Шырав: йам çулĕ

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

авантюризм

авантюристический
политика авантюризмĕ — политический авантюризм
авантюризм политики — авантюристическая политика
авантюризм çулĕ — авантюристический курс

азимут

азимутный, азимутальный
азимут çулĕ — азимутальное направление
азимут тăрăх пыр — двигаться по азимуту

вĕренӳ

учебный
каçхи вĕренӳ — вечерняя учеба
экономика вĕренĕвĕ — экономическая учеба
вĕренӳ палли — оценка, отметка
экзаменра лайăх вĕренӳ палли ил — получить хорошую отметку на экзамене
вĕренӳ çулĕ — учебный год
вĕренӳре ĕлкĕрсе пыр — успевать в учебе, хорошо учиться

вĕçлен

1.
завершаться, заканчиваться, быть доведенным до конца
вĕренӳ çулĕ вĕçленсе пырать — учебный год заканчивается
квартал вĕçлениччен — до конца квартала
вĕçленмен калав — незаконченный рассказ

грейдер

грейдерный
грейдер çулĕ — грейдерная дорога

караван

караванный
тĕве караванĕ — караван верблюдов
караван çулĕ — караванный путь

курăк

травяной, травянистый
акса ӳстернĕ курăксем — сеяные травы
нумай çул ӳсекен курăксем — многолетние травы
сулхăна юратакан курăксем — тенелюбивые травы
çырла курăкĕ — ягодник, ягодные растения
шыв курăкĕ — водоросли
эмел курăкĕсем — лекарственные травы
пĕр тăплăм курăк — пучок травы
курăк пусси — участок под травами
курăк пыйти — растительная вошь
курăк çăнăхĕ — травяная мука
курăк тĕкĕ — волосок
курăк туни — стебель травы, былинка
курăк пĕрчи — стебель травы, былинка
курăк çинчи хоккей — спорт. травяной хоккей  
курăксем симĕслене пуçларĕç — травы зазеленели
кĕпене курăкпа варала — зазеленить платье травой
курăка таптаса пĕтер — истоптать траву
Пасар çулĕ çинче курăк ӳсмест. —
погов. На базарной дороге трава не растет.

лар

10.
устанавливаться (о зиме, зимнем пути)
останавливаться, замерзать (о реках)
ложиться, покрывать землю (о снеге)
пăр ларни — ледостав
Атăл ларчĕ — Волга стала
кăçал хĕл час ларчĕ — в этом году зима наступила рано
çуна çулĕ ларчĕ — установился санный путь

лашман

лашманный
лашман ĕçĕ — лашмăнная повинность
лашман çулĕ — лесовозный тракт

мурлăх

моровое поветрие
эпидемия

мурлăх çулĕ — моровой год

пасар

базарный
кĕнеке пасарĕ — книжный базар
колхоз пасарĕ — колхозный базар
вырсарникун пасарĕ —воскресный базар
пасар кунĕ — базарный день
пасара тавар кăлар — вынести, вывезти товар на базар
пасар ту — 1) торговать 2) перен. галдеть, шуметь
Пасар çулĕ çинче курăк ӳсмест. — погов. Дорога на базар не зарастает травой.

пăр

ледяной
ледовый

пăр катăкĕ — льдина
пăр çулĕ — ледовая дорога
пăр ту — ледяная горка
пăр кайни — ледоход
пăр ларни — ледостав
Çăрттанĕ чăмсах пырать, пăрĕ шансах пырать. (Пир тĕртни). — загадка Щука все ныряет, а лед все намерзает. (Тканье холста).
Чĕлхи çинче пыл, чĕринче пăр. — погов. На языке мед, а на сердце — лед.

призыв

призывной
çар призывĕ — призыв на военную службу
призыв комиссийĕ — призывная комиссия
призыв пункчĕ — призывной пункт
призыва кай (кĕр) — призваться
унăн призыв çулĕ çитнĕ — он достиг призывного возраста

путăклă

1.
неровный, с углублениями, впадинами, выбоинами, выемками, ямками
путăклă шоссе çулĕ — выбитая шоссейная дорога

сакăлта

изрытый, выбитый, неровный, ухабистый
çулĕ япăх — сакăлта çине сакăлта — дорога плохая — ухаб на ухабе
Сакăлтапа пыриччен сакăр çулпа пымалла. — посл. Лучше проехать по восьми дорогам, чем трястись по ухабам.

