Шырав: йака кăмпа

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

кăмпа

грибной
ăвăс кăмпи — подосиновик
ăвă кăмпи — древесный гриб, трутовик
йывăç кăмпи — древесный гриб, трутовик
кăтра кăмпа, ака кăмпи — сморчок
масла кăмпа — масленок
сар кăмпа — лисичка
сăвăр кăмпи — дождевик
сыр кăмпи — дождевик
çерем кăмпи — опенок луговой
карта кăмпи — опенок луговой
çерем кăмпи — шампиньон
тислĕк кăмпи — навозник, поганка
тунката кăмпи — опенок
хурăн кăмпи — подберезовик
хыр кăмпи — волнушка
шăна кăмпи — мухомор
шурă кăмпа — боровик, белый гриб
яка кăмпа — сыроежка
майра кăмпи — сыроежка
кăмпа аври — ножка гриба
кăмпа туни — ножка гриба
кăмпа шлепки — шляпка гриба
кăмпа тымарĕ — мицелий, грибница
кăмпа яшки — грибной суп
кăмпа çумăрĕ çăвать — идет грибной дождь

кăт-кат

2. разг.
редко
кунта кăмпа кăт-кат кăна тĕл пулать — здесь грибы встречаются редко

кăтра

2. перен.
ветвистый, пышный, кудрявый (о зелени)
кăтра хурăн — кудрявая береза


кăтра кăмпа — сморчок (гриб)

консервла

консервировать, подвергать консервированию
консервлаиă улма-çырла консервированные фрукты
кăмпа консервла консервировать грибы
консервласа ларт (хур) законсервировать

кӳпчеме

шур кӳпчемедиал. белый гриб
кӳпчеме кăмпадиал. масленок

маринадла

мариновать
кăмпа маринадла — мариновать грибы
маринадланă хăяр — маринованные огурцы

масла

диал.
масленок и маслята
масла кăмпа — масленок
тăварланă масла — соленые маслята

шур масла — белый гриб, боровик

наркăмăшлă

ядовитый
наркăмăшлă кăмпа — ядовитый гриб
наркăмăшлă çĕлен — ядовитая змея
наркăмăшлă япаласем — ядовитые вещества

пĕрне

1.
плетенка, корзина, корзинка
кузов, кузовок

кашăк пĕрни — плетенка для ложек
кăмпа пĕрни — кузов для грибов
Пĕр пĕрнере ик кулач. (Пăри). — загадка В одном кузовке два калача. (Полбенное зернышко).

пĕтре

I. уст.

1.
кожаный мешок, кожаная сумка (для муки)
Пĕтре çинче пĕр кăмпа. (Кăвапа). — загадка На кожаном мешке гриб. (Пупок).

пуçтар

I.

1.
собирать, набирать
подбирать

кăмпа пуçтар — собирать грибы
комбайн хыççăн çĕрулми пуçтар — подбирать картофель за комбайном
тăкăннă укçана пуçтар — подобрать рассыпавшуюся мелочь
хăйма пуçтар — снимать сливки
пĕр витре хăяр пуçтар — набрать ведро огурцов
улăма тураса пуçтар — сгребать солому (граблями)
пуçтарса тултар — насобирать, набрать (много)

сапака

5.
нитка, низка
пĕр сапака шăрçа — нитка бус
тип кăмпа сапаки — низка сухих грибов

спора

споровый
кăмпа спори — грибные споры
спорăпа ĕрчени — споровое размножение
спора хутаççи — спорангий, споровая коробочка

тат

2.
рвать, собирать, снимать (выращенное)
кантăр тат — теребить коноплю
пĕр панулми тат — сорвать (одно) яблоко
кĕркунне панулми тат — снимать осенью яблоки
çырла тат — собирать ягоды
кăмпа тат — собирать грибы
хăмла тат — рвать хмель
чечек тат — рвать цветы
мăйăр тат — собирать орехи
татса ил — сорвать
татса пĕтер — убрать, сорвать все (напр. яблоки)

тăварла

2.
солить
квасить, заквашивать

кăмпа тăварла — солить грибы
тин тăварланă хăяр — малосольные огурцы
тăварланă апат-çимĕç — соленья

тĕвĕ

2. бот., зоол.
зародыш
вăрă тĕвви — семяпочка, зародыш семени
кăмпа тĕвви — споры грибов, грибные споры
çимĕç тĕвви — завязь

тирĕм

низка, нитка
пĕр тирĕм шăрçа — (одна) нитка бус
пĕр тирĕм типĕтнĕ кăмпа ил — купить низку сушеных грибов

туна

1.
стебель, черешок, ствол
хăвăл туна — полый стебель, ствол
кăмпа туни — ножка гриба
купăста туни — капустная кочерыжка
çулçă туни — черешок листа
туна çинчех пиç — созревать на корню (букв. на стебле)

уксус

уксусный
апат уксусĕ — столовый уксус
уксус кислоти — хим. уксусная кислота
уксус эссенцийĕ — уксусная эссенция
кăмпа çине уксус яр — заправить грибы уксусом
уксуса шывпа хутăштар — развести уксус водой

