — энергетические установки

вăй

6.
труд
çын вăйĕпе пурăн — жить чужим трудом
ку ĕçе нумай вăй хывнă — в это дело вложено много труда

вăй


куç вăйĕ — зрение
лаша вăйĕфиз. лошадиная сила
вăй патăр! — бог в помощь! (приветствие работающим)

вăйă

(вăй)

1.
игра
забава

вăй-căй

то же, что вăй-хал
вăй-căйран сулăн — обессилеть, лишиться сил

вăй-хавал

собир.
сила духа, воодушевление
жизненная энергия

вăй-хавалпа ĕçле — работать с воодушевлением

вăй-хаваллă

сильный, энергичный, жизнерадостный
вăй-хаваллă яш-кĕрĕм — жизнерадостная молодежь

вăй-хал

собир.
сила, крепость
сила и здоровье
вăй-хал кур — придать силы
вăй-хал пар — придать силы
вăй-хала шеллемесĕр — не жалея сил
пĕр вăй-хал та çук — нет никаких сил
вăй-халтан кай обессилеть
◊ вăй-хал ĕçлевĕ — физический труд

вăй-халлă

сильный, крепкий, здоровый
вăй-халлă ӳс — расти сильным и здоровым

вăй-халсăр

бессильный, слабый, немощный
вăй-халсăр карчăк — немощная старуха
вăй-халсăр юл — лишиться сил и здоровья

вăй-хăват

1.
сила, энергия
ӳт-пӳ вăй-хăвачĕ — физическая сила
çутçанталăк вăй-хăвачĕ — силы природы, стихии
хĕвел вăй-хăвачĕпе усă курни — использование солнечной энергии

вăй-хăват

2.
могущество, мощь
оборона вăй-хăвачĕ — оборонная мощь
пирĕн патшалăхăн экономика вăй-хăвачĕ ӳсет — растет экономическое могущество нашей страны

вăй-хăватлă

сильно, могущественно, мощно
вăй-хăватлă патшалăх — могущественное государство

вăй-шайлă

беззаботный, неомраченный
вăй-шайлă çамрăклăх — беззаботная молодость

динамометр

физ.
динамометр (вăй виçмелли прибор)

законлă

законно
саккунлă вăй — законная сила
саккунлă тивĕçлĕхĕ — законное право
саккунлă йĕркепе — на законном основании

кворум

кворум (пуху вăй илме кирлĕ çынсен йышĕ)
кворум çитмест — кворума нет

коэффициент

коэффициент (ĕç е пахалăх виçи)
ăшă янин коэффициенчĕ — коэффициент теплопередачи
усăллă ĕç коэффициенчĕ — коэффициент полезного действия
хăват коэффициенчĕ — коэффициент мощности

кӳр

2. перен.
давать, придавать, доставлять, приносить
оказывать

вăй кӳр — придавать силу
хăват кӳр — придавать силу
витĕм кӳр — оказывать влияние
илем кӳр — наводить красоту
илем кӳрекен ӳсентăрансем — декоративные растения
май кӳр — дать возможность
пулăшу кӳр — оказывать помощь
савăнăç кӳр — доставлять радость
çĕнтерӳ кӳр — принести победу
çимĕç кӳр — плодоносить
çимĕç кӳрекен улмуççи — плодоносящая яблоня
телей кӳр — приносить счастье
тупăш кӳр — приносить прибыль
усă кӳр — приносить пользу

оборона

оборонный
гражданла хӳтĕлев — гражданская оборона
патшалăхăн хӳтĕлев вăй-хăвачĕ — оборонная мощь страны
хӳтĕлев министерстви — министерство обороны
хӳтĕлев промышленоçĕ — оборонная промышленность
хӳтĕлев пултарулăхĕ — обороноспособность
хӳтĕлев тăрăхĕ — полоса обороны
оборона йышăн — занять оборону
патшалăх хӳтĕлевĕне тĕреклет — крепить оборону страны
тăшман хӳтĕлевĕне тат — прорвать оборону противника

пар

12.
придавать, прибавлять
ăмăрту пире çĕнĕ вăй пачĕ — соревнование придало нам сил

пĕрлешӳ

1.
объединение, единение
вăйсен пĕрлешĕвĕ — единение сил
пĕрлешӳре вăй — в единении — сила

пĕт

1.
кончаться, заканчиваться, приходить к концу
вăй пĕтрĕ — силы кончились
ĕç кунĕ пĕтрĕ — рабочий день закончился
çăлта шыв пĕтрĕ — вода в колодце кончилась, высохла
укçа пĕтмен-ха — деньги еще не вышли
урок пĕтрĕ — урок кончился
пĕтсе пыр — исчезать, кончаться, заканчиваться
Пине çитрĕ — самах пĕтрĕ. — погов. До тысячи дошло — слов больше нет (говорят при окончании беседы).

потенциал

1.
потенциал (вăй-хăват)
вăрçă потенциалĕ — военный потенциал
промышленность потенциалĕ — промышленный потенциал
потенциала ӳстерсе пыр — наращивать потенциал

потенциллĕ

потенциальный
потенциллĕ вăй — потенциальная сила
потенциллĕ энерги — потенциальная энергия

пултарулăх

творческий
çыравçă пултарулăхĕ — творчество писателя
халăх пултарулăхĕ — народное творчество
пултарулăх ĕçĕ — творческая деятельность
пултарулăх ĕçĕ — творческая работа
пултарулăх каçĕ — творческий вечер
пултарулăх çурчĕ — дом творчества
пултарулăх вăй-хăвачĕ — творческие силы
пултарулăхлă усă кур — творчески использовать что-л.

пуçтар

2.
собирать (воедино), сосредоточивать, накапливать
çынсене пуçтар — собрать людей
вăй пуçтар — собраться с силами, накопить силы

стихия

2. перен.
стихия (йĕркесĕр вăй)
вак буржуази стихийи — мелкобуржуазная стихия

сулмаклă

сильно, мощно, энергично
сулмаклă кĕвĕ — мелодия с энергичным ритмом
сулмаклă вăй — могучая сила
сулмаклă çумăр — обильный дождь
сулмаклă тыттарса яр — с силой ударить

талпăн

4.
стараться, пытаться, пробовать (что-л. делать)
хулана каяс тесе виçĕ хутчен талпăнтăм — я трижды пытался съездить в город
вăй çитнĕ таран талпăн — стараться в меру своих сил

таран

2.
столько, сколько...
по мере...
в меру...

вăй çитнĕ таран — по мере сил, сколько хватит сил
кирлĕ таран — столько, сколько надо, по мере надобности
пĕлнĕ таран — в меру своих знаний
май пур таран — по мере возможности

титан

2. перен.
титан (улăп)
ăслăлăх титанĕ — титан науки
титан пек вăй хуни — титанические усилия

титанла

титанически
титанла вăй-хал — титаническая мощь

улăпла

как исполин
богатырски

улăпла вăй — исполинская сила
пирĕн индустрин улăпла утăмĕсем — ист. гигантские шаги нашей индустрии

хăват

1.
сила, мощь, энергия
иксĕлми хăват — неиссякаемая энергия
патшалăхăн оборона хăватчĕ — оборонная мощь страны
хăват ил — набираться сил

хăват

4. уст.
чудо
хăват пулчĕ — произошло чудо

хур

3.
прилагать, применять
вăй хур — приложить усили
мĕн пĕлнине ĕçе хур — приложить свои знания к делу

хутшăн

1.
присоединяться, примыкать к кому-чему-л.
вăл çынсен ушкăнне хутшăнчĕ — он присоединился к толпе
пирĕн хушăмăра çĕнĕ вăй хутшăнчĕ — в наши ряды влились новые силы

хутшăн

2.
прибавляться, увеличиваться, прибывать
вăй хутшăнать — силы прибавляются
ӳт хутшăнни — прибавка в весе
шыв хутшăнать — вода в реке прибывает
пирĕн йыш хутшăнчĕ — у нас в семье прибавление
çуркунне кун хутшăнать — весной день прибывает
пĕлу вĕренсен хутшăнать — знания приумножаются, учебой

хутшăнтар

3.
прибавлять, увеличивать
придавать

ӳт хутшăнтар — прибавить в весе
шанчăк вăй хутшăнтарать — надежда придает силы

хух

1.
убывать, убавляться, уменьшаться
Çавалта шыв пит хухнă — вода в Цивиле сильно убыла
вăй хухрĕ — сил убавилось

хуш

2.
прибавлять, увеличивать
ĕç укçи хуш — прибавить зарплату
хак хуш — прибавить цену
уттуна хуш! — прибавь шагу!, шире шаг!
ӳт хуш — прибавить в весе, поправиться
ĕне сĕт хушнă — корова прибавила молока
çывăрни вăй хушрĕ — сон прибавил сил
хушса пани — 1) надбавка 2) приложение

хушăн

прибавляться, увеличиваться, прибывать
вăй хушăнать — силы прибавляются
штат хушăнать — штаты увеличиваются
ĕнесен йышĕ хушăнать — поголовье коров растет
хушăнсах пыр — (неуклонно) увеличиваться, прибавляться
шыв хушăнсах пырать — вода все прибывает

чак

5. перен.
ухудшаться, становиться хуже, портиться
унăн сывлăхĕ палăрмаллах чакнă — его здоровье заметно ухудшилось
куç çути чакрĕ — зрение притупилось
вăй чакса пырать — силы тают

чир

1.
болезнь, заболевание
недуг книжн.
хворь прост.
ăшчик чирĕсем — внутренние болезни
вар-хырăм чирĕ — желудочное заболевание
вăрах чир — хроническое заболевание
вĕри чир — горячка, тиф
касу чирĕ — повальное заболевание, поветрие
сикекен чир — заразная болезнь
ерекен чир — заразная болезнь
тииĕс чирĕ — морская болезнь
тытамак чирĕ — эпилепсия, падучая
ӳпке чирĕ — легочное заболевание, туберкулез
хавшатакан чир — изнурительная болезнь
хĕрарăм чирĕсем — женские болезни
шыв чирĕ — водянка
чир паллисем — признаки, симптомы болезни
чир историйĕ — история болезни
чир таврăнни — рецидив болезни
чир ерт — 1) заразить 2) заразиться
чир ертекен микробсем — болезнетворные микробы
чире пер — прикидываться больным, симулировать болезнь
чире кай — 1) тяжело заболеть 2) страдать хроническим недугом
чиртен сыват — излечить от болезни
чиртен хăтăл —  избавиться от недуга
Чир вырăнне вăй кĕрет, хуйхă вырăнне — кĕмест. — посл. После болезни человек оправляется, а после перенесенного горя — нет.