сăрт-ту

горный, гористый
чăнкă сăрт-ту — отвесные, крутые горы
сăрт-ту айлăмĕ — горная долина
сăрт-ту ĕçĕ — горное дело
сăрт-ту инженерĕ — горный инженер
сăрт-ту йĕлтĕрçи — горнолыжник
сăрт-ту чул-тăприсем — горные породы
сăрт-ту ĕçченĕ — горнорабочий
сăрт-ту спорчĕ — горный спорт
сăрт-ту çулĕ — горная дорога
сăрт-ту çынни — горец

тислĕклен

1.
покрываться навозом
тислĕкленнĕ çуна çулĕ — покрытый навозом санный путь

траектори

траектория (вĕçеври снаряд е урăх япала çулĕ)
космос карапăн траекторийĕ — траектория космического корабля
пуля траекторийĕ — траектория пули
сĕвек траектори — пологая траектория

трамвай

трамвайный
кондукторсăр трамвай — трамвай без кондуктора
шыв трамвайĕ — речной трамвай
трамвай паркĕ — трамвайный парк
трамвай çулĕ — трамвайные пути

ултавлăх

нечестный, лживый
обманный

ултавлăх çулĕ çине тăр — стать на нечестный путь

урапа

тележный, подводный, повозочный
ал урапи — ручная тележка, тачка
пĕчĕк урапа — детская коляска
çатан урапа — тарантас
урапа ещĕкĕ — кузов, ящик телеги
урапа пăти — чека (на конце оси)
урапа çулĕ — проезжая дорога
урапа тĕнĕлĕ — тележная ось
урапа ӳречи — грядки телеги
урапа кӳл — запрягать в телегу
Урапа планах пĕр йĕрпе чупмасть. — посл. Телега не всегда катится по одной колее
Уйра утсăр урапа чупать. (Мото). — загадка По полю катит телега без коня. (Мотоцикл).

хуçалăх

хозяйственный
социализмла хуçалăх — ист. социалистическое хозяйство
хуçалăх хутшăнăвĕсем — хозяйственные отношения
халăх хуçалăхĕ — народное хозяйство
халăх хуçалăх планĕ — народнохозяйственный план
хуçалăх çулĕ — хозяйственный год

шăк

мочевой
шăк каналĕ — анат. мочеиспускательный канал
шăк çулĕ — мочеточник
шăк хăмпи — анат. мочевой пузырь
шăк хăвалакан эмел — мочегонное средство

шоссе

шоссейный
асфальтланă шоссе — асфальтированное шоссе
Мускав шосси — Саранское шоссе
шоссе çулĕ — шоссейная дорога
шоссе хыв — строить, прокладывать шоссе
шоссе тăрăх велопа ăмăртса чупни — шоссейные велогонки

шыв

речной
анлă шыв — широкая река
пĕчĕк шыв — речушка, речка
йывăç юхтаран шыв — сплавная река
шар лак шыв — порожистая река
шыв вăрри — устье реки
шыв ваксалĕ — речной вокзал
шыв кукăрĕ (кукри) — 1) излучина реки 2) затон
шыв пуçĕ — верховье, исток реки
шыв çулĕ — русло реки
шыв тăрăхĕ — поречье
шыв хушши — междуречье
шыв чикки — водораздел
шыв юппи — приток реки
шыв урлă ишсе каç — переплыть через реку
кимĕ шыва майăн ярăнать — лодка плывет вниз по течению реки
шыв çырантан тухнă — река вышла из берегов
халăх шыв пек юхать — перен. народ течет рекой
каснă вăрмана шывпа юхтар — сплавлять лес по реке

юлашки

2.
последний, заключительный
пилĕкçуллăхăн юлашки çулĕ — последний, завершающий год пятилетки
юлашки сăмах — 1) заключительное слово (докладчика) 2) последнее слово (подсудимого)
юлашки экзамен — последний экзамен

явăнчăклан

1.
извиваться, становиться извилистым
шыв çулĕ явăнчăкланнă — русло речки стало извилистым

ялхуçалăх

сельскохозяйственный
ялхуçалăх ĕçченĕсем — труженики сельского хозяйства
ялхуçалăх институчĕ — сельскохозяйственный институт
ялхуçалăх сăнав станцийĕ — сельскохозяйственная опытная станция
ялхуçалăхне пур енлĕ аталантарни — всестороннее развитие сельского хозяйства
ялхуçалăх çулĕ ăнăçлă вĕçленчĕ — сельскохозяйственный год завершился успешно

ям

ямской
ям çулĕ — ямская дорога
ям чуп — заниматься ямским извозом

çăлăнăç

спасение, освобождение, избавление
çăлăнăç çулĕ — путь к спасению
çăлăнăç кӳр — принести избавление
çăлăнăç пар — освободить
çăлăнăç туп — найти избавление, избавиться

çĕнĕ

1.
новый
çĕнĕ вĕренӳ çулĕ — новый учебный год
çĕнĕ йышши станок — станок нового образца
çĕнĕ пӳрт ĕçки — новоселье
çĕнĕ çул балĕ — новогодний бал
çĕнĕ хула — новый город
клубăн çĕнĕ членĕсем — новые члены клуба
çĕнĕ эрăччен — до новой эры, до нашей эры
çĕнĕ халлĕн — новым, в новом виде
маншăн кунта пурте çĕнĕ — здесь для меня все ново
çĕнĕ çĕре кай — переселиться на новые земли
çĕнĕ тапхăра кĕр — вступить в новый этап

çитменнине

кроме того, сверх того, вдобавок
в довершение всего

çулĕ инçе, çитменнине çанталăк та япăх — дорога дальняя, да вдобавок погода стоит плохая