хирхи

хирхи кăмпа — пестрец (гриб)

шлепке

2.
шляпка
кăмпа шлепки — шляпка гриба
пăта шлепки — шляпка гвоздя

çи

4.
время, пора, сезон
ака çийĕ — посевная
ĕç çийĕ — рабочая пора, страда (обычно уборочная)
кăмпа çийĕ — грибной сезон
утă çийĕ пуçланчĕ — началась сенокосная пора

ăвăлăх

ăвăлăх кăмпа  — трутник, трутовик (гриб)

усал

плохо
погано
прост.
усал ĕç —
1) дурной поступок
2) зло, злодеяние
3) плохая работа (нудная, хлопотливая)
усал лаша — дрянная лошадь
усал кăмпа — гриб-поганка
усал сăмах — 1) дурной отзыв о ком-чем-л. 2) нецензурная брань
усал çанталăк — поганая погода
усал хыпар — дурная весть
усал шăршă — дурной запах
усал шыв — помои
усал ят — дурная слава, худая молва
усал кала — дурно отзываться о ком-чем-л.

шурă


куç шурри — белки глаз
çăмарта шурри — белок яйца
карттă çинчи шурă пăнчăсем — белые пятна на карте
шурă амакмед. белая горячка
шурă армутибот. полынь горькая
шурă вĕрене — явор
шурă кăмпа — боровик, белый гриб
шурă кăрăç — груздь, подгруздок
шурă ылтăн — 1) платина 2) белое золото, хлопок
шурă куçпа пăх — смотреть косо, недовольно (букв. смотреть белыми глазами)
хурапа шурра ан уйăр — не отличать черное от белого
хурапа шурра тӳс — хлебнуть лиха, испытать невзгод
шурă ялав çĕкле — выкинуть белый флаг, сдаться

хура


куç хури — зрачок
хура кайăк — дрозд
хура карамед. темная вода (болезнь глаз)
хура кăмпа — чернушка (гриб)
хура кăрăç — черный груздь
хура кĕр — поздняя осень
хура пулă — линь
хура пуçбот. рогоз
хура сарамакдиал. чахотка, туберкулез
хура сĕлĕбот. овсюг
хура çăкăр — черный хлеб
хура çĕлен — гадюка
хура çил — смерч
хура çырла — 1) черника 2) ежевика 3) ягоды паслена
хура тăм — сильные заморозки
хура тăхлан — свинец
хура тирек — осокорь
хура халăхуст. черный люд, крестьяне
хура хырăм — подуст (рыба)
хура чир — проказа
хура ылтăн — черное золото (нефть)

хăт


хăчĕ çук — не счесть числа, бесчисленное множество
унта кăмпа хăчĕ çук — грибов бесчисленное множество

шăтăклă


шăтăклă шăмăанат. 1) лобковая кость 2) тазовая кость
шăтăклă кăмпа — трутник, гриб-трутовик

яка


яка кăмпа — сыроежка
яка кĕпçе бот. бутень
яка пыр — привереда (в еде)
кĕсъе тĕпĕсем яка — в карманах пусто

хĕрлĕ


хĕрлĕ ашлă пулăсем — лососевые
хĕрлĕ кăкăр — снегирь
хĕрлĕ кăмпа — рыжик (гриб)
хĕрлĕ кăшман— столовая свекла
хĕрлĕ кĕтес — красный уголок
хĕрлĕ кукамай — божья коровка
хĕрлĕ куç — плотва
хĕрлĕ мăянбот. щирица
хĕрлĕ çунат — красноперка (рыба)
хĕрлĕ çӳçе — краснотал
хĕрлĕ таваруст. красный товар, мануфактура
хĕрлĕ ути бот. марена
хĕрлĕ хăва — верба
хĕрлĕ хулă — верба
Хĕрлĕ юр çусанпогов. Когда выпадет красный снег. (соотв. Когда рак на горе свистнет).

мăнтăр


мăнтăр кăмпа — 1) масленок и маслята 2) губчатые грибы
мăнтăр курăк — лопух болотный
мăнтăр уйăх — полная луна, полнолуние
кĕр мăнтăрĕ — осеннее изобилие
мăнтăрпа ас — с жиру беситься
мăнтăрпа аскăнлан — с жиру беситься

сарă


сарă пуçбот. первоцвет
сарă чечек, сарă пуçобщее название многих растений с желтыми цветами, чаще первоцвета, лютика, одуванчика, подмаренника, ромашки
сарă çеçке — цветы огурца, тыквы
сарă курăкбот. горец
сарă пăрăç — горчица (букв. желтый перец)
сарă сип утибот. зверобой
сарă карас — золотой карась
сарă кăмпа — лисички (грибы)
сарă тут — веснушки (весенние)
сарă çу — топленое масло
çăмарта сарри — желток яйца
чечек сарри — пыльца цветка
сарă тута — желторотый юнец (букв. желтые губы)
сарă хĕр — 1) поэт. красная девица, девица-красавица 2) вторая младшая сестра мужа
сарă ывăл — третий младший брат мужа