шелле

1.
жалеть
пĕр шеллемесĕр — безжалостно, без всякой жалости
шеллекен çын — участливый человек, жалостливый человек
хăйне хăй шеллемен çын — самоотверженный человек
вăй-хала шеллемесĕр ĕçле — работать, не жалея сил

çавах

3.  
так же, одинаково
манăн вăй-хал пĕтнĕ, санăн та çавах — у меня силы иссякли, и у тебя так же
Вăхăт ырăпа та, усалпа та çавах иртет. — посл. Время одинаково проходит и за добрым делом, и за дурным.

çăлкуç

2. перен.
источник, родник
вăй-хăват çăлкуçĕ — источник могущества
савăнăç çăлкуçĕ — источник радости
çутă çăлкуçĕ — источник света
тупăш çăлкуçĕсем — источники доходов

çемĕ

4.
подходящий, соответствующий
сподручный
прост.
вăй çемми ĕç — посильная работа
ку мана вăй çемми — это мне по силам
шăл çемми — еда по зубам
Ака-суха — ал çемми, çăкăр сăмси — шăл çемми. — посл. Пахота — рукам соответствует, краюха хлеба — зубам соответствует.

çит

9.
хватать, быть достаточным
вăй çитнĕ таран — по мере сил, сколько хватает сил
мĕн çитмест сана? — чего тебе не хватает?
çитмен пурнăçпа пурăн — жить в нужде
укçа çитми пулчĕ — денег стало не хватать
çит-çитми — в обрез, еле хватает

çитнĕ-çитмен —
1) сразу по прибытии, не успев прибыть
çитнĕ-çитмен ĕçе тытăнчĕ — сразу по прибытии он принялся за работу
2) недостаточный, ограниченный
çитнĕ-çитмен укçапа — на ограниченные средства

çитсе пыр —
1) догонять, приближаться к кому-чему-л.
2) кое-как хватать, быть в обрез
Вăй çитменнине ан тапăн. — погов. Не по силам — не берись.

çитер

4.
находить
обретать
набираться
чего-л.
вăй çитер — найти в себе силы
хăюлăх çитер — набраться смелости

çитĕш

вăй çитĕшне — во всю силу, сколько хватает сил
вăй çитĕшне пухса — собрав все силы, изо всех сил

çын

человеческий
человечий
разг.
людской
арлă-арăмлă çынсем — семейные люди
ват çын — старый человек, старик
вăй питти çын — 1) человек в расцвете сил 2) трудоспособный человек
вăтам çулсенчи çын — человек средних лет
вĕреннĕ çын — образованный человек
вилнĕ çын — покойник, мертвец
килти çынсем — домашние, домочадцы
совет çыннисем — советские люди
çамрăк çын — молодой человек
яш çын — молодой человек
çук çын — бедняк, неимущий
хĕр çын — незамужняя, девушка
хусах çын — холостяк
чирлĕ çын — больной
ятлă çын — именитый человек
çын евĕрлĕ упăте — человекообразная обезьяна
этем евĕрлĕ упăте — человекообразная обезьяна
нумай çынлă митинг — многолюдный митинг
çын пуçне çирĕмшер тенкĕ тивет — на человека приходится по двадцать рублей
Лара-тăра пĕлмен çынна паллă лекнĕ. — погов. Непоседливый человек получает метку. (соотв. Бог шельму метит).
Ват çын — тăват çын. — посл. Старый человек стоит четверых.
Çук çын çукшăн кулянать, пур çын пуршăн кулянать. — посл. Бедняк озабочен бедностью, состоятельный — богатством.

ăс

умственный
интеллектуальный

ача-пăча ăсĕ — детский разум
вичкĕн ăс — проницательный ум
çивĕч ăс — острый ум
халăх ăсĕ — народная мудрость
харпăр хăй ăсĕпе — по собственному разумению
этем ăсĕ — человеческий разум
ăс вăй-хăвачĕ — могущество разума
ăс тĕлĕшĕнчен — в умственном отношении  
ăс ил — набраться ума
ăс пух — набраться ума-разума
ăс çитер — сообразить, уразуметь
куна тума мĕнле ăс çитертĕн эсĕ? — как у тебя хватило ума сделать это?
ăс пăтрашать — рассудок помутился, голова идет кругом
ăсĕ çитмест — у него не хватает ума
ăс çухат — лишиться рассудка
ăса вĕрент — учить уму-разуму, наставлять
ăсра — мысленно, в уме
ăсра шутла — считать в уме
ăспа — разумно, с умом
ăспа ĕçле — работать с умом
ăспа виçмен — безрассудный
ăспа калаç — говорить разумно
Ялан ăспа çӳресен, ялти ватă ятламасть. — посл. Если будешь вести себя разумно, то тебя не станут порицать старые люди.
Ирхи ăс каçхинчен лайăхрах. — посл. Утренний рассудок лучше вечернего. (соотв. Утро вечера мудренее).

ĕç

рабочий, трудовой
ал ĕçĕ — 1) ручная работа 2) рукоделие
ăс-хакăл ĕçĕ — умственный труд
вăл-хая ĕçĕ — физический труд
вăй çемми ĕç — посильная работа
токарь ĕçĕ — токарное дело
коммунизмла ĕç бригади — бригада коммунистического труда
коммунизмла ĕç шкулĕ — школа коммунистического труда
литература ĕçĕ — литературная работа, работа литератора
ăслăлăх ĕçĕ — 1) научный труд 2) научная работа, научное сочинение
ăслăлăх тĕпчев ĕçĕ — научно-исследовательская работа
общество ĕçĕ — общественная работа
çураки ĕçĕсем — весенне-полевые работы
пултарулăх ĕçĕ — творческая работа
тухăçлă ĕç — производительный труд
уй-хир ĕçĕсем — полевые работы
ялхуçалăх ĕçĕсем — сельскохозяйственные работы  
ĕç вăйĕ — рабочая сила
ĕç вырăнĕ — рабочее место
ĕç дисциплини — трудовая дисциплина
ĕç законодательстви — трудовое законодательство
ĕç кабинечĕ — рабочий кабинет
ĕç кĕнеки — трудовая книжка
ĕç килĕшĕвĕ — трудовое соглашение
ĕç кунĕ — рабочий день
ĕç норми — норма выработки
ĕçри паттăрлăх — трудовой героизм
ĕç резервĕсем — трудовые резервы
ĕçсĕр тăни — простой в работе
ĕç тумтирĕ — спецовка, рабочая одежда
ĕç тухăçлăхĕ — производительность труда
ĕç укçи — заработная плата
ĕç урокĕ — урок труда (в школе)
ĕç хавалĕ — трудовой порыв
ĕçри хавхалану — трудовой энтузиазм
ĕç хатĕрĕсем — 1) средства производства 2) инвентарь
ĕçе юрăхлă халăх — трудоспособное население
ĕçе хăнăхтар — приучать к труду
ĕç ăнса пырать — работа спорится
Мĕн чухлĕ йыш, çавăн чухлĕ ĕç. — посл. Какова семья, такова и ее работа.
ĕç вилсен те виç кунлăх юлать. — погов. Говорят, что работы и после смерти останется на три дня.
Арçын ĕçĕ ана çинче, хĕрарам ĕçĕ сĕтел çинче. — посл. Труд мужчины на ниве, труд женщины — на столе.

эрне

2.
хорошо бы
эрнеччĕ те ку ĕçе тусан, вăй çитĕ-ши — хорошо бы выполнить эту работу, но хватит ли сил

упалла

по-медвежьи, как медведь
упалла вăй — медвежья сила
упалла пускаласа ут — идти вперевалку, как медведь

пар


алă пар — здороваться за руку, обмениваться рукопожатием
ăс пар — наставить на ум, дать совет
пурнăçа пар — отдать жизнь, погибнуть за что-л.
суда пар — отдать под суд, привлечь к судебной ответственности
тара пар — сдавать в аренду
тăн пар — проучить
хĕр качча пар — выдавать замуж
экзамен пар — сдать экзамен
яра пар! — давай действуй! валяй!
вăй патăр! — бог в помощь! (букв. пусть у вас умножатся силы!)
тем парсан та — ни за что, ни за какие блага
пирĕн парас-илес çук — нам нечего делить, между нами нет счетов

чĕптĕм


пĕр чĕптĕм те — ни крошки, нисколько
пĕр чĕптĕм те вăй çук — совсем нет сил

ил


алла ил — прибрать к рукам
аса ил — вспомнить
ăша ил — 1) проглотить 2) воспринять 3) думать, беспокоиться о ком-л., чем-л.
вăй ил — окрепнуть, набраться сил
куç илмесĕр пăхать — он смотрит, не сводя глаз
мур илесшĕ!бран. черт побери!
сăмах ил — взять слово, выступить
ташша ил — отплясывать, плясать вовсю
ху çине ил — брать на себя (какое-л. дело)
сурана ӳт илнĕ — рана затянулась
куçа шур илнĕ — глаз затянуло бельмом
шыв илнĕ — затопило, залило водой что-л.
чуна ил — выматывать душу
ят ил — прославиться, прослыть кем-чем-л.

вăй

IV.
подражание свисту при быстром движении чего-л.
чул вăй туса иртсе кайрĕ — камень со свистом пролетел мимо

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

армрестлинг

ç.с. Спорт кĕрешĕвĕн тĕсĕ, ятарлă сĕтеле чавсапа тĕревлесе, хирĕç лараканпа алă вăйне виçни. Чăваш патшалăх ял хуçалăх академийĕн акт залĕнче армрестлинг енĕпе ЧР чемпионачĕ иртрĕ. Х-р, 5.02.1997, 4 с. Фестиваль программи анлă та пуян, ... кире пуканне йăтакансем, аэробикăпа армрестлинга кăмăллакансем ăмăртаççĕ. Х-р, 15.05.1997, 4 с. Армрестлинг, ... шахмат, волейбол енĕсемпе вăй виçрĕç ял çамрăкĕсем. ÇХ, 1999, 29 /, 2 с. Уявра тĕрлĕ спорт вăййи иртрĕ, мини-футбол, армрестлинг... Т-ш, 1999, 32 /, 3 с.