çул

дорожный, путевой
аслă çул — 1) большак 2) магистраль
мăн çул — 1) большак 2) магистраль
асфальт çул — асфальтированная дорбга
вак çул — проселочная дорога, проселок
лша çулĕ — проселочная дорога, проселок
канатлă çул — канатная дорога
Чулхула çулĕ — Нижегородский тракт
пурнăç çулĕ — жизненный путь
çакнă çул — подвесная дорога
çуна çулĕ — санный путь, зимник
тавра çул — кружный путь
утма çул — тропинка
чупмалли çул — спорт. беговая дорожка
шоссе çулĕ — шоссейная дорога
çул кукăрĕ — поворот дороги
çул паллисем — дорожные знаки
çул пуçĕ — проводник, провожатый
çул тăваткалĕ — перекресток дорог
çул хĕрри — обочина, бровка
çул икĕ енĕпе — по обе стороны дороги
çул тăрăх — по дороге
çулсăр-мĕнсĕр — не разбирая дороги, по бездорожью
çул пар — уступить дорогу
çул тат — перейти, перебежать дорогу (перед идущим)
çул уç — проложить путь
çул хыв — прокладывать дорогу
çул хур — прокладывать дорогу
çулпа пыр — идти по дороге
çултан пăрăн — посторониться, свернуть с дороги
Юлташпа çул кĕскелет. — посл. Со спутником и дорога короче.
Каякана пĕр çул, шыракана çĕр çул. — посл. Для идущего одна дорога, для ищущего — сто дорог.

çул

5.
орбита
траектория

космос карапĕн çулĕ — траектория полета космического корабля
Çĕр хăйĕн çулĕпе кусать — Земля движется по своей орбите

çул

6. анат.
путь, канал, проток
ват çулĕ — желчный проток
шăк çулĕ — мочевой канал

çул

7.
русло
юханшыв çулĕ — русло реки
Çавал çулне улăштарнă — Цивиль сменил русло

çул

8.
проход
тĕтĕм çулĕ — дымоход, дымовой проход

çул


Кайăк хур Çулĕ — Млечный Путь
çӳç çулĕ — пробор (в волосах)
чукун çул — железная дорога
çул кайăкĕдиал. щегол
çул курăкĕбот. птичья гречиха
çул курки — посошок на дорожку, прощальная чарка
çул майĕн — по пути, попутно
çула май — по пути, попутно
çул тыт — направляться, следовать куда-л.
эсĕ ăçталла çул тытрăн? — куда ты направляешься?

çул

II.

1.
год (12 месяцев)
алла çул — пятьдесят лет
аллă çулхи çын — пятидесятилетний человек
виçĕ çултан — через три года
выçлăх çул — голодный год
икĕ çул хушшинче — в течение двух лет
иртнĕ çул — прошлый год
иртнĕ çулта — в прошлом году
кашни çулах — каждый год
килес çул — 1) будущий год 2) в будущем году
çитес çул — 1) будущий год 2) в будущем году
пĕр çулхине — в один из годов, когда-то
пĕр çул каялла — год тому назад
пилĕк çуллăхăн юлашки çулĕ — последний год пятилетки
çĕнĕ çул — новый год
çур çул — полгода
темиçе çултан — через несколько лет
çул хыççăн çул — за годом год
çултан çул — из года в год, год от году
çул типĕ килчĕ — год выдался сухой
нумай çул ӳсекен курăксем — многолетние травы
çуралнăранпа çитмĕл çул çитрĕ — исполнилось семьдесят лет со дня рождения

çул

2.
год
вĕренӳ çулĕ — учебный год
финанс çулĕ — финансовый год
ялхуçалăх çулĕ — сельскохозяйственный год

çул

4.
возраст
ар çулне çит — достигнуть совершеннолетия
вăтă çулсенчи çын — человек средних лет
пеней çулĕ — пенсионный возраст
шкул çулне çитмен ачасем — дети дошкольного возраста
çул çитмен — несовершеннолетний
çула çит — достигнуть совершеннолетия, стать взрослым
эпир пĕр çулхисем — мы одногодкъ, одного возраста
çултан пăхсан вăл вата мар — годами он не стар
муччи çулне кура мар патвар — старик бодр не по годам

çулĕ-çулĕпе

годами, целыми годами
хăш çĕрте çулĕ-çулĕпе çумăр пулмасть — в иных местах годами не бывает дождей

çуна

санный, саночный
ача çуни, пĕчĕк çуна — санки, салазки
кӳмеллĕ çуна — крытый возок, кибитка
çара çуна — дровни
вутă çуни — дровни
çăмăл çуна — легкие санки
трактăр çуни — тракторные сани
хыçлă çуна — санки с задком
çуна пуçă — передок саней
çуна çулĕ — санный путь
çуна тупанĕ — полозья саней
çуна ӳречи — нахлестка, грядка саней
çуна хыçĕ — задок, спинки саней
çуна шăлĕ копыл
çунапа кай — поехать на санях (запряженных лошадью)
çунапа ярăн — кататься на санках
Лаши туртать, çуни шумасть. (Юханшывпа çырансем). — загадка Лошадь тянет, а сани не движутся. (Река и берега).
Кам çуни çине лартăн, унăн юррине юрла. — погов. На чьем возу сижу, того и песню пою.