карта


карта кăмпи — опенок
кăмпа карти — грибная россыпь, выводок грибов
тимĕр картафольк. магический круг
чĕре картианат. грудобрюшная преграда
эрешмен карти — паутина
картине кĕртсе пултăр — лишь бы сошло (о небрежной работе)

тачка


тачка кăмпа — масленок

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

пицца

ç.с. Аш-пăш, пахча çимĕç, кăмпа турамĕсем тата сыр кĕрпекĕсем ярса, соуспа юрса пĕçернĕ пӳремеч. Театр буфечĕсенче чăваш апачĕ мар, ĕнерхи-виçĕмкунхи пицца ... сутаççĕ. Х-р, 17.12.1992, 3 с. Кам нумайрах пицца çийĕ, сăра ĕçĕвĕсене парне. ÇХ, 1998, 22 /, 2 с. Пицца текеннине ăнланаймарăм, чуста çине шеллесе çеç çăмарта сарри, çӳхен каснă 3—4 татăк кăлпасси, сухан хунă. Х-р, 29.05.2001, 2 с. — пицца пĕçер (ÇХ, 1999, 39 /, 12 с.; ÇХ, 2001, 33 /, 2 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

йака

гладкий
йап-йака — совсем гладкий

йака кăмпа

сыроежка

кăмпа

гриб
шур кăмпа — белянка
хырă кăмпи — волжанки
хурăн кăмпи — березовик

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

бактерия

(хальхилле бактери) куçа курăнман пĕчĕкçеççĕ кăмпа. Пăрçа тымарĕсем çинче бактериясем* муклашка пек пухăнса сывлăшри азота çăтаççĕ, çав азот вара килес çулсенче анана çĕнетет, тырра аван ӳстерет* Бактерия тесе пĕчĕкçеççĕ куçа курăнми кăмпасене калаççĕ [Çулталăк 1910:10].

ыраш амăшĕ

пуçах çинче хурарах пĕчĕкçеççĕ патак пек ӳсекен кăмпа, вырăсла – спорынья, головня. Ыраш амăшĕ вăл кăмпа. Вырăсла ăна спорынья тата головня теççĕ. Ыраш амăшĕ пуçах çинче хурарах пĕчĕкçеççĕ патак пек тăратса тăрать [Хыпар 1907, № 9:66].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

белый

прил.
1. (ант. чёрный) шурă; белый, как снег юр пек шурă; белый голубь шурă кăвакарчăн; окрасить в белый цвет шурăпа сăрла
2. (син. белогвардейский; ант. красный) шурă (Раççейре 1917 çулта пĕтернĕ влаçшăн кĕрешекенсем çинчен) ♦ белый хлеб шурă çăкăр (тулă çăнăхĕнчен пĕçерни); белый гриб шурă кăмпа; белые пятна на карте тĕпчемен çĕрсем; на белом свете çут тĕнчере; белые стихи рифмăсăр сăвă; средь бела дня тăр кăнтăрла; шито белыми нитками тупсăмĕ кĕретех курăнать (ултавăн); принимает чёрное за белое хурапа шурра уйăраймасть

бульон

сущ.муж. (син. отвар)
шӳрпе, бульон (аш е пахча çимĕç пĕçерни); куриный бульон чăх шӳрпи; грибной бульон кăмпа бульонĕ

бывало

вводн. сл., при воспоминании прошлого: бывало, полные корзины грибов набирали тепĕр чухне карçинккипе кăмпа пухаттăмăр

гриб

сущ.муж.
кăмпа; съедобные грибы çимелли кăмпасем; солёные грибы йӳçĕтнĕ кăмпа; мухомор — ядовитый гриб шăна кăмпи наркăмăшлă

грибной

прил.
кăмпа -ĕ; кăмпаллă; грибной суп кăмпа яшки; грибное место кăмпаллă вырăн ♦ грибной дождь ăшă çумăр

жареный

прил.
ăшаланă; жареные грибы ăшаланă кăмпа

корзина

сущ.жен.
карçинкка; корзина грибов пĕр карçинкка кăмпа; плести корзинку карçинкка авса ту

кузов

сущ.муж., множ. кузова и кузовы
1. пĕрне, кунтă; полный кузов грибов пĕрне тулли кăмпа
2. кузов (машина кăшкарĕ); заменить повреждённый кузов ваннă кузова улăштар

лисички

сущ.множ.; един. лисичка жен.
сар кăмпа; жарить лисички сар кăмпа ăшала

мариновать

глаг. несов.
маринадла; маринованные грибы маринадланă кăмпа

мухомор

сущ.муж.
шăна кăмпи (наркăмăшлă кăмпа)

ножка

сущ.жен.
1. ура, тяппа (ачан)
2. ура (сĕтел-пуканăн); туна (кăмпан); белый гриб с толстой ножкой тачка туналлă шурă кăмпа

отравиться

глаг. сов.
наркăмăшлан, наркăмăшпа аптăра; отравиться грибами кăмпа çисе наркăмăшлан

сморчок

сущ.муж.
ака кăмпи, кăтра кăмпа (çуркунне тухаканни)