арçынлăх

п.с. 1. Арçын тивĕçлĕхĕ, пахалăхĕ; арçыннăн хăй евĕрлĕхĕ (тыткаларăшĕ, хăтланăшĕ т.ыт.те). Курччăр ял çыннисем Пăлаки мана епле нушалантарнине, арçынлăхран кăларса пăрахнине. Л.Таллеров, 1977, 39 с. Ача чĕринче каччă чунĕ вăраннă, арçынлăх йăва çавăрайман. Г.Ефимов, 1984, 210 с. Унăн сăнĕнче темле чăрсăрлăх..., арçынлăх сисĕнсе тăрать. В.Эктел, 1996, 39 с. Темле ыттисенче çук арçынлăх пурри палăратчĕ унра. Темле вăй туртатчĕ мана ун еннелле. ÇХ, 1998, 45 /, 11 с. — арçынлăха çухат (Д.Гордеев, 1986, 87 с.); арçынлăх символĕ (А-и, 1991, 24 /, 7 с.); арçынлăх туйăмĕ (ÇХ, 1998, 49 /, 10 с.); арçынлăх палли (Х-р, 5.06.2002, 4 с.). 2. Ар пултарулăхĕ, ар хевти. Лаша вити çумĕнчи ăнăçсăр каç хыççăн тепринче эсĕ клуба пымарăн. Арçынлăхна кăтартса парайманшăн вăтантăн-ши. В.Эктел //Я-в, 1991, 7 /, 9 с. Авланасси пуçра та çук. Сывлăха, арçынлăха упрас тесе çеç хĕрарăмсемпе çӳретĕп, çывăратăп. ÇХ, 2000, 14 /, 8 с.

асатте

ç.п., калаç. Çар хĕсметĕнче иккĕмĕш çул тăракан салтак (çара каярах килнисемшĕн). Раççейĕн хӳтĕлевçи ... кайран, вăхăт иртсен, «совет çарĕн аслашшĕ» пулса тискер кайăка тухать. А-и, 1992, 22 /, 2 с Ĕлĕк, эпĕ хĕсметре тăнă чух... «асаттесем» вăй пулнă. ÇХ, 1998, 42 /, 2 с. Хĕсметре çулталăк çурăна яхăн ĕнтĕ. Хăй халĕ «асаттесен» ретĕнче. ÇХ, 1999, 39 /, 4 с. Мĕн япала вăл «асаттесем» патак çитерни. Ар, 2001, 7 /, 1 с.

аура

ç.с. 1. Парапсихол. Чĕрĕ чунăн ӳт-пĕвне хупăрласа тăракан, вышкайсăр сисĕмлисем (экстрасенссем) кăна куракан çутă пайăрка сийĕ; биоуй (туп.). Çын аури, тепĕр майлă каласан, биоуйĕ (е кĕлетке тавра тытăнса тăракан куçа курăнман мĕлке) тăрăх диагноз лартма пулать. Х-р, 27.06.1992, 3 с. Иисус Христосăн аури сарă тĕслĕ пулнă. Я-в, 1995, 9 /, 105 с. Экран çинче вăл [хĕрача] çĕр çывăхĕнчи орбитăра ĕçлекен çынсен аурине курма пултарнă. ÇХ-рĕ, 15.12.1999, 4 с. Аура çирĕп, вăйлă пулсан сире нимĕнле хура вăй та, нимĕнле тухату та çĕнтереймĕ. С-х, 2000, 27 /, 3 с. — аурăн асамлă çути (Я-в, 1995, 10 /, 42 с.). 2. Куçăм. Этем, чĕрчун е япала хăй таврашĕнчи çынсене кӳрекен витĕм. Тен, эпĕ те такамшăн Турă... Ырсунăм кăмăлĕ — аура. Л.Федорова //Я-в, 1991, 4 /, 7 с. Вера Кузьминичнăна çур ĕмĕр ытла [театрти] çак аура витĕм кӳрсе тăрать (ХК, 1998, 37 /, 15 с.). Пирĕн Таньăсене тата темле «аура» текенни пĕрешкеллетет ахăр. ÇХ, 1999, 3 /, 4 с. 3. Куçăм. Пĕр-пĕр пулăмпа çыхăннă лару-тăру, ĕç-пуç. Наци философийĕ, пурнăç аури ... авалхи тĕнре мĕн тери уçăмлă палăрать. Х-р, 17.12.1992, 3 с. Хăйне евĕрлĕ аура хуçаланать. Х-р, 25.12.1997, 4 с. Вăл [тĕп режиссер] артистсем сцена çинче хумханнине, ... залра хăйне майлă «аура» пулнине лайăх туйса илнĕ. Х-р, 13.04.2001, 2 с.

аутогенлă

аутогенлă тренировка е аутогенлă тренинг, ç.я., психол. Психотерапи мелĕ, çын пĕтĕм шăм-шакне лĕнчĕр ярса хăйне ӳкĕте кĕртме пултарни — вăй-хавалне, кăмăл-туйăмне кирлĕ пек улăштарни. Аутогенлă тренировка пулăшнипе ... хăвăр кăмăллакан хитре вырăнсене куç умне кăларса тăратăр. С-х, 1999, 19 /, 2 с. Ыйхă вĕçнинчен аутогенлă тренировка туни те пулăшать. С-х, 2000, 6 /, 1 с. — аутогенлă тренинг (ПВЧКС, 2000, 58 с.).

биоэнерги

ç.с. Биохăват (туп.). Эпĕ хамăн биоэнергипе никама та усал туман, тумастăп та... Çав вăй йывăрлăха кĕрсе ӳкнĕ е чирлĕ çынсене пулăшма та çитет. Х-р, 17.07.1992, 4 с.

бодибилдинг

ç.с. Тĕрлĕ йывăрăшсемпе вăй-хал хăнăхтарăвĕсем туса мускулсене тĕреклетмелли, хул-çурăма патварлăх кӳмелли ăсталăх; культуризм. Бодибилдинг енĕпе республикăн уçă чемпионачĕ иртрĕ. ÇХ, 6.10.1997, 2 с. Бодибилдинг асамлăхĕ юлашки вăхăтра Чăваш ен çамрăкĕсене те тыткăнларĕ. ÇХ, 9.10.1998, 12 с. Эпĕ бодибилдингпа аппаланмастăп пулин те, хул-çурăм питĕ тĕреклĕ. ÇХ, 1998, 52 /, 4 с. — ЧР Бодибилдинг федерацийĕ (Х-р, 18.09.2001, 2 с.); бодибилдинг президенчĕ (Х-р, 18.06.2002, 4 с.).

вампир

ç.с., парапсихол. Ыттисен вăй-хăватне, пурнăç хавалне «ĕмсе» (туртса) сиенлĕ витĕм кӳрекен этем; биоэнерги (туп.) харамçи. Тепĕр партнер вампир пулать, пулăшса пырас вырăнне санăн вăя йăлт туртса илет. ÇХ, 1999, 2 /, 12 с. Мĕн чухлĕ хытăрах тарăхатăр, вампир сирĕн энергие çавăн чухлĕ хăвăртрах та нумайрах илет. С-х, 2000, 37 /, 2 с. Ман шутпа, санăн упăшку — вампир. Вампир пĕтĕм пурнăçа аркатать. Ар, 2001, 15 /, 3 с. — хĕрарăм вампир (Х-р, 7.06.2000, 3 с.); энергетика вампирĕ (С-х, 2000, 37 /, 2 с.); — вампир-кӳршĕ, вампир-мăшăр, вампир-пуçлăх, вампир донорĕ (С-х, 2000, 37 /, 2 с.).

допинг

ç.с. Этеме вăхăтлăха вăй-хал кӳрекен, хăват паракан (спортсмена кăтартăвĕсене ӳстерме пулăшакан) им-çам. Çынсем каланă тăрăх, допингпа мышцăсене ӳстерме пулать иккен. Организма сиен кӳмест-ши çакă. ÇХ, 10.04.1998, 6 с. Ун сăмахĕсем маншăн допинг пекех пулса тăчĕç. ÇХ, 1999, 11 /, 12 с. Олимпиадăра допингпа усă курнăшăн 1968 çулта пĕрремĕш хут спортсменсен ăмăртăва хутшăнмалли правине туртса илнĕ. ÇХ, 2000, 37 /, 2 с. — допинг-тĕрĕслев (ÇХ, 1999, 11 /, 12 с.); допинг пăтăрмахĕ (ÇХ, 2001, 34 /, 4 с.; Х-р, 21.09.2001, 2 с.).

евĕклен

п.с. Килен, артаклан; ачашлан, йăпăлтат. Евĕкленсе калла килмешкĕн этем кунта [хапха умĕнче] илет хăват. А.Лукин,1979, 78 с. «...Ырă çынна ял-йыш ютта [качча] памасть», евĕкленчĕ Пăлаки. Хв.Агивер, 1984, 11 с. Вăл [чун] ыррăн-ыррăн ирĕлĕ, çемçелĕ, хӳтевсĕрленĕ те евĕкленсе. В.Энтип //Я-в, 1995, 10 /, 40 с.

йăлаçă

п.с. Халăхăн йăла ыйтăвĕсене тивĕçтерекен, йăла службинче ĕçлекен çын. Пирĕн, йăлаçăсен, халăх ыйтăвне ... вăхăтра тивĕçтерессишĕн вăй-хала хĕрхенмесĕр тăрăшмалла. А.Савельев-Сас //К-н, 1982, 18 /, 5 с. Ял халăхĕн укçа çук та халь, йăлаçăсем заказсăр лараççĕ. ХС, 1995, 34 /, 2 с. Йăлаçăсем хисепре [Пуçелĕк]. Х-р, 29.05.2001, 3 с.