çӳç

1.
волос и волосы
кăтра çӳç — кудрявые волосы
сайра çӳç — редкие волосы
хулăн çӳç — густые волосы
шурă çӳç — седые волосы
çӳç кăтри — кудри, локоны
çӳç пайăрки — прядь волос
çӳç пĕрчи — волос, волосок
çӳç пĕрчи çинче тытăнса тăр — перен. висеть на волоске
çӳç çулĕ — пробор
çӳç туни — диал. коса
çӳç арпашнă — волосы спутались
çӳç кастар — постричься
çӳç илтер — постричься
çӳç кăтралат — завиваться
çӳç тура — причесываться
çӳç уç — расчесать волосы
çӳç шуралнă — волосы поседели
çӳçрен лăска — драть за волосы
Улпут майрин ылтăн çӳç. (Хĕвел çаврăнăш). — загадка У госпожи золотые волосы. (Подсолнух).

çыхăнтар

2.
соединять, связывать
икĕ хулана шоссе çулĕ çыхăнтарса тăрать — два города связаны шоссейной дорогой

турпатти

турпатти кунĕ диал. ежедневно, повседневно, каждый день
турпатти çулĕдиал. ежегодно, каждый год

кайăк


Вут кайăк — Жар-птица
ирĕклĕ кайăк — вольная птица
пилеш кайăк — дрозд
уяр кайăк — божья коровка
хыт кайăк — 1) жужелица 2) жук, жучок
Кайăк Çулĕ — Млечный Путь
Хуркайăк Çулĕ — Млечный путь

мăян


мăян çулĕ — голодный год

хуркайăк


Хуркайăк Çулĕ — Млечный Путь

ача


кĕтӳ ачи — подпасок
салтак ачи уст. рекрут
туй ачисем — юноши участники свадебного поезда
ача кĕлтианат. матка
ача кĕпианат. послед
ача çулĕанат. влагалище

тух

24.
истекать, кончаться, выходить
вăхăт тухрĕ — срок истек
унăн çулĕ тухнă — он вышел из возраста

фистула

II. мед.
фистула [фи́стула] (ӳтрен тухакан пӳр çулĕ)
фистула ларт — установить фистулу

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

авăн

п.п., ч.я. Çулталăкăн тăххăрмĕш уйăхĕ; сентябрь. Ака уйăхĕнче паппа туни авăн уйăхĕнче хуйхă патне илсе çитерчĕ. К-н, 1986, 6 /, 2 с. И.С.Максимов-Кош-кинскин 100 çулĕ — авăнăн 14-мĕшĕнче. ХК, 1993, 6 /, 16 с. Авăнăн 17—27-мĕшĕсенче çамрăксем геологи экспедицине хутшăнаççĕ. ÇХ, 2000, 37 /, 8 с. Тулта авăн уйăхĕ. ЧХ, 2000, 35 /, 2 с.

авăн уйăхĕ

п.п., ч.я. Çулталăкăн тăххăрмĕш уйăхĕ; сентябрь. Ака уйăхĕнче паппа туни авăн уйăхĕнче хуйхă патне илсе çитерчĕ. К-н, 1986, 6 /, 2 с. И.С.Максимов-Кош-кинскин 100 çулĕ — авăнăн 14-мĕшĕнче. ХК, 1993, 6 /, 16 с. Авăнăн 17—27-мĕшĕсенче çамрăксем геологи экспедицине хутшăнаççĕ. ÇХ, 2000, 37 /, 8 с. Тулта авăн уйăхĕ. ЧХ, 2000, 35 /, 2 с.

астăвăм

е АС ТĂВĂМ, ç.с. Асăм (туп.), асăмлăх, асăну. Аппан тĕрмери кун-çулĕ çинчен пĕлес килет... «Астăвăм» об-щество пулăшасса шанатăп. КЯ, 20.09.1989, 3 с. Майăн 9-мĕшĕ тĕлне... «Астăвăм» кĕнекен пĕрремĕш томĕ кун çути курмалла. Ç-т, 1995, 4-5 /, 31 с. Çак çын ас тăвăма тивĕçлĕ мар-и вара. ÇХ, 1999, 3 /, 8 с. Чăваш еншĕн аграри секторĕ ...кăмăл-сипетпе ас тăвăмăн шалти вăйĕсене упраса хăвармалли пысăк шанчăк. ХС, 1999, 19 /, 1 с. — мифологилле астăвăм (ТА, 1990, 9 /, 67 с.); халăх астăвăмĕ (Ю.Артемьев, 1991, 48 с.); истори астăвăмĕ (Х-р, 6.06.1997, 1 с.); ĕмĕрлĕх астăвăм (Х-р, 6.05.2000, 1 с.); чĕрĕ астăвăм (Я-в, 2000, 5 /, 9 с.); — астăвăм саманчĕ (Я-в, 1995, 9 /, 89 с.); астăвăм шăплăхĕ, астăвăм тĕнчи (Н.Петровский, 1995, 84 с., 114 с.); астăвăм масарĕ, астăвăм хăми (Х-р, 17.01.1996, 2 с.); астăвăм сентри (Н.Теветкел //Х-р, 11.04.1998, 7 с.); астăвăм каçĕ (Т-ш, 2000, 5 /, 2 с.); — танл., астăву (П.Хусанкай, 1962, 50 с.).