солить

глаг. несов.
1. тăвар яр, тăвар хуш; солить суп яшкана тăвар яр
2. тăварла, йӳçĕт; солить грибы кăмпа йӳçĕт

червивый

прил.
хуртлă, хуртланнă; червивые грибы хуртланнă кăмпа

чистить

глаг. несов.
1. кого-что тасат; чистить одежду щёткой тумтире щёткăпа тасат; чистить зубы шăл тасат
2. что шурат, тасат; чистить картофель çĕр улми шурат; чистить грибы кăмпа тасат

шляпка

сущ.жен.
1. шлепке; детская шляпка ача шлепки
2. шлепке, пуç; шляпка гвозди пăта шлепки; шляпка гриба кăмпа шлепки

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

сăс

(сы̆с), гниль, пористая гниль внутри древесины, Ишек. Сăслă йăвăç. Дерево с пористою гнилью внутри. См. сăсăл. Сред. Юм. Йывăçа пĕр сăс кĕре пуçласан, йывăç час çĕрет. Пшкрт. Перĕн анкартинчи кăмпа каскинче сăс поласлăкчă. Ib. Сăс — ача çĕри (= çĕрĕкĕ), сухое дерево, белое, изменившееся. Ib. Йомана кассан, сăс токрă (обнаружилось переродившееся дерево). || Костный мозг. Сунчел. Сăс, мосол с мозгом. См. сăсă.

сĕтлĕ кăмпа

назв. гриба. Вомбу-к. Сĕтлĕ кăмпа (сарăрах кăмпа).