кĕрешӳ

ç.п. е чĂваш кĔрешĔвĔ, ç.я. Чăваш халă-хĕн вăй-хал виçмелли, тытăçмалли мелĕсене тĕпе хуракан тупăшу (туп.) ăсталăхĕ; наци спорчĕн тĕсĕ. Чăваш кĕрешĕвне шкулта вĕренмелле [Пуçелĕк]. Х-р, 25.02.1997, 4 с. Çĕнĕ Шупашкарта «кĕрешӳ» чăваш наци спорчĕ вăй илсе те аталанса пырать. Т-ш, 1998, 8 /, 10 с. Чăваш халăх кĕрешĕвĕн регионти «Кĕрешӳ» фе-дерацийĕ. А-у, 2001, 1 /, 2 с. Паян Çĕнĕ Шупашкар спорт комп-лексĕнче чăваш кĕрешĕвĕн ăмăртăвĕ иртет. Х-р, 25.04.2002, 3 с.

криминал

ç.с. 1. Саккуна хирĕçле вăйсем; пре-ступниксем. Сотрудниксем коммерци е криминал тытăмĕсемпе çыхăнса каясран сыхă тăмалла. Х-р, 15.02.1996, 2 с. Пурнăçăн преступленисемпе çыхăннă йĕрки çамрăксен шухăшлавĕнче тарăн тымар янă. Хăйне евĕрлĕ криминал культури вăй илнĕ. ÇХ, 1997, 49 /, 4 с. Милицире ĕçлет пулсан та «криминалсемпе» ыталашса пурăнать. ХС, 21.01.1999, 4 с. Советсен вăхăтĕнче халăх чылай лайăхрах пурăннă, олигархсем, криминал, террор пулман. Ч-х, 1999, 28 /, 3 с. — криминал тĕнчи (Х-р, 11.06.1997,1 с.; ÇХ, 1998, 47 /, 2 с.); криминал авторитечĕсем (Ч-х, 1999, 14 /, 3 с.; Х-р, 23.08.2001, 1 с.); криминалпа çыхăннисем (ÇХ, 2000, 38 /, 1 с.); — Раççей криминалĕ (Ч-х, 1999, 14 /, 3 с.). 2. Саккуна пăсни, преступлени. «Чăваш ятне ӳкме паман», — тенинче тата мĕнле криминал пур. Х-р, 17.03.2000, 3 с. Кунта, чăн та, криминал çук-тăр. ÇХ, 2000, 11 /, 4 с. — криминал паллисем (Х-р, 13.02.2001, 1 с.).

куккурус

п.в. Капмар пучахлă, çӳллĕ те тачка туналлă пулакан ӳсен-тăран тата унăн сарă та шултра вăрри; кукуруза. Çакăн чухлă вăй хурсан, юратса ĕçлесен, мĕншĕн çитĕнмĕ вăл кукурус. Хв. Уяр, 1965, 114 с. Н.Волкова ... куккурусăн 250 сортне мĕнле сăнани çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. Х-р, 19.01.1999, 1 с. Куккуруспа соякомбикорм завочĕсене, рис халăха сутма. ХС, 1999, 19 /, 1 с. — куккурус вăрлăхĕ (Г.Краснов, 1979, 123 с.); куккурус анисем (И.Шордан, 1985, 188 с.); кукурус ак (Х-р, 3.08.1993, 3 с.); куккурус çитĕнтер (Х-р, 8.06.1999, 4 с.); куккурус силосĕ (ХС, 1999, 31 /, 2 с.); куккурус çăнăхĕ (С-х, 2000, 36 /, 1 с.); куккурус çăвĕ (С-х, 2000, 37 /, 1 с.); куккурус çӳçи (С-х, 2001, 35 /, 3 с.); — ВЧС, 1971, 309 с.; Ашмарин, VI, 267 с.

кукурус

п.в. Капмар пучахлă, çӳллĕ те тачка туналлă пулакан ӳсен-тăран тата унăн сарă та шултра вăрри; кукуруза. Çакăн чухлă вăй хурсан, юратса ĕçлесен, мĕншĕн çитĕнмĕ вăл кукурус. Хв. Уяр, 1965, 114 с. Н.Волкова ... куккурусăн 250 сортне мĕнле сăнани çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. Х-р, 19.01.1999, 1 с. Куккуруспа соякомбикорм завочĕсене, рис халăха сутма. ХС, 1999, 19 /, 1 с. — куккурус вăрлăхĕ (Г.Краснов, 1979, 123 с.); куккурус анисем (И.Шордан, 1985, 188 с.); кукурус ак (Х-р, 3.08.1993, 3 с.); куккурус çитĕнтер (Х-р, 8.06.1999, 4 с.); куккурус силосĕ (ХС, 1999, 31 /, 2 с.); куккурус çăнăхĕ (С-х, 2000, 36 /, 1 с.); куккурус çăвĕ (С-х, 2000, 37 /, 1 с.); куккурус çӳçи (С-х, 2001, 35 /, 3 с.); — ВЧС, 1971, 309 с.; Ашмарин, VI, 267 с.

легитимлă

ç.с. Саккунлă, правăпа килĕшӳллĕ. Саккун хăй вето правине легитимлă тума май парать. Х-р, 13.02.1997, 2 с. Каччăн легитимлă тупăш çăл куçĕ çук. ÇХ, 2000, 5 /, 4 с. Эпир ... Чăваш патшалăхĕ пулса юласшăн пулсан, çак ыйтăва [«республика гражданлăхне»] легитимлă татса пама вăй çитермеллех. Х-р, 14.10.2000, 4 с.

меслетлĕх

ç.с. Пĕр-пĕр ĕçе ăнăçлă ирттермелли е вĕрентмелли мел-ăслай пĕрлĕхĕ; методика. Вăл ВЛКСМ рескомĕн вĕренӳпе меслетлĕх центрĕн директорĕнче вăй хунă. ÇХ, 1998, 44 /, 3 с. Калаçу урокĕсен меслетлĕхĕ. ЧЧВМ, 1998, 14 с. Ăна чăваш чĕлхипе литературин меслетлĕх кафедрин тилхепине шанса параççĕ. Х-р, 28.04.2000, 2 с. — вĕренӳпе меслетлĕх нушисем (ХК, 1993, 8 /, 8 с.); ăслăлăхпа меслетлĕх центрĕ (Т-ш, 2000, 34 /, 3 с.); — çĕнĕ меслетлĕхе алла ил (А.Леонтьев, 2003, 11 с.).

мунчаçă

п.с. Мунчара ĕçлекен ятарлă çын. Шăпăр тăрса юлчĕ милĕкрен, илтерет мунчаçă пилĕкрен. С.Шавлы //К-н, 1972, 13 /, 10 с. Пĕр юлташăм манăн «Чувашия» санаторипе курорт комплексĕнче вăй хурать. Мунчаçă вăл... Тĕрĕсрех каласан, вăлмилĕкçĕ. Мунчана пыракан тетесемпе аппасене техĕмлĕ хурăн-юмансемпе ислетекен. ÇХ, 1999, 6 /, 5 с.

неформал

ç.с. Тĕллев-интереса тĕпе хурса йĕркеленнĕ, официаллă майпа çирĕпленмен пĕрлешӳре тăракан çын. Наци пĕрлешĕвĕсен шайĕнче кăна «неформалсем» вăй илме пултарнă. Х-р, 15.09.1992, 2 с. Ура! Неформалсем, çурла уйăхĕн вĕçĕнче тĕп хуламăрти рок-клубра çĕнĕ сезон уçăлчĕ. ÇХ, 1998, 37 /, 10 с. Неформалсем пур-ха ĕнтĕ... Вĕсем Ленин палăкĕ хыçĕнче, Чапаев скверĕнче ... пуçтарăнаççĕ. ÇХ, 1999, 39 /, 12 с. «Неформалсен» (вĕсене ун чухне çапла калатчĕç) форумĕсене хутшăнаттăм та тĕп редактор пӳлĕмне информаци йăтса кĕреттĕм. Х-р, 15.08.2000, 1 с. — неформал-организацисем (КЯ, 19.09.1989, 2 с.).

нишлĕлĕх

п.в. Чухăнлăх, юрлăх, мĕскĕнлĕх; нишлĕх. Тинĕс,тинĕс, эс хаяррăн Сăвăçăн юнне-чунне ... нишлĕлĕхсенчен тасат. Çеçпĕл М., 1959, 106 с. Чăваш шульăшĕн вăй-хăвачĕпе нишлĕлĕхне чуна витермелле çырса кăтартма пултарăн. Б.Чиндыков, 1987, 94 с. Нишлĕлĕхрен тухса пĕтессин вара вĕçĕ-хĕрĕ курăнмасть. Х-р, 29.02.1996, 2 с. — чунри нишлĕлĕх (Г.Федоров, 1996, 62 с.); чун нишлĕлĕхĕ (В.Эктел //Х-р, 5.09.1996, 1 с.); чăваш нишлĕлĕхĕ (В.Абрамов, 1998, 27 с.).

пăнтăх

пăнтăх вăхăт, пăнтăх самана е пăнтăх самани, пăнтăх тапхăрĕ, ç.я. Обществăпа экономика аталанăвĕ хытса ларнă вăхăт; аталанусăр тапхăр (туп.). Аталанусăр иртсе кайнă çулсем вĕсем — пĕтĕмпех пăнтăх вăхăт. КЯ, 24.02.1989, 3 с. Пăнтăх тапхăрне каялла тавăраймĕç [Пуçелĕк]. ХС, 1991, 15 /. Унăн сăнарĕнче ... пăнтăх (застой) тапхăрĕнче вăй илнĕ тӳнтерлĕхсем палăрма пуçланă. ЧЛ, 1994, 11 кл., 47 с. — пăнтăх саманин палли (П-н, 1991, 21 /, 10 с.); пăнтăх тапхăрĕнчи çынсем (Я-в, 1990, 5 /, 28 с.); «пăнтăх вăхăтĕнчи» çулсем (ÇХ, 1998, 50 /, 9 с.); «пăнтăх самана» çăмăллăхĕсем (ТА, 1998, 1 /, 37 с.).