вăкăр

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан 12 паллăран иккĕмĕшĕ. Хĕвелтухăç гороскопĕпе Çĕнĕ çулВутлă Вăкăр çулĕнарăс уйăхĕн 7-мĕ-шĕнче ... пуçланать. Х-р, 5.02.1997, 4 с. Акă ĕнтĕ «Вăкăрпа» сывпуллашма, «Тигра» хапăл тума вăхăт. ÇХ, 1998, 1 /, 4 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра çуралнă çын. Вăкăр-арçынсемшĕн хĕрарăмсемпе хутшăнасси [Качака çулĕнче] çăмăлах мар, мĕншĕн тесен хăнăхнă йĕркесенчен пăрăнма тивет. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Вăкăр çитес çул темиçе хутчен те йывăр лару-тăрăва лекет. ÇХ, 1999, 49 /. 8 с. Ачасем ... иккĕшĕ те Вăкăр. Х-р, 13.04.2001, 3 с. 3. Ç.п., астрол. Çулталăк çаврăмĕпе пыракан Хĕвел çав ятлă çăлтăрсен ушкăнĕнче чухне (21.IV—21.V) çуралнă çын. Çĕртме уйăхĕнче Вăкăрсенчен чылайăшне Ăнăçу турри хăй хӳттине илет. Х-р, 3.06.1992, 4 с. Вăкăрсене нумайччен пĕр ыйту хумхантарĕ, мĕнле майпа укçа тупас. К-ш, 1998, 7 /, 8 с. Ф.Киркоров Качака çулĕнче çуралнă Вăкăр. ÇХ, 2000, 6 /, 5 с.

зодиак

ç.с. Хĕвелĕн çулталăкра 12 çăлтăр ушкăнĕ витĕр иртекен çавра çулĕ (вуникĕ паллăллă пĕрлĕх). Çу уйăхĕн 21-мĕ-шĕнчен пуçласа ... хĕвел Зодиакăн Йĕкĕрешсем палли тĕлĕнче тытăнса тăрать. Х-р, 3.06.1992, 4 с. Зодиак Тигрне алла вĕрентме тăрăшакансем. ÇХ, 1998, 1 /. 1 с. Зодиак паллинчи ăнăçсăр кунсем. ЧХ, 2000, 34 /, 8 с. Зодиак палли тăрăх эпĕ Сурăх, хĕр тусăмСкорпион. Ар, 2001, 21 /, 3 с.

йĕкехӳре

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан вуникĕ паллăран пĕрремĕшĕ. Йĕкехӳре çулĕнче çуралнисен асăрханулăхпа тимлĕх сахал. ЯБ, 1990, 1 /, 63 с. Нарăс уйăхĕн 19-мĕшĕнче унта [Китайра] Йĕке хӳре çулĕ пуçланать. Х-р, 23.01.1996, 3 с. 1996 çул, Йĕкехӳре çулĕ республикăна харăсах тăватă генерал парне-ленĕччĕ. ÇХ, 1998, 1 /, 2 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра çуралнă çын. Йĕкехӳрен çынсемпе çураçуллăрах пулма вĕренмелле. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Гороскоппа эпĕ Йĕке хӳре. ÇХ, 1999, 1 /, 12 с. Пĕччен Йĕке хӳресем Качака çулĕнче юрату авăрне сикеççĕ. ÇХ, 2003, 2 /, 5 с.

йĕке хӳре

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан вуникĕ паллăран пĕрремĕшĕ. Йĕкехӳре çулĕнче çуралнисен асăрханулăхпа тимлĕх сахал. ЯБ, 1990, 1 /, 63 с. Нарăс уйăхĕн 19-мĕшĕнче унта [Китайра] Йĕке хӳре çулĕ пуçланать. Х-р, 23.01.1996, 3 с. 1996 çул, Йĕкехӳре çулĕ республикăна харăсах тăватă генерал парне-ленĕччĕ. ÇХ, 1998, 1 /, 2 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра çуралнă çын. Йĕкехӳрен çынсемпе çураçуллăрах пулма вĕренмелле. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Гороскоппа эпĕ Йĕке хӳре. ÇХ, 1999, 1 /, 12 с. Пĕччен Йĕке хӳресем Качака çулĕнче юрату авăрне сикеççĕ. ÇХ, 2003, 2 /, 5 с.

качака

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан 12 паллăран саккăрмĕшĕ. Качака [çулĕ] çĕнĕ туйăмсемпе хавхалантарать. Т-ш, 13.02.1991. 8 с. Качака, Сурăх, Кушак — зороастризм календарĕнчи çулсен ячĕсем. Я-в, 2000, 4 /, 52 с. Китай календарĕпе 2003 çул Хура Качака çулĕ шутланать. КÇ, 2002, 52 /, 1 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра çуралнă çын. Кăçал Качакан илĕртӳллĕ çулçӳрев, ... кĕтмен тĕлпулусем пулĕç. Т-ш, 13. 02.1991, 8 с. Качакасем аранах ... бизнес ăнăçлă аталанасса кĕтсе илĕç. ÇХ, 1998, 52 /, 7 с. Вăл [Кушак] Качакана лайăх пăхать. Т-ш, 1999, 1 /, 2 с. — Хĕрарăм-качакасем (Ар, 2001, 3 /, 3 с.).