çап

(с’ап), бить, хлестать, ударить. Орау. Ăна пуçĕнчен çапрĕ-ячĕ (неожиданно). N. Эпĕ пушипе çĕре çапрăм, çĕр мана сĕлĕ пачĕ. N. Ачасана ытла çапса ухмаха ан кăлар. ТХКА 84. Чăнах та, эпĕ ытти кĕтӳçсем пек мар, выльăха нихçан та çапса амантман. Шемшер. † Ах атте те, ах анне, эпĕ тохса кайсассăн, ик аллуна шарт çапăн! (Хĕр йĕрри). КС. Кĕпене тукмакпа или валекпе çапаççĕ. N. Юпине лартсан, ун пуçĕ тӳпине пĕр укçа пуртăпа çапса кӳртсе лартаççĕ. Полтава 18. Ашшĕ-амăш ачана хĕрхенмесĕр хĕнесе çапла çапса ăс парать. Янтик. Эсĕ мĕншĕн çапрăн мана? Ib. Атте хытă çапрĕ мана пуçран! Ib. Çурăмĕнчен çапрăм. N. Хăмсараччен çапса ил. (Послов.?). Сред. Юм. Çапу-тăву полмарĕ-и? Не было ли побоев? Якейк. Эп вăрманпа пынă чух йăвăç торачĕсем пите-куçа çапса пĕтерчĕç. Ст. Чек. Пирĕн сăмахсене итлемесĕр çамрăк пуçупала таçта кайса, темĕн тĕлне пулса, темĕн çапса вĕлерес, темĕн персе вĕлерес. М. Тув. † Çĕр тенкĕлĕх лашине çапса чупми турăмар. Чотай. † Çакăрвон тенкĕлĕх лашине çапса отми турăмăр (т. е. сделали такою, что она не едет даже, если ее бить кнутом). Пазух. Хире тухрăм çӳреме, хура çĕленсене çапса илтĕм. N. Çав Хурамал ачисем тульккĕ килччĕр ку касса, пуçне çапса çурăпăр. Якейк. Эпĕр паян пилĕкĕн пир çапрăмăр. Ib. Каç полттипа ялта пир çапнă сасă анчах илтĕнет. Кан. Çавăнтах пичĕпе сивĕ юр çине килсе çапат (ударяет). || Бить, пороть. Кн. для чт. 61. Акçонăва çапма сутит тунă. Вара йывăр ĕçе, „каторжный работана“, ямалла тунă. Регули 248. Ĕçлеменшĕн çапрăм. Ib. 165. Вăрă тунăшăн çапрĕç. N. Мулкачă та пире таптать, çил те пире çапать. Чем люди живы. Тапранса тухат çил, Çимун кĕпи виттĕрех çапать. Баран. 70. Ун чух парăссăр та карапа çил хытă çапать, унталла-кунталла ывăтса ярать. Ib. 94. Халех çил-тăвăл тухас пек, сиввĕн-сиввĕн çапать. Чув. пр. о пог. 126. Çил çĕре пит хыттăн çапса вĕрсен, çăмăр пулать. Если ветер очень сильно ударяет о земь, будет дождь. Ib. 83. Çил çук чухне тĕтĕм çĕре çапсассăн, çулла — çăмăр, хĕлле юр пулать. Дым без ветра бьет к земле: летом — к дождю, зимою — к снегу. Орау. Çапса çăвакан çăмăр (дождь с ветром) тухĕ те, пĕтĕмпе сирпĕтсе, йĕпетсе пĕтерĕ. КС. Çапса çăвакан çумăр (бьющий с ветром) тырра ӳкерет. Бигильд. † Çĕн пӳрт çине хăма витнĕ çăмăр çапса çăвасран. N. † Çĕн пӳрт тăрне хăма витрĕм (вар. ампар тăрне хăма витнĕ) çапса çăмăр çăвасран. || Бить (о граде). N. Новосельский уясра пăр çапса кайнă (побило градом). || Пронизывать. N. Çурçĕр енчен сивĕ çапать (проходит, заставляет чувствовать). КС. Çурăма сивĕ çапрĕ, спина прозябла. || Выжимать (масло). N. Йывăç-çу çап. Трхбл. Кантăр çăвĕ çаптарса килтĕм. Ib. Çу çапакан арман, маслобойка. || Ударить (о молнии). Изамб. Т. Ун чухне Сарьел меçĕтне çапнă (молния), тет. Янгильд. Вăрман пĕтнĕ çемĕн арçури пĕте пуçланă, е аçа çапса пăрахнă, теççĕ. || Забивать, вбивать. N. Юпа çумне çап, прибить к столбу (доску). Тимяшево. Халăх çапса хĕснĕ пек пухăнчĕ. N. Çынсем çулăн икĕ аяккипе, çапса хĕснĕ пек, ĕречĕ-ĕречĕпе танă. N. Çапса çыпăçтар (хăмана). || Прилепить, приклеить. Ст. Шаймурз. Ку ача кĕпер хĕррине çыру çырса çапнă. || Покрывать (чем), прибивать. N. Малтан тупăк ăшне те, тупăк виттине те пир çапаççĕ. Якейк. † Пирĕн хăта пит лайăх, толне тоттăр çапнă пак, ăшне порçăн тортнă пак. || Взмахнуть (крыльями). N. Çунаттипе пĕрре çапрĕ те (взмахнула), вĕçсе карĕ. Ала 66. Çунатне çапать шыв çине (гуси). Лашм. † Çарăмсам çинче ула хур, çунатсене çапать шыв çине. || Молотить. N. Хĕрарăмсем вăл вăхăтра ахаль лармаççĕ, вăсам кантăр татаççĕ те, кантăр çапса шăва хутаççĕ. Якейк. Кантăр çапрăмăр; эпĕр ыран йĕтĕн çапас тетпĕр. Пшкрт: ан с'аβас, молотить. Ib. ан с'апры̆м, молотил. N. Ларакан капансене çапни çук-и? çапман пусан, сĕллине çапчăр, ырашĕ лартăр. Альш. † Ырă тетеçĕм, тете, çапăр илĕр ырашне, сутăр ярăр улăмне. Магн. М. 102. Çерçи кантăр çапмантан, чтобы воробьи не вредили конопле. Н. Карм. Икĕ пĕрчĕ пăрçана пĕтĕм хире çапса салатрăм. (Куç). || Положить с силой, бросить с силой. Альш. Пĕри çĕклет