пичев

п.п., куçăм. Хушма ĕçсем тăвакан, пулăшса пыракан çын; шакăрча, пулăшуçă (туп.). Колхоз пред-седательне А.Иванов юлташа хăйĕн çумĕнчи пичеврисенченбригадирсенчен, ял хуçалăх специалисчĕсенченçирĕпрех ыйтма ... хушнă. К-н, 1965, 11 /, 11 с. Пичевĕ çав таçти-таçти председатель пулать... Эсĕ пĕччен вăй çитерейместĕн. Л.Таллеров, 1978, 209 с. Пĕтĕм йывăрлăх кил хуçи çине тиеннĕ... Хветуççа вара пичеври çеç пулнă темелле. В.Алентей, 1991, 33 с. Григорий Яковлевич [Хирбю] мана хăй çумне пичеве илесшĕн пулчĕ. Х-р, 29.10.1996, 4 с.

пичеври

п.п., куçăм. Хушма ĕçсем тăвакан, пулăшса пыракан çын; шакăрча, пулăшуçă (туп.). Колхоз пред-седательне А.Иванов юлташа хăйĕн çумĕнчи пичеврисенченбригадирсенчен, ял хуçалăх специалисчĕсенченçирĕпрех ыйтма ... хушнă. К-н, 1965, 11 /, 11 с. Пичевĕ çав таçти-таçти председатель пулать... Эсĕ пĕччен вăй çитерейместĕн. Л.Таллеров, 1978, 209 с. Пĕтĕм йывăрлăх кил хуçи çине тиеннĕ... Хветуççа вара пичеври çеç пулнă темелле. В.Алентей, 1991, 33 с. Григорий Яковлевич [Хирбю] мана хăй çумне пичеве илесшĕн пулчĕ. Х-р, 29.10.1996, 4 с.

поп-культура

ç.с. Халăх хушшинче хăвăрт сарăлма, тупăш кӳме пултаракан çăмăлçах искусство хайлавĕсем. Наци культури ураланайман тата нарко-поп-культура вăй илнĕ чух... Х-р, 4.08.1993, 2 с. Этноссем истори тымарĕсене аса илни ... анăçран килекен поп-культура витĕмлĕхне чакарать. ХШ, 1998, 3 /, 108 с.

пресс-секретарь

ç.с. Патшалăх ĕçченĕн е официаллă органăн информаци хатĕрĕсемпе çыхăну тытакан ятарлă çынни. Пушкăрт Президенчĕн пресс-секретарĕпе калаçса татăлнă эп. ÇХ, 1997, 20 /, 6 с. ЧР Президенчĕн пресс-секретарĕнче вăй хуракан А.Смолин поэт. ÇХ, 1997, 46 /, 2 с.

психбольница

п.с., калаç. Ăс-тăн пăсăлнине, психика чирĕсене сиплемелли больница; психиатри больници. А.Фроловский ... республикăри психбольницăра вăй хурать. К-н, 1988, 1 /, 2 с. Ирĕксĕрех кун хыççăн «Чăваш Республики — пысăк психбольница» тесе шутласа илетĕн. ÇХ, 1997, 15 /, 6 с. Ăна психбольницăра ирĕксĕрлесе сиплĕç. Х-р, 1.03.2000, 1 с. Ватă уголовника психбольницăна экспертизăна илсе килнĕ. ÇХ, 2000, 6 /, 12 с. — психбольницăна ăсат (В.Енĕш, 1981, 138 с.); псих-больницăна хуп (Х-р, 24.06.1992, 3 с.); психбольницăна вырнаçтар (Х-р, 23.03.2000, 2 с.).

пултаруçă

п.с. Пултарулăх ĕçĕн ăсти; пултăклă çын. Эпĕхалăх. Ĕçчен. Пултаруçă. Тĕнчене çĕнетме килнĕскер. П.Ху-санкай, 1958, 6 с. М.Федоров, К.Иванов, Ф.Павлов пек пултаруçăсем вăй панипе те Ю.Скворцовăн илемлĕх туртăмĕсенче парка хунав çĕкленет. Г.Федоров, 1996, 149 с. Ĕçпе мухтавлă халăхпултаруçă. ЧТ, 28.02.1998, 3 с. Поэтгармони ывăлĕ, ӳркевсĕр пултаруçă. М.Сениэль //ÇХ, 2000, 34 /, 8 с.; Я-в, 2000, 12 /, 59 с. — ВЧС, 1971, 733 с.; Егоров, 1954, 145 с.; Егоров, 1936, 372 с.

ăрăм

ч.п. Асам, тĕлĕнтермĕш хăват; юм. Пичугин феноменĕ маги мар, ăрăм та мар. КЯ, 19.12.1989, 4 с. Шупашкарта хайхи çиçĕм пек çутă та хĕвел пек хĕрӳ пайăркаллă, ăрăм хăвачĕллĕ ... чăваш чĕлхипе калаçакансене курсах каймарăмăр. Я-в, 1990, 7 /, 30 с. Илем асамĕнчен, ăрăмĕнчен юрату вучĕ ăшне ... кĕрсе ӳкесрен чăннипех те хăранă эпĕ. В.Эктел, 1996, 102 с. Мĕнре-ши Ухсай Яккăвĕн ... харкам хăйле тĕнчин ăрăмĕ. Х-р, 27.12.2001, 4 с. — ăрăм сăмахлăхĕ (П.Метинпа А.Мефодьев, 1997, 9 с.); — юрату ăрăмĕ (ÇХ, 2001, 34 /, 11 с.); Дебюсси ăрăмĕ (Я-в, 2000, 4 /, 14 с.); Атăл ăрăмĕ (Х-р, 18.06.2002, 3 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вăй

мышца
вăй патăр — Бог на помочь!
вăйлă — сильный
вăйсăр — бессильный
вăйпа — силом
вăйпа туртса илнĕ — отняли силом
вăйлă çын — силач
вăйĕ вăрăм тунайăн пек — силишка, что у комаришки
вăй çитменнине ан тапăн теççĕ — не нападай на того, на кого сил не хватит
вăйран ытлашшине ан ĕçле — не берись за непосильное
вăйлан, вăйлăлан —усиливаться
вăйлăлат, вăйлат — усилить; усиливать

йанавар

син.: мĕскĕн (лаша)
слабая (лошадь)
йанаварне вăй-хăват пар — дай слабой лошади силу

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

начарлан

ырханлан. Улма йывăççи улми пулнă çул вăй-хăват (сĕткен) пĕтнипе начарланса (ырханланса) юлать те тепĕр çул вăй пуçтарать <…> [Хыпар 1907, № 4:28].

философия

(хальхилле философи) ăсласа шухăшмлама пĕлӳ. Эй тăвансем, астăвăр, сире кам та пулин философияпа (ăсласа шухăшлама пĕлӳпе), çук япалапа илĕртсе этемрен этем вĕреннĕ ĕçпе, ку тĕнче вăй-хăвачĕсемпе, Христосран маррисемпе улталаса хăй енне ан çавăртăр <…> [Послания 1903:166]; <…> Константинопольре çав вăхăтра ăста калаçма вĕрентекенсемпе ăслăлăха юратма (философияна) вĕрентекен чи чаплă çынсем пурăннă <…> [Избранные (январь) 1904:4].

хăват

вăй. Курăпăр-ха санăн хăватна (вăйна) тенĕ [Избранные (январь) 1904:23].

чечеке лар

çурăл. <…> улма йывăççисем пĕр çул вăй-хăват хатĕрлеççĕ те тепĕр çуркунне шап-шурă чечеке лараççĕ (çурлаççĕ) <…> [Хыпар 1907, № 4:28].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

беспомощный

прил. (син. слабый, бессильный), беспомощно нареч.
вăй-халсăр, хевтесĕр, хавшак, пултарусăр; беспомощный старик вăй-халсăр ватă

бессилие

сущ.сред. (син. слабость)
вăйсăрлăх, хевтесĕрлĕх, халсăрлăх, вăй-хал çукки; старческое бессилие ватă çын халсăрлăхĕ

бессильный

прил. (син. слабый; ант. сильный), бессильно нареч.
вăйсăр, хевтесĕр, халсăр, вăй-халсăр; бессильно опустить руки алла халсăррăн ус; я бессилен помочь вам эпĕ сире пулăшма пултараймастăп

бог

1. турă (тĕн ĕненĕвĕнче); языческие боги ыр-усал тĕнĕн туррисем; вера в бога турра ĕненни
2. Турă (христиан тĕнĕнче— тĕнчене тытса таракан виçĕ сăпатлă хăват — атте Турă, ывăл Турă тата таса сывлăш Турă) ♦ Дай Бог! Турă патăрах!; Бог в помощы Турă пулăштăр! (ĕçлекенсене ăнăçу сунса калани); Бог знает? Турă пĕлет-и?; Не дай Бог!; Турă ан хуштăрах!; Ради Бога! Тархасшăн!; Упаси Бог! Турă çырлахтăрах! Слава Богу! Турра шĕкĕр!; Боже мой! межд. Турăçăм!; Боже упаси! Турă сыхлатăрах!