конверси

ç.п. Çар хатĕрĕсен предприятийĕсене халăха кирлĕ таварсем кăларма тĕллеттерни, профильне улăштарни. Ку вăхăтчен предприятисенчен ытларахăшĕ оборона промышлен-ноçĕ валли ĕçленĕ. Çĕршывĕпех пулса иртекен улшăнусем вара халĕ конверси çулĕ çине тухма хистеççĕ. Х-р, 24.01.1996, 1 с. Конверсие пула карапсен шутне чакарнă. ЧТ, 28.02.1998, 3 с. — оборона промышленноçĕн конверсийĕ (Х-р, 26.10.1993, 3 с.); — конверси политики (Х-р, 24.01.1996, 1 с.).

кролик

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан 12 паллăран (чĕрчунтан) тăваттăмăшĕ; Кушак (туп., 1). Сайкка (Кролик ) çулĕ ... 1963, 1975, 1987, 1999. ЯБ, 1990, 1 /, 63 с. Кролик çулĕнче кун çути курнă пĕрремĕш пепкехĕр! ÇХ, 1999, 1 /, 1 с. Кролик çулĕн апогейĕ — раштав уйăхĕнчи суйлав. ÇХ, 1999, 49 /, 2 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Кролик çулĕнче) çуралнă çын; Кушак (туп., 2). Кролик Автана лăпкăн йышăнма пултараймасть. Х-р, 31.12.1992, 3 с.

кушак

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан 12 паллăран (чĕрчунтан) тăваттăмĕшĕ; Кролик. Тухăçри кун тăрăмра (календарьте) çулсене чĕрчунсен ячĕсемпе палăртаççĕ, Йĕкехӳре, Вăкăр, Тигр, Мулкач (Кушак), Аçтаха... ЧС, 1993, 10 кл., 6 с. 1999 çулКушак çулĕ. Т-ш, 1999, 1 /, 2 с. Гриша, Кушак çулĕнче мĕн кĕтетĕн. ÇХ, 1999, 1 /, 12 с. Кушак çулĕ мĕнпе асра юлчĕ-ха. ÇХ, 1999, 49 /, 3 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Ку-шак çулĕнче) çуралнă çын; Кролик. Кăçал Кушакăн ... кĕвĕçӳ туйăмĕ çĕнĕрен çуралать. Х-р, 13.02.1991, 8 с. Кушаксем ку çула çемье ăшшипе киленсе пăтăрмахсемсĕр ирттерĕç. ÇХ, 1998, 52 /, 7 с. Хĕр Кушак ыттисене тунсăхлăхĕпе илĕртет. Т-ш, 1999, 1 /, 2 с.

лаша

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан вуникĕ паллăран (чĕрчунтан) çиччĕмĕшĕ. 1990 çул, Авалхи Китай календарьне пăхсассăн, Лаша çулĕ ятлă. Тепĕр тĕрлĕ каласан, унăн паллиЛаша. ЯБ, 1990, 1 /, 61 с. Лаша çулĕ вăрăсене ăнăçу кӳмест. Х-р, 10.01.2002, 1 с. — Вутлă Лаша çулĕ (ЯБ, 1990, 1 /, 63 с.). 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Лаша çулĕнче) çуралнă çын. Çак çул Лашана тĕрлĕ çитĕнӳ валли вĕçсĕр-хĕрсĕр анлă майсем туса парать. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Лашасем питĕ вăйлă юратса пăрахĕç. ÇХ, 1998, 52 /, 7 с. 3. П.п., спорт. Гимнастика хусканăвĕсем тумалли тĕревлĕ пăрăс. Нина «лаша» урлă сикессипе иккĕмĕш вырăн йышăнма пултарнă. ÇХ, 1999, 11 /, 12 с. 4. П.п., шӳтл. Ал туйи, патак. Кукамай кайма пуçтарăнчĕ, «Вĕт-шакăр, çавăтса килсемĕр манăн лашана». Н.Ишентей, 1997, 70 с. — кукамайăн эрешлĕ лаши (А-а, 2002, 46 /, 3 с.).

прихватизаци

ç.с.,сивл. Халăх пурлăхне ултавлă майпа уйрăм харпăрлăха куçарни; тӳнтерле приватизаци (туп.). Пирĕн колхозра приватизаци мар, «прихватизаци» пуçланчĕ. Х-р, 10.04.1992, 1 с. Çав «прихватизаци» пире ăçта илсе çитернине ... халь пурте куратпăр. Х-р, 11.11.1998, 1 с. Правительство прихватизаципе кĕрешет, анчах национализаци çулĕ çине пăрăнасшăн мар. ХС, 1999, 19 /, 2 с. — «прихватизаци» тапхăрĕ (Х-р, 22.07.1992, 2 с.); «прихватизаци» вăхăчĕ (Ар, 2001, 6 /, 1 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