те, çапать ăна урапа çине. || Отразиться, падать (о ярком свете). Ядр. Шăрçа çутти çапнă. В. Олг. Инчетре вот пор, пĕлĕт çомне çутă çапрĕ. || Отпечататься, придавать цвет. В. Олг. Алă çомне корăк симĕсĕ çапрĕ. || Отойти и принять прежний вид. Пир. Ял. Юрпа е сивĕ шывпа лутăрканă хыççăн, ӳчĕ шăннине ирĕлтерсе чипер ӳт сăнĕ çапсан, çынна пăртак ăшăрах пӳлĕме илсе кĕртмелле. || Ударить (напр., о краске в лицо). ЧП. Кивĕ уйăхра тунă сăрисем, икĕ пите çапрĕ хĕрлисем. N. Хĕрӳ çапнипеле вут ăшĕнчен.., çĕлен тухрĕ. N. Çунакан япалан хăвачĕ çемĕн вут хĕрĕвĕ çапать. КС. Çурăма ăшă çаппăрĕ. Ударило тепло в спину. || О запахе. Йӳç. такăнт. 61. Çăвне лакăм шăрши çапнă (отзывается запахом посуды). В. Олг. Сĕт йӳçĕ, шăшлă вути йӳççи çапса. N. Остергундомский теекенни; ку сурт йӳçĕ кăшман хурми, питĕ вăрăм, шултра пулать; анчах, сăвакан ĕнене нумай çитерсен, сĕте йӳçĕ çапать; ăнса пулнă çул теçеттинара ку сурт пилĕк пин пăта яхăн пулать. ТХКА 38. Шурă ерĕм-армути йӳççи çапать вара кĕвĕçпе ман чĕрене. Баран. 41. Кăмпа шăрши... сăмсана ыррăн çапса тăрать. СТИК. Ахтар, санран сивĕ çапат (от тебя несет холодом), леррех кайса ларас пуль. Ib. Ай-ай, санран эрек пичĕкинчен çапнă пек çапат (от тебя несет водкой). Шибач. Вăл эреке пек çапат çăвара (йӳçĕ корăк). || Делать колеса. М. Шигаево. Пирĕн ялта çынсем хĕлле çона туваççĕ, çулла орапа çапаççĕ, пĕчик ачасем те хĕлле печик çона тăваççĕ, çула печик орапа çапаççĕ. Календ. 1904. Кусатăран-урапасем çапма вĕренес пулать. Кĕтĕк-вар. Орапă çап, урапа çап, делать колеса; но: орапа ту, делать колеса. || Ткать (куль, рогожу). N. Чăпта çап, ткать рогожу, куль. || Пройти сквозь, пробиться. Орау. Кĕрĕке нӳрĕк виттĕр çапнă. Изамб. Т. Витĕр çапмаллах ан сĕр (сапоги, салом). Толст. Кĕркунне кăткăсен туллине нӳр çапнă. N. Урана шыв çапрĕ (промочил ноги). Сред. Юм. Тар кĕпе виттĕр çапнă. Пот пробил сквозь рубашку. Пазух. Атăлах та урлă, ай, аллă хур, çуначĕсем витĕр те халь юн çапнă. Ай-хай, пĕр хăтаçăм, тăхлачăçăм, кĕрекĕрсем витĕр чыс çапнă. ЧП. Çуначĕсем витĕр юн çапрĕ. || Чеканить. Кĕвĕсем. Ятăр кайнă, чапăр кайнă ылттăн-кĕмĕл çапакан хулана. КС. Укçа çапса пурăнчĕ. Работал фальшивые деньги. || Написать (в разете), печатать. Богдашк. Каçет çине çапмалли хыпар. || Формовать (кирпич). Микушк. † Сирĕн питĕр-куçăр пит илемлĕ, суккăр тутар çапнă кирпĕчĕ пек. || Стрелять. Сред. Юм. Пăшалпа çапса вĕлернĕ (застрелил). Кан. Пăшалсем çапма вĕрене пуçларĕç. N. Револьвĕрĕ çӳлелле çапса каят (выстреливает). || Погубить, поразить. ЧП. Тăшман ялне турă çаптăр. || Звонить (в колокол). Трхбл. Пĕррепе çап, звонить в один (колокол); пуринпе те çап, звонить во все (колокола). || Колоть, резать. N. Пĕр сысна илтĕм те, ăна çитертĕм: ыран çапас, тетĕп. Урмар. Унăн çапмалли сысна та-ха пиллĕк-улттă та пур. || Парить (в бане). N. Пит хытă кăна тарлаттарсан, милкĕсемпе çапсан, пăлтăра (в передбанник) илсе тохса тумлантара пуçлаççĕ. N. Милкĕпе çапса, çуса карчăка мунчаран кăларат. N. Куккăшĕ ăна милкĕпе çапрĕ (выпарил в бане). || Разбивать. Полтава 2. Б. Хмельницкий темиçе тапхăр поляксене çапа-çапа çĕмĕрнĕ (разбивал). || Украсть. || Зашибать, огребать, наживать. СТИК. Ай-яй укçана çапат иккен вăл! Здорово он деньгу зашибает. КС. Паян укçана çапрĕ вăл (нажил, выручил). Кан. Вăл тырăпа сутă туса укçа çапрĕ. Кан. Хамăр айăп ĕçленине кура, кутăн выртсах услама çапаççĕ. || Склоняться. Кан. Распуя çапма тытăнтăм. || Рассказывать (сказки). Собр. Халап çапса хапха тăррине улăхаймăн, йăмах ярса юман тăррине улăхаймăн, теççĕ. (Послов.). Шурăм-п. Тир Йăванĕ юмах çапа пуçларĕ. Çутт. 69. Хĕрарăмсем çăл кутĕнче халапа çапаççĕ. Ир. Сывл. 8. Сăмахĕсене, кăмăллисене, кирлĕ хушăра çапса пыратьчĕç. Хастарлăх ЗЗ. Юсас тесе тăрăшса, сăмах çапса пыратпăр. || Употребл. в качестве вспомог. гл. N. Ăна кăларса çапас пулат. Его надо вышвырнуть с должности? Альш. Пĕр-иккĕ çавăрса çапрĕ те, ăнран кайрăм. N. Анчах хресченсем, çумăр пырса çапнине, утта пур чухнех симĕсле пуçтараймаççĕ.