бороться

глаг. несов.
1. с кем (син. состязаться) кĕреш, тытăç, вăй виç; парни борются каччăсем вăй виçеççĕ; бороться по правилам правилăпа кĕреш
2. с кем-чем, против кого-чего (син. сражаться, биться) çапăç, кĕреш; пĕтер; бороться с врагом тăшманпа çапăç; борющиеся армии пĕр-пĕринпе кĕрешекен çарсем
3. за что (син. стоять, добиваться) кĕреш, тăрăш, тăр; бороться за мир миршĕн тăрăш; бороться за звание чемпиона чемпион ячĕшĕн кĕреш

войти

глаг.
сов., во что
1. (син. вступить; ант. выйти) кĕр; войти в комнату пӳлĕме кĕр; Можно войти? Кĕме юрать-и?
2. (син. включиться) кĕр; хутшăн; он вошёл в состав комитета вăл комитет йышне кĕнĕ
3. (син. уместиться) кĕр, шăнăç, вырнаç; вещи не вошли в сумку япаласем сумкăна шăнăçмарĕç ♦ войти в привычку хăнăхăва кĕр; войти в силу вăя кĕр, вăй ил; войти во вкус иленсе çит, еккине яр

встать

глаг. сов.
1. (син. подняться) тăр, çĕклен; встать со стула пукан çинчен тăр
2. (син. пробудиться; ант. лечь) вăран, тăр; старик встал рано ватă çын ирех тăнă
3. тăр, урапа тăр, хăпарса тăр; встать на пень тунката çине хăпарса тăр
4. (син. остановиться) чарăн, тăр; часы встали сехет чарăннă
5. (син. подняться) çĕклен; народ встал на защиту страны халăх çĕршыва хӳтĕлеме çĕкленнĕ ♦ встать на ноги ура çине тăр, вăй ил; встать на сторону кого-либо майлă пул; солнце встало хĕвел тухнă; река встала юхан шыв шăнса ларнă

действие

сущ.сред.
1. (син. работа, деятельность) ĕç, ĕç-пуç, ĕç-хĕл; противозаконные действия саккуна хирĕç ĕçсем; составить план действий на будущее малашнехи ĕçсен планне палăртса хур
2. ĕçлени, çӳрени, привести машину в действие машинăна ĕçлеттерме пуçла
3. вăй; вăйра тăни; продлить действие договора договор вăйра тăрас вăхăта тăс; закон обратной силы не имеет саккун вăйĕ иртнĕ вăхăта витмест
4. (син. результат, влияние) витĕм, вăйăм, усă; витĕм кӳни, усă пани; оказывать благотворное действие ырă витĕм кӳр; предупреждение не возымело действия асăрхаттарни усă памарĕ
5. пай, сыпăк (спектаклĕн, пъесăн); комедия в трёх действиях виçĕ пайлă комеди
6. тăвăм, действи; четыре действия арифметики арифметикăн тăватă действийĕ

достаточный

прил., достаточно нареч.
1. (син. удовлетворительный) çителĕклĕ, кирлĕ чухлĕ; съездить туда достаточно недели унта кайса килме эрне çитет
2. достаточно в знач. сказ., кого-чего или с неопр. ф. çитет, пур, çителĕклĕ; сил ещё достаточно вăй пур-ха
3. достаточно в знач. сказ., кого-чего или с неопр. ф. (син. хватит) çитĕ, чарăнмалла; Достаточно болтать! Çитĕ сӳпĕлтетсе!

забрать

глаг. сов.
1. кого-что (син. взять, захватить) ил, пĕрле ил, илсе кай; он забрал свои вещи вăл хăйĕн япалисене илсе кайнă; забрать больного из больницы чирлĕ çынна больницăран илсе кай
2. кого-что (син. арестовать) тыт, тытса хуп, тытса кай; хулигана забрали в милицию ашкăнчăка милицие тытса кайна ♦ забрать силу вăй ил, хуçалан; страх забрал сехре хăпрĕ

зуб

сущ.муж.
1. множ. зубы шăл; передние зубы малти шăлсем; задние зубы кайри шăлсем; зубы волка кашкăр шăлĕсем; лечить зубы шăл сипле; выдернуть зуб шăл кăлар
2. множ. зубья шăл; зубья граблей кĕрепле шăлĕсем; зубья пилы сломаны пăчкă шăлĕсем катăлнă ♦ зуб на зуб шăла шăл тивмест (шăннипе); точить зуб, иметь зуб на кого шăл хăйра; класть зубы на полку выçă хăрăн; не по зубам шăл çемми мар, вăй çитмест; говорить сквозь зубы сăмаха шăл витĕр сăрхăнтар (кăмăлсăррăн)

исполинский

прил. (син. богатырский, гигантский)
улăп -ĕ; улăпла; пысăк, капмар, вăйлă; исполинская сила улăпла вăй; исполинские замыслы акăш-макăш пысăк тĕллевсем

коса

2. сущ.жен.
множ. косы çава; косить траву косой курăка çавапа çул; отбивать косу çава тупта ♦ Нашла коса на камень погов. Вăя хирĕç вăй тупăнчĕ

крепнуть

глаг. несов. (ант. слабеть)
çирĕплен, тĕреклен, вăйлан, вăй ил; наша дружба крепнет пирĕн туслăх çирĕпленсе пырать

лёгкий

прил., легко нареч.
1. (ант. тяжёлый) çăмăл, сулмаксар; лёгкая сумка çăмăл сумка; снег лёгок, как пух юр мамăк пек çăмăл
2. (ант. трудный) çăмăл, ансат, ăс çемми, вăй çемми; лёгкая задача çăмăл задача; лёгкая работа вăй çемми ĕç
3. (син. слабый) виçеллĕ, чухă, йăваш, вăйсăр; лёгкий ветерок вăштăр çил; лёгкое вино йăваш эрех
4. (ант. грузный) çăмăл; вăшт-вашт; лёгкая фигура çăмăл кĕлетке; идти легко вăшт-вашт уткала
5. (ант. напряжённый, затруднённый) çăмăл, канлĕ, канăçлă; лёгкий сон канăçлă ыйхă; легко дышится сывлама çăмăл
6. (син. поверхностный; ант. серьёзный) çăмăлçах, çăмăлттайла; лёгкое отношение к жизни пурнăç çине çăмăлттайла пăхни ♦ лёгкая промышленность çăмăл промышленность (халăха кирлĕ таварсем туса кăлараканни); у него рука лёгкая унăн алли çăмăл (ăнăçуллă); легко сказать калама кăна çăмăл; С лёгким паром! Мунча ăшши сиплĕ пултăр! (мунчаран тухакана саламлани); с лёгким сердцем шухăшласа тăмасăр, иккĕленмесĕр

могущество

сущ.сред.
хăвăт, вăй-хăват; могущество государства растёт патшалăх вăй-хăвачĕ ӳсет

мощность

сущ.жен.
хăватлăх, хăват; производственные мощности производство хăвачĕсем; мощность двигателя — сто лошадиных сил двигатель хăватлăхĕ — çĕр лаша вăйĕ

объединить

глаг. сов.
пĕрлештер; объединить усилия пĕрле вăй хур, вăйсене пĕрлештер

оппозиция

сущ.жен.
оппозици (хирĕç тăракан вăй, ушкăн); парламентская оппозиция парламентри оппозици

плечо

сущ.сред.; множ. плечи
хулпуççи; правое плечо сылтăм хулпуççи; широкие плечи сарлака хулпуççи ♦ с плеч долой алран кайтăр; дело по плечу ал çемми ĕç, вăй çемми ĕç; идти плечом к плечу алла-аллăн пыр; иметь голову на плечах пуçа ан çухат

плыть

глаг. несов.
1. иш, ишсе пыр; плыть на спине месерле иш; плыть свободным стилем ирĕклĕ мелпе иш
2. (син. двигаться) куç, юх, шу; по небу плывут облака тӳпере пĕлĕтсем шуса иртеççĕ ♦ всё плывёт перед глазами куç алчăраса кайрĕ; само плывёт в руки хăех алла кĕрет (вăй хумасăр)

под

2. предлог с вин. и твор. п.
1. на вопросы «где?» и «куда?» (ант. над) айĕн, айпе, айĕнче; под водой шыв айĕнче; под воду шыв айне; пройти под мостом кĕпер айĕн ирт
2. при указании на положение, состояние айне, айĕнче; попасть под дождь çумăр айне пул; отдать под суд суда пар
3. умĕн, çитеспе; под вечер каç пуласпа; под утро ире хирĕç ♦ петь под гитару гитара çеммипе юрла; взять под руку хулран çавăт; не под силу вăй çемми мар, вăй çитмест; под боком алă айĕнчех, юнашарах; салат под майонезом майонезлă салат; поставить под угрозу хăрушлăх кăларса тăрат; взять под защиту хӳтĕле, хунтă ту; получить деньги под расписку распискăпа укçа ил

полный

прил.
1. чего и кем-чем тулли; полный кувшин молока кăкшăм тулли сĕт; в комнате полно народу пӳлĕмре халăх туп-тулли; полное собрание сочинений çырнисен тулли пуххи
2. (син. толстый; ант. худой) тачка, мăнтăр, самăр, кӳпшек; полная женщина мăнтăр хĕрарăм ♦ полон жизни хаваслă; полный идиот тăр ухмах; мужчина в полном расцвете сил вăй питти арçын; работа идёт полным ходом ĕç хĕрсе пырать

предел

сущ.муж.
1. (син. рубеж, граница) чикĕ; пределы области область чиккисем; за пределами отечества чикĕ леш енче
2. çӳлти пусăм, чикĕ; предел скорости чи пысăк хăвăртлах; предел моих желаний манăн чи пысăк ĕмĕт; силы на пределе вăй пĕтсе пырать

прилив

сущ.муж.
шыв хăпарни (Уйăх туртăмĕпе тинĕс çырăнне шыв илни) ♦ прилив сил вăй хушăнни; прилив крови юн капланни (ӳтĕн пĕр-пĕр пайне)

промышленный

прил. (ант. аграрный)
промьшленность -ĕ; промышленноçлă; промышленный потенциал страны çĕршывăн промышленность вăй-хăвачĕ; промышленный город промышленноçлă хула

работа

сущ.жен.
1. ĕç, ĕçлев, ĕç-хĕл; ĕçлени; физическая работа вăй-хал ĕçлевĕ; полевые работы уй-хир ĕçĕсем; остаться без работы ĕçсĕр тăрса юл
2. (син. произведение) ĕç, хайлав; работы художника художник хайлавĕсем

работать

глаг. несов.
1. (син. трудиться) ĕçле, ĕç ту, вăй хур; работать на заводе заводра ĕçле
2. (син. действовать) ĕçле, юсавлă пул; мотор не работает мотор юсавлă мар ♦ работать над собой пĕлӳлĕхе ӳстер

святой

1. прил., свято нареч. таса, сăваплă, пархатарлă; святая обязанность пархатарлă тивĕç
2. сущ. святой муж. çветтуй (христиан тĕнĕшĕн нумай вăй хунă çын)