йам çулĕ

син.: йамшăк çулĕ
почтовая дорога

йун

кровь
йун çулĕ — кровеносный сосуд
йун-кун — среда
йун таппи — кровотечение
йун тымарри — жилка
йун шĕвĕтекен утă — плющ
йунлă — кровавый
йунсăр — безкровный; ненавистник

кайăк

птица, дичь, дикое животное
зверь

вĕçен кайăк — летающие птицы
кайăк хур — дикий гусь
кайăк кăвакал — дикая утка
ула кайăк — пестрый дятел
хура кайăк — черный дроздь
Кайăк хур Çулĕ — Млечный Путь
кайăк пуç — клевер
кайăк станĕ — клетка (для птиц)
кайăкçă — охотник
кайăк тытма кай — итти на охоту
кайăка çӳрекен — охотник
кайăк лаша — осел
кушак кайăк — мышь
кайури (кайа ури) — землерой, крот

куç

I.
глаз
куç тĕкĕ, хăрпăвĕ — ресница
куç хупаххи — веки
куç харши — бровь
куçлă çĕрĕ — перстень
куçа-куçăн, куçран куçа — на глаз
куç хыçĕнче, кут хыçĕнче — заглазный, заглазно
куç кĕски — зеркало
куçран тайăл — ослабеть глазами
куç хыв — высмотреть, пометить
куçлă хура — медовый цвет
куç шурри — белок (глаза)
куç хури — зрачок
куç çулĕ — слеза
куç хĕс — прищуривать глаза
куç хуп — мигать, жмуриться
çăл куçĕ — родник
йĕп куçĕ — игольные уши
шыв куçĕ — полынья
Атăл куçĕ — полынья на Волге
куçлăх — очки
куçран кайни — сглаз
куç чĕлхи вĕр — отчитывать от сглаза
çын çине час сивĕ куç ӳкет — человека легко можно сглазить
куç курла выльани — игра в жмурки
куç хӳри — внешний угол глаза
куç сăмси — внутренний угол глаза

пурăн

жить, существовать, находиться
пурăнăç-парăнăç — жизнь
лайăх пурăнатăн-и? — как поживаешь?
старикĕн пурăнасси нумай йулмарĕ ĕнтĕ — старику осталось уже недолго жить
пурăнмалăх — достаточный на прожитие
пурăнмалăх çук — нечем жить
епир пурăнан пурăнăçăмăрта куллен мĕн тунине асăрхаса пырсан ак мĕне вĕренетпĕр — если мы в нашей жизни будем наблюдать за тем, что делается ежедневно, то мы научаемся следующему
кайран пурăна-киле... — потом, после некоторого времени...
пурăнăç пурăнасси çăмăл (ансат) мар — не легко жить на свете
мĕн çурхи вăхăта Хусанта ирттертĕм — всю весну я прожил в Казани
ĕмĕрлĕхе пĕрле пурăнас çине, кил, çыртарар шур хут çине... — иди: напишем на бумаге, что мы век будем жить вместе
ху пурăннă кун-çулта — в течении твоей жизни
пĕрле пурăннипе мĕн çитĕ? — а что может сравниться с дружной жизнью вместе?
пурăнăç ыйт — здороваться (”спрашивать о жизни”)
пурăнăç çулĕ — жизненный путь
пурăнса çит — дожить
çын пурăнăçне çыракан — биограф
ырă курса пурăнни — благосостояние

çуна

сани
çуна çулĕ — санный путь

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

Кайăк çулĕ

хисепсĕр нумай çăлтăр купаланса тăракан вырăн. Кайăк çулĕ вăл ак мĕн: çав кайăк çулĕ тиекен çĕрте хисепсĕр нумай çăлтăр купаланса тăрать. Çав темĕн чухлĕ çăлтăр çутти пĕрле хутшăнса пĕлĕт çинче çул пек çутăлса тăрать [Хыпар 1906, № 13:211].

канал

пăрахутсем çӳреме алтса тунă çырма; шыв çулĕ. Вĕсем Панамски каналти (пăрахутсем çӳреме алтса тунă çырма) шыв çулне хунарпа çутатса çĕрле те аван çӳремелле тăвасшăн [Çулталăк 1914:11]; Чăвашсене Петр Великий шыв çулĕсем (каналсем) чавтарнă <…> [Комиссаров 1918:20].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

биография

сущ.жен.
биографи, кун-çул, пурнăç çулĕ (çырса кăтартни); биография у него непростая унăн пурнăç çулĕ ансат мар

год

сущ.муж., множ. годы и года (годов; в знач. «12 месяцев» — лет)
1. çул, çулталăк, полтора года çулталăк çурă; в этом году кăçал; в будущем году килес çул; в прошлом году пĕлтĕр; с тех пор прошло пять лет унтанпа пилĕк çул иртрĕ
2. множ. года çулсем, вăхăт; в годы войны вăрçă вăхăтĕнче; детские годы быстро промчались ачалăх çулĕсем хăвăрт иртсе кайрĕç ♦ календарный год календарь çулталăкĕ (январь — декабрь); учебный год вĕренӳ çулĕ; круглый год хĕлĕн-çăвĕн, çулталăк тăршшĕпе; с годами вăхăт иртнĕçем; человек в годах çулланнă çын; год от года çултан-çул