çыр кăмпи

назв. гриба. Якейк. Çыр кăмпи çырта çитĕнет, ăна çияççĕ. Вăл кăмпайăн толашĕ хăмăр, шал енĕ — шоп-шорă. Вăл кăмпа тĕмми-тĕммипа çитĕнет; хăш чох уç-топань пушшĕ (величиною с ладонь) полать.

çу тăршшĕне

на все лето, за лето. N. Çуркуннесенчех çумăр пуçланчĕ те, çу тăршшĕне кайрĕ (продолжается все дето). N. Çу тăршшĕне (за лето) мĕн чухлĕ кăмпа пуçтартăр?

çумăр кăмпи

опёнок. N. Çумăр кăмпи (или: çиекен кăмпа).

çун

çон (с’ун, с’он), гореть. Чураль-к. † Чăл-чăл çунан вут çутти, катаран курнан вут çутти. Ib. Шел-квар çунса выртать, тимер сенĕк лартнă, хура кĕçе сарнă. Регули 315. Çортасам çонаççи? — Эп онта чохне çонатьчĕç. Ib. 354. Эп пыриччен çоннăччĕ. Сгорело до моего прихода. Ib. З55. Эп пырсан, çончĕ (çонниччĕ). ФТТ. Çуннă япалана çисен, упа тытмасть, тет. (Поверье). СТИК. Мĕн шăрпăкĕ илмелле, пирĕн вучахра вут çунах тăрат вĕт (беспрерывно горит). П.-Пинер. Çунайăрçинччĕ вут çинче. Сгореть бы им (врагам) на огне. Форма грамматически неправильна; надо: çунайрĕçинччĕ или çунайĕçинччĕ. N. Ăнсăртран çунса-туса кайман пулсан. N. Пирĕн ял икĕ аяккипех çунчĕ. Вут тухрĕ те, ялĕпе çунса кайрăмăр. N. Кам арки çине вут ӳкет, вăлах çунать, теççĕ ватă çынсем. Альш. Улăм çунса тухат та, кăмаки умне ӳкет. Огонь, перебивается по соломинкам и падает у печки на пол. || О погоредьцах. Земл. Пирĕн ялсем çула çунса çунаççĕ, вĕсем: хăçан вут пулнине астумастăпăр, теççĕ. ЧП. Эпĕ пиччепе çуна туртса килтĕм те, çуннă çĕре кайрăм. Ib. Çынсем, çунсан, тырă пухса çӳреççĕ, эпир те çавсем пекех хутаçсем çакса çӳрĕпĕр çав. Бес. чув. 5. Пĕрре, çула, вĕсен ялĕ çунчĕ-кайрĕ. Изамб. Т. Епле, пирĕн хурăнташсем те çунни? — Павăл пултăру çунчĕ. || О хлебах (в жару). N. Тырăсем çунса карĕçĕ кунта. || О ярком блеске. Сред. Юм. Çôнса тăрать. Так говорят о блестящих предметах (гиперболическое выражение). Ал. цв. 6. Вăл хĕрлĕ хĕвел пек çунса йăлтăртатса ларать. Сред. Юм. Çунса тăрать (очень изящная вещь). || О сердце. С. Айб. † Ĕнтĕ ăшăм çунат, ăшăм çунат, çулăмсăр çунакан та кăмпа пек. N. Манăн чĕре çунса тухать саншăн. N. Ман ăш пĕтĕм çонса ларчĕ. || Употребл. в бранных выражениях. Буин. Çунтăр-и алтуйăву. Ну ее к чорту, твоею тросточку (с’ореть бы ей). Изамб. Т. Çунса каяшшĕ (çунашшĕ çунса кайманă), таçтĕлте чупса çӳрет! Чорт его знает, где он бегает. (Брань). Череп. Эх, çуннă (или: çунса кайнă) япала! (Брань, относящаяся к человеку, или к вещи; говорится когда что-нибудь не ладится, не выходит). КС. Çунса кайтăр! Ну его к чертям! (Гов. о предмете, которому не придают важного значения). Кама 48. Ку çуннă саманипе туйне те тăваймăн ĕретлĕ. Рак. Çунса кайтăр çанталăкки, пĕртте латти çок. Чтобы чорт подрал эту погоду, она никуда не годится! || Пригорать (о кушаньи). N. Пашалу пичĕсем çунаççĕ, || В различных перен. выраженнях. Изамб. Т. Çунса тухнă (бедственную) пурăнăçа кирек мĕн чухлĕ ĕçлесен те çитереймĕн. Ib. Вутсăр çунманă (не сильная брань). Ib. Эпир вутсăр çунса тухнă. Наше положение ухудшилось ни с того ни с сего. N. Мĕн пур пурăнăçăм манăн çунса кайрĕ. N. Юлашкинчен вăл Ольгăнăн çунса кĕтсе тăнă ĕмĕтне (пламенную надежду) çитернĕ. || Топиться (о печке). Орау. Кăмака çунать-и? Топится-ли печка? Ib. Кăмаку çунса пĕтри? Протопилась-ли у тебя печь-то? Ib. Пĕр кăмаки çунса пĕтменччĕ те: хуп еппин ăна, терĕ (сказала). N. † Мулча хĕрсе çунат-çке. Баня топится во всю. || Быть палиму солнцем. Утăм. Çунса выртан хура пусса пуян валли алтать вăл тарăн. || Горевать. ССО. Çавăнпа ĕнтĕ вĕсем малашне çын сăнне ан курайччăр, шăтăкрах выçăхса çунса вилччĕр. N. Вĕсем çунса ирттернĕ. Они уже пережили все свои горести. Ст. Чек. Çунат-ĕçке çак тăлăх хĕр (горюет, терпит разные невзгоды). N. Ну, ачам, мана çунма нумай пулчĕ. N. † Хĕре çамрăкла парайса: хыпса çунтăр, терĕр пуль. ЧП. Выртса ĕçрĕм ăшăм çуннăран. Ib. Ут пыраймасть çумăр та, ай, çунăран, ай, çунăран; эп юрлатăп ăшăм, ай, çуннăран (от тоски). N. Ĕлĕк выçăпа çунса çӳрени те çитĕ. Достаточно того, что и раньше маялись голодные. || Беспокоиться, заботиться. N. Çапла вара арăмĕ килте çунса тăрать, упăшки ăна пĕлмесĕр укçине салатать. Орау. Саншăн çунсах ӳкрĕ ку, кĕт, килсĕн (= килĕсĕн)-килмĕсĕн! Будет он о тебе горевать, жди! Ему всё-равно, придешь ты, или нет, N. Çунса, чупса çӳрерĕç. КС. Эп ун ачи-пăчишĕн ĕçлесе çунса пурăнтăм. N. Мĕнле майпа та пулсан укçа тупса пуясшăн çунаççĕ. Чураль-к. Вĕрене вутти вĕтрен пек, юман вутти хĕлхем пек; çав хĕр ăшчикки çав ачашăн çавăн пекех çунтăр. (Из наговора). Орау. Эпĕ уншăн пит çунмастăп. || Сильно хотеть. N. Çавăн пекех арçыннисем те, хĕрарăмпа пурăнас йĕркене пăрахса, пĕр-пĕрнипе аскăнлăхшăн çунса пурăнчĕç. N. Эпĕ санăн хыпарна питĕ пĕлесшĕн çунса тăратăп. (Из письма). N. Пурне те пĕлесшĕн çунса тăр. Букв. 1886. Ытла курасшăн çунаттăн, еппин хай нушана аранах куртăн пулать-ха. Кан. Ялти хресченсем маневăрта кам парăнтарассине пĕлесшĕн питĕ çунаççĕ. Ала 8. Эпĕ сана питĕ юрататăп, манăн чунăм пит саншăн çунать. || О жажде. Орау. Çунать вăл, çунать ĕçесшĕн. N. Манăн çунса тухас пек ĕçес килет. Меня томит жажда. N. Шывшăн çуннă çын (жаждущий). Ст. Чек. Шывшăн çуннă. || В перен. знач. N. Чунăм шывсăр ĕнтĕ çĕр пек саншăн çунать. Янтик. Ах, çав ухмахсем! иккĕшĕ те пĕр хĕршĕн çунса çӳреççĕ, тепĕр хĕр çук-ши кăсен валли ниçта та? || Стараться. Кан. Халĕ кружок членĕсем вилнĕ поетсен пултарулăхне сăнас тĕлĕшпе çунса ĕçлеççĕ.