сила

сущ.жен.
вăй, хал, хăват, вăй-хăват; сила мышц мышцăсен вайĕ; сила ветра çил хăвачĕ; лишиться сил халтан кай; творческие силы народа халăхăн пултару вăй-хăвачĕ ♦ закон вступил в силу саккун вăя кĕнĕ; вооружённые силы страны çĕршывăн хĕç-пăшаллă вăйĕсем; изо всех сил пĕтĕм вăйран; от силы чи нумаййи, нумай пулсан; по силам вăй çемми; через силу аран-аран

сильный

прил. (ант. слабый), сильно нареч.
1. вăйлă, хăватлă, вăй-халлă; сильный парень вăйлă каччă; сильная армия хăватлă çар
2. пысăк, вирлĕ, вăйлă; сильный ветер вичкĕн сил; сильное горе пысăк хуйхă
3. çирĕп, хастар, хевтеллĕ; сильный характер çирĕп кăмăл

собраться

глаг. сов.
1. (ант. разойтись) пухăн, пуçтарăн, пĕрлеш; собрались все члены кружка кружокра тăракансем пурте пуçтарăннă
2. 1 и 2 л. не употр. пухăн, каплан; у меня собралось много книг манăн кĕнеке нумай пуханчĕ
3. (син. приготовиться) хатĕрлен, шут тыт, тĕллев тыт; собраться в гости хăнана кайма хатĕрлен; мы собрались поесть эпир апат çиме шут тытрăмăр ♦ собравшись с силами пĕтĕм вăй-хала пухса; собраться с духом хăю çитер; собрался дождь çумăр килет

стихия

сущ.жен.
1. çут çанталăк, стихия (этеме пăхăнман çут çанталăк вăйĕсем, пулăмĕсем); стихия разбушевалась çут çанталăк алхасса кайнă
2. йĕркĕçĕр вăй, патăрмахлăх, йĕркесĕрлĕх (халăх хушшинчи)

стоить

глаг. несов.
1. чего и с нареч. тăр; шапка стоит дорого çĕлĕк хаклă тăрать
2. 1 и 2 л. не употр., чего и с нареч. ыйт, кирлĕ пул; стоило большого труда нумай вăй хумалла пулчĕ
3. безл., с неопр. ф. (син. заслуживать) -ма (-ме) юрать; -малла (-мелле); эту книгу стоит прочитать ку кĕнекене вулама юрать ♦ Не стоит! Нимех те мар! (тав тунине хуравлани)

точка

сущ.жен.
1. пăнчă; пата; точка с запятой пăнчăпа запятой; поставить точку пăнчă ларт (çырура)
2. тĕл, вырăн; самая высокая точка горы сăртăн чи çӳллĕ тĕлĕ; болевая точка ырăтакан вырăн
3. чикĕ; точка кипения вĕренин чикки (температура) ♦ торговая точка суту-илӳ вырăнĕ (магазин, киоск т. ыт.); бить в одну точку пĕр тĕллевпе вăй хур; точка в точку шап та лăп; с моей точки зрения ман шутпа

труд

сущ.муж.
1. (син. работа) ĕç, ĕçлев; ĕçлени; физический труд вăй-хал ĕçĕ; право на труд ĕçлев прави
2. (син. произведение) ĕç, хайлав; научный труд ăслăлăх хайлавĕ

трудиться

глаг. несов.
ĕçле, вăй хур; трудиться в поле уйра ĕçле; трудиться в поте лица тар юхтарса ĕçле

физический

прил., физически нареч.
1. физика -ĕ; физические законы физика саккунĕсем
2. (син. телесный, ант. умственный) ӳт-пӳ -ĕ; пӳ-си -ĕ; вăй-хал -ĕ; физический труд вай-хал ĕçлевĕ; он физически очень крепок унăн ӳт-пĕвĕ питĕ вăйлă

царить

глаг. несов.
1. (син. царствовать) патшара лар, патша пул; время, когда царил Пётр I I Петĕр патшара ларнă вăхăт
2. 1 и 2 л. не употр. (син. господствовать) пуç пул, вăй ил, хуçалан; в лесу царит тишина вăрманта шăп-шăпах

чёрный

прил.
1. (ант. белый) хура; чёрный хлеб хура çăкăр; чёрное от загара тело хĕвелпе пиçнĕ кĕре ӳт
3. (син. мрачный, горестный, безотрадный) хуйхăллă, йывăр; чёрные дни йывăр кунсем; чёрные мысли хуйхăллă шухăшсем ♦ чёрная баня хура мунча (мăрьесĕрри); сделать чёрное дело тискер ĕç ту; чёрный ход хыçалти алăк (çуртăн); чёрная работа хура ĕç, вăй-хал ĕçĕ; чёрная неблагодарность пархатарсăр пулни, ырра хакламанни; держать на чёрный день сых ятне тыт (сăм., укçа)

что

1. 1.местоим. вопросит. мĕн, мĕскер; Что ты сказал? Мĕн терĕн эсĕ?; Что здесь случилось? Мĕн пулчĕ кунта?
2. нареч. (син. сколько) мĕн чухлĕ, мĕн хак; За что ты это купил? Мĕн хакпа туянтăн эсĕ куна?
3. нареч. (син. почему) мĕн, мĕншĕн, мĕн пирки; Что ты задумался? Мĕн шухăша кайран эсĕ?
4. союзн. сл. (син. который) переводится в соответствии с контекстом: дом, что стоит на углу кĕтесре ларакан çурт; сказали, что он болен вăл чирленĕ терĕç ♦ что было сил пĕтĕм вăйран, вăй çитнĕ таран; Что толку спорить? Тавлашнин мĕн усси пур?; в случае чего мĕн те пулин сиксе тухсан; Мне-то что! Мана мĕн ĕç!; ни к чему кирлĕ мар; ни за что 1) тем пулсан та 2) нимшĕнех, ним сăлтавсăр; с чего мĕншĕн, мĕн сăлтавпа; Чего только нет! Мĕн кăна çук!; Что делать! Мĕн тăвăн!; Чему быть, того не миновать посл. Пулмалли пулатех

элемент

сущ.муж.
1. элемент (ансатрах пайсене пайланман хими япали); периодическая система элементов элементсен периодлă системи
2. пай, тӳпе; русские элементы в чувашской лексике чăваш лексикинчи вырăс сăмахĕсен тӳпи
3. паллă; элементы романтизма в стихах сăвăсенчи романтизм паллисем
4. вăй; прогрессивные элементы общества обществăри прогрессивлă вăйсем

энергичный

прил. (син. решительный, активный), энергично нареч.
хастар, хастарлă, вăй-хаваллă, хĕрӳллĕ; пуçаруллă; энергичный руководитель пуçаруллă ертӳçĕ; он работает энергично вăл хастар ĕçлет

энергия

сущ.жен.
1. энерги, вăй-хăват; солнечная энергия хĕвел вăй-хăвачĕ; электрическая энергия электричество энергийĕ
2. (син. решительность, активность) хастарлăх, вăй-хавал, хĕрӳлĕх; пуçарулăх; он полон энергии унăн вăй-хавалĕ тапса тăрать