çуртăри

çортăри (с’орды̆риы), çуртри, çортри, яровой хлеб. В. Олг. Кĕрконне тырă пĕтерсессĕн анкартине кӳртетпĕр, çортăри анĕ (= авăнĕ) çапма тапрататпăр. Çармăс. Çуртри, яровое; çуртри пусси, яровое поле. Собр. Тул куклийĕн ăшĕ кăмпа, çуртри куккăлийĕн ăшĕ тăпăрч. N. Ыраш кĕлтине çуртри çине кайччен (sic!) кӳркелесчĕ. Ерк. 46. Çуртри калчи ав майĕпе шăтса тухрĕ сип-симĕс. N. Мĕле, çортри вырса поçтартăр-и?

çĕрумми

картофель. Вомбу-к. Çĕрумми корыти. Ib. Çĕр-умми икерчи хпарту: çăкăр (квас) чусти çине çĕрумми тӳсе шĕветсе сараççĕ, кăмакана хываççĕ, çатмапа та пĕçереççĕ. Ib. Çĕрумми кӳршекки, плошка. Ib. Çĕрумми шарккăвĕ. Ib. Çĕр умми шӳрпи, похлебка. Аш, çĕрумми, кăмпа яраççĕ. Ib. Çĕрумми шӳрпи çине муркав, хĕрлĕ-кăшман, хăяр (йӳçĕтнине), сухан, пăрăç, лавровый лист яраççĕ.

çĕр хуранĕ

назв. гриба. Изамб. Т. Çĕр хуранĕ ыраш пуссинче пулат, шурă кăмпа пек çемçе, хăй хуран пек; унта пĕрчисем пулаççĕ, çав пĕрчисем нумай пулсан, çитес çул (килес çул) тырă лайăх пулассине пĕлтерет.

çĕрле çырла

то же, что çĕр-çырли? Тайба. Т † Улăхри кăмпа улма пек, çĕрле çырла сăрка пек.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

червиветь

1 и 2 л. не употр. несов., зачервиветь и очервиветь сов. хуртлан (аш, кăмпа).

трутник

ăвă кăмпи, ăвăлăх кăмпа, тунката кăмпи.

трюфель

трюфель (çĕр айĕнче ӳсекен чăмăр кăмпа; 2. чăмăр шоколад канфечĕ).

боровик

шур кăмпа.

Йоханнeс Бeнцингăн (Benzing) нимĕçле-чăвашла словарĕ

Pilz

kămpa
кăмпа

Çавăн пекех пăхăр:

йавăç йавăçтар йавлăк йака « йака кăмпа » йакал йакат йакăлт йакăр йаккăр

йака кăмпа
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org