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ырă

(ыры˘), добрый, хороший, превосходный, отличный; здоровый; милый. Почтенный. Святой. Ист. 65. Çын, ырра курсан, ырă чап сарать, усала курсан, усал чап сарать. Псалт. 389. Астивсе пăхăр, Турă ыррине курăр. Тороп-к. Пăть-пăлтĕк потене, ыр çарана йоратать. Альш. Ырă ут çине ларакан ырман, тет; çĕнĕ кĕрĕк тăхăнан шăнман, тет. Пазух. Ыр ут утланакан та, ай, ырман, тет; ыр тумтир тăхăнакан та, ай, шăнман, тет. Юрк. † Ырă ут çине ларакан ырман. Юрк. Ытла ырă пулĕччĕ, ун вырăнне Магницкие кӳртсе лартсан. Янг. К. Мана сĕт ырă мар, мне молоко не идет (сказал человек, которого прошиб понос). Сёт-к. Ыр ят (добрую славу) сарса çӳрет † Йĕри-тавра йыснисем! Хаяр сонсах ан ярăр, ыр кон-çолне халалăр. (--халаллăр). N. Сан ырă (почтенное) çыруна иккĕ [илтĕм]. Юрк. Ку тĕрлĕ аслă пăраçникре те çынна ырă сăмах кала пĕлмеççĕ. Юрк. Епле хăйсем пуйни çинчен тĕрлĕ ырă хыпарсем сарма тăрăшаççĕ. N. Турă ăна (ей) вилсессĕн те, ырă вырăн патăр, çутă çĕре кӳртсе вырнаçтартăр, тет. † Ырă шĕшкĕ пек тантăшсем пурччĕ; ырă хулă пек йăмăксем пурччĕ, — тăрса йулчĕç, ай, курăнать! Полт. 54. Ырă сехет çывхарать. Полт. 50. Ачашлакан ыр куçа астумасăр вăл ларать. † Çак хăта-тăхлачă ыр пулсассăн, пире килме-кайма пит лайăх. Эльборус. Хăш енчен шăршласа пăхан, çав енчен тĕрлĕ ырă шăрш килет. † Ах, хĕрес аннеçĕм, аттеçĕм, хаяр сонсах ан ярăр, ыр халапне парса ярăр! (т.-е. пожелайте добра, благословите). N. Святой апостол Павел çирнă ырă кĕнеке çинче. N. Арăмĕ каланă: веç санăн ырă апу ылтăн тарилккене çапса çĕмĕрчĕ и çитерекен лашана чиксе вĕлерчĕ, тенĕ. Собр. 3820. Ялтан яла шыраса ялăн ыри (лучшие из деревень) кунта-мĕн; хĕртен хĕре шыраса хĕрĕн ыри (надо: ырри?) кунта-мĕн. Ала, 7. Ну,  ăвăлăм, эсĕ манăн сăмаха итлесессĕн, ырă тăнлă çын пулăн. Тăвйп. Эпĕ ырра хирĕç ырă, усала хирĕç усал, тенĕ. Сказк. и пред. 18. Сывлăш ырă ыйхинчен вăранма та пуçларĕ. N. Ырă сывлăш, кисе, туртса кăларинччĕ, тесе калать, тет. N. Ырри çухатнă, усалли кӳнĕ теççĕ. (Послов.). Чхйп. Кĕтӳç хăй кĕтӳне вăй çитнĕ таран ырă пăхсан, кĕтӳри выльăхсам та ырă, аван, мăнтăр пулаççĕ. Никит. † Курăк ыри — çырла çеçки (лучшая из трав — ягодный куст), çырли ларать хĕп-хĕрлĕ. Ст. Ганьк. Ырă сехет тĕлне ту. Fac, ut faustam offendamus horam, h.e., ut opportunum tempus nanciscamur. Якей. Хĕрĕн ырри конта-мĕн. Оказывается, лучшие девицы — здесь. Юрк. Усал çумне выртаччен ырă (так напис.) ури вĕçне вырт. † Ĕçкĕ ĕçме лайăх ырă куç. Ватта ырра хур. Старого уважай. Бюрг. Кун кунлама патăр, çĕр çĕрлеме патăр; каçхине каçах пултăр, ирхине ырах пултăр. (Из обр. «тĕтĕрни»; Сала 3450). Сред. Юм. Кĕçĕллĕ çынна мунчара çапăннă чôхне ыррăн туйăнать (бывает приятно). N. Эпĕ халĕ турă пулăшнипе ырă-сывă пурăнатăп. (Из письма). † Усал çумне выртиччен ыррăн ури вĕçне вырт. Чем ложиться рядом с злым, лучше лечь в ногах у доброго. Альш. Атте-анне килĕнче мĕскер пур? — Ырă улпутран ырă тетем пур, ырă (почтенная) пикерен ырă инкем пур. Ырă вут ами, почтенная мать огня. См. Ашапатман. Т. VI, 22. Б. Бур. † Пули-пулми çынпала çула ан тух, ырă (почтенный) улпут пек пуçна çухатма. Сикт. Пӳртре пурте: ырă чӳк-кĕлĕ хапăл илтĕр; чӳк çырлах! тесе, пурте, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib. Ун хыççăн пурте: ырă чӳк-кĕлĕ пӳлĕхçĕ, хапăл ил! тесе, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib.  Ырă чӳк-кĕлĕ хапăл ил, тытнă-тунине çырлах, тет те, вара ачасене çиме хушать. Магн. 1. Ырă киремет. Ib. Туй-ек[к]инче хурăн çырли; татрăмăр та çирăмăр, ырă хурăнташ[ш]енчен уйăрăлтăмăр.  (Из солд. песни).  † Ырă Мускав пек ялăм пур, ялăм çинчен куç каймасть. Л. Кошки. Пĕлни пур, пĕлменни пур: ырă чӳк-кĕлĕ, хуш курса, хапăл ил! (Из моленья), СПВВ. Ырă пӳлĕх. Альш. Ах, тантăшçăм Люпун! — çын-çын урлă курăнать! çын-çын урлă курăнсан та, ыр(ă) пикенĕн курăнан. Альш.? Ырă кĕллĕм вырăнаçтăр. Да будет принята моя чистая молитва. Ой-к. † Çыр хĕринче çĕр çырли; татрăмăр та çирăмăр, ыр çĕр-шывран уйăрлтăмăр (расстались с святою родиною). || Ы р ă скорее указывает на нравственные свойства или на высокие качества, лежащие в самой природе предмета; аван и лайăх этого оттенка не имеют. Срв. «ырă кăмăлăм», но: «лайăх чĕлхе-çăварăм». || Добро. Макка, 100. Вăрçă хушшине ырă кĕмест. (Послов.). Ырра курсан, ырă пулать; усала курсан, усал пулать, теççĕ. (Послов.). Ырă тунине манакан çын — неблагодарный. Усал-тĕсел тулалла, ырри шалалла. Так произносят, когда поят больного наговоренною водою, совершая «ăш ыратсан, вĕрекен кĕлĕ». N. Пирĕн тутарсемпе, тухса, çапăçнинчен ырри пулас çук ĕнтĕ. 1. Самое лучшее для нас, это — вступить в битву с татарами. 2. От нашей битвы с татарами положительно не будет добра. Ч. С. Çын, ырра курсан, ырă пулать, усала курсан, усал пулать, теççĕ ваттисем. Чăвйп. Кĕркка! атя кунтан тарар, кăсем ырă калаçмаççĕ (они говорят недобрые вещи;  здесь —сговариваются  убить).  || Хорошо,  по-хорошему. М. Тув. Ати-апай пур çинче ыр ĕçес те ыр çийес.  Тогач. Тавай, ати, эреке, ыр ĕçес те ыр çийас. Полт. 49: Ват çын çине юратса ачашласа ыр пăхать (она). Юрк. Ĕнтĕ ырăран ырă калама тытăнать-çке. || Хорошо, что. Ч. С. Анне, ырă, аттене каласа кăтартмарĕ. || Добрый дух, доброе начало в природе. Собр. 1370. Çак тырсене акма вăрлăх кăларнă чух, ырра хирĕç ту усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). Ib. 138. Уя тухăпăр татах ырра хирĕç, усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). || Ырă ют, туру ют, песенная вставка, возникшая из «Ыр(ă), ей, ут, тур(ă), ей, ут»? Ч.К. Çич хӳрелĕ хĕр куртăм, — ырă ют, туру ют! — пилĕк çыххи пилĕк сум! Анаткасси хĕрĕсем ултă хĕрĕ пĕр укçа. || Ырă пурăнăçлă, благочестивый. См. 2. ырă.

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

крепость

1. ҫирӗплĕх, тĕреклӗх, хăват, хӑватлӑх (эрехӗн).

возможность

ж. пулма пултарни, пуласси, май пурри, тумалли май, мел, меслет, тӳрĕ; если представится возможность май килсен; по возможности, по мере возможности вăй çитнĕ таран, вăйçемĕн, май пур таран, май çитнĕ таран, мĕнле те пулин (пулсан).

воскресать

несов., воскреснуть сов. 1. чĕрĕл, чĕрĕлсе тăр; 2. сывалса вăй ил.

воскресение

1. чĕрĕлни; 2. çын вăй илсе хастар ĕçлеме тытăнни.

оживление

1. вӑранни, вăй илни, хавхаланни; 2. хавхалантарни, ҫӗклентерни, вӑйлатни.

омещаниться

-нюсь, -нишься сов., омещаниваться несов. мещенлен, мещенленсе кай (хӑйӗн вăй-тĕвĕк интересӗсемшӗн ҫеҫ тӑрӑшакан ҫын ҫинчен).

пороховница

тар йӗнни, савăчĕ; есть ещё порох в пороховницах халлĕхе кӗрешме вăй пур-ха, ҫителĕклӗ-ха.

прилагать

что к чему несов., приложить, -жу, сов. хуш, хуса пĕрле хур (заявлени çумне документсем); прилагать старание тӑрӑш; ума не приложу нимĕн тума та пӗлместӗп, аптӑрарӑм; прилагать силу вăй хур.

чары

1. устар. тухатни, ăрăм-сурăм; 2. перен. пуç çавăракан вăй, илĕртекен вăй, ытарма çукки.

чудо

тĕлĕнмелле ĕç, ăнланмалла мар вăй, хăват.

тонус

мн. нет тонус (организмăн е уйрăм мышцăсен, тканьсен вăй-халĕ, активлăхĕ).

торжество

1. чаплă уяв, савăнăçу хаваслăх; 2. çĕнтерӳ, пысăк çитĕнӳ; нет сил, которые могли бы задержать торжество ленинизма во всем мире пĕтĕм тĕнчипе ленинизм çĕнтерсе пынине чарма пултаракан вăй çук.

труд

1. ĕç, ĕçлев, ĕçлени; физический труд вăй-хал ĕçĕ; ал-ура ĕçĕ; умственный труд ăс-хакăл ĕçĕ, пуçпа ĕçлени; производительность труда ĕç тухăçлăхĕ; от каждого по его способностям, каждому по его труду кашнинчен унăн пултарулăхне кура, кашнине унăн ĕçне кура; 2. тăрăшни, аран-аран туса çитерни; с трудом аран çеç; 3. ĕç; научные труды наука ĕçĕсем.

тяга

мн. нет 1. туртни (мăрьерен кăмакари сывлăша); 2. туртакан вăй; электрическая тяга электричество вăйĕпе туртни; 3. перен. немал туртни, туртăнни (культура патне); дать тягу çын патĕнчен тухса шăвăн, тар.

тягость

ж. 1. йывăрлăх, пусмăр, чăрмав, хĕнлĕх; 2. мн. нет ĕшенни, халран кайни, вăй-хал пĕтсе çитни.

центробежный

центробежная сила центртан айккинелле туртăнакан вăй.

центростремительный

центростремительная сила централла (варринелле) туртакан вăй.

фактор

фактор (ĕçе малалла илсе пыракан вăй, сăлтав).

упадок

-дка мн. нет 1. юхăнни (хуçалăх); 2. ӳкни, чакни; упадок сил вăй чакни, халран кайни; упадок духа ĕмĕт татăлни.

усилие

вăй хуни, вăйпа ĕçлени, хытă тăрăшни, çине тăни.

бессилие

мн. нет вăйсăрлăх, халсăрлăх, хăватсăрлăх, вăй çукки.

благо

ырлăх, пуянлăх; трудиться на благо общества общество ырлăхĕшĕн тăрăшса, вăй хурса ĕçле.

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

Бог

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Брахма

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

вклад

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

казачество

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

милитаризм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

надомник

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

население

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

патриот

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

промышленный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

святой

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

умеренный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

физическая культура

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

трудоспособный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Йоханнeс Бeнцингăн (Benzing) нимĕçле-чăвашла словарĕ

Geist

hăvat
хăват

Gewalt

văj, văj-hăvat
вăй, вăй-хăват

Kraft

văj
вăй

Stärke

văj
вăй

Wechselstrom

ulşănakan văj (tok)
улшăнакан вăй (ток)

Çавăн пекех пăхăр:

вăй-хаваллă вăй-хал вăй-халлă вăй-халсăр « вăй-хăват » вăй-хăватлă вăй-шайлă вăйă вăйă-кулă вăйă-ташă

вăй-хăват
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org