добрый

1. (син. отзывчивый; ант. злой) ырă, кăмăлла, тарават; добрый человек ырă çын; он добр ко мне вăл мана кăмăллать
2. (син. хороший; ант. плохой) ырă, лайăх, аван; добрая весть ырă хыпар; наши добрые друзья пирĕн лайăх туссем; Добрый день! Ырă кун пултăр!
3. ырă, таса, сумлă; доброе имя сумлă ят ♦ Будьте добры! Тархасшăн!; по доброй воле харпăр ирĕкĕпе; В добрый час! Çулĕ телейлĕ пултăр!; по доброй воле хăй ирĕкĕпе

дорога

сущ.жен.
1. çул, çул-йĕр; шоссейная дорога шоссе çулĕ; проложить дорогу çул хыв; Дорогу! Çул парăр!; сбиться с дороги çула çухат, çĕтсе кай
2. çул, çӳрев; çул çӳрени; готовиться в дорогу çула тухма хатĕрлен; устал с дороги çул çӳресе ывăнтăм ♦ зайти по дороге çула май кĕрсе тух

дымоход

сущ.муж.
мăрье, тĕтĕм çулĕ (кăмакан)

естественный

прил.
1. (син. природный) çут çанталăк -ĕ; естественные богатства страны çĕршывăн çут çанталăк пуянлăхĕсем; естественные науки çут çанталăк ăслăлăхĕсем
2. (син. нормальный, обычный) естественно нареч. йĕркеллĕ, тивĕçлĕ, яланхилле; естественный путь развития аталанăвăн йĕркеллĕ çулĕ вести себя естественно харпăр хăвна яланхилле тыткала
3. естественно вводн. сл. (син. конечно, разумеется) паллах; естественно, он согласился паллах, вăл килĕшрĕ

жизненный

прил., жизненно нареч.
пурнăç -ĕ; пурнăçри; жизненный путь пурнăç çулĕ, кун-çул ♦ жизненно важный вопрос питĕ кирлĕ ыйту

канал

сущ.муж.
1. канал (чавнă шыв çулĕ); судоходный канал карап çӳретмелли канал; оросительный канал çĕр шăвармалли канал
2. ( син. линия, коммуникация) çыхăну, çул, май, канал; каналы связи çыхăну майĕсем; каналы телевидения телевидени каналĕсем; связаться по дипломатическим каналам дипломати майĕсемпе çыхăн

колесо

сущ.сред.; множ. колёса
кустăрма, урапа; колесо телеги урапа кустăрми; зубчатое колесо шăллă урапа (машина пайĕ) ♦ вставлять палки в колёса юри чармантар, ура хур
сущ.жен., множ. колей
1. урапа йĕрĕ, çул путăкĕ (урапасем хывни)
2. рельс çулĕ; узкая колея ансăр рельс çулĕ

курс

2. сущ.муж.
1. курс (вĕренӳ çулĕ); студент первого курса пĕрремĕш курс студенчĕ
2. вĕренӳ, ярăм; курс лекций лекцисен ярăмĕ

млечный

прил.: Млечный Путь Кайăк хур Çулĕ (тӳпере çутă тăрăх пек курăнакан çăлтăрсен капламĕ)

орбита

сущ.жен.
орбита (тĕнче уçлăхĕнчи кĕлеткесен çаврăну çулĕ); земная орбита Çĕр орбити; спутник выведен на околоземную орбиту спутника Çĕр таврашĕнчи орбитăна кăларнă

полугодие

сущ.сред.
çур çул; учебное полугодие вĕренӳ çур çулĕ; первое полугодие пĕрремĕш çур çул

путь

сущ.муж.
çул, çул-йĕр; водный путь шыв çулĕ; отправиться в путь çула тух; преградить путь çула пӳл ♦ по пути çула май; дыхательные пути сывлав çулĕсем (организмра); Счастливого пути! Çулĕ такăр пултăр!; идти своим путём харпăр çулĕпе пыр

русло

сущ.сред.; множ. русла
шыв çулĕ; старое русло Волги Атăлăн кивĕ çулĕ

счастливый

прил., счастливо нареч.
телейлĕ, ăнăçуллă; счастливое детство телейлĕ ачалăх; Счастливого пути! Çулĕ ăнăçлă пултăр! (хăнасене ăсатни чух калани); Счастливо оставаться! Чипер юлăр! (ăсатса яракансене калани)

творческий

прил., творчески нареч.
пултару -ĕ, пултарулăх -ĕ; пултаруллă; творческие союзы пултарулăх пĕрлешĕвĕсем; творческий путь поэта сăвăçăн пултарулăх çулĕ

учебный

прил.
вĕренӳ -ĕ; учебный год вĕренӳ çулĕ

шоссейный

прил.
шоссе -ĕ; шоссейная дорога шоссе çулĕ

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ям

/Йам/ (jам), курение дегтя. Сител. Б. Ямпа ларас, курить деготь. Ям тикĕчĕ. Куршук. Савалiнкке. Пăрăх (труба).

ям яр

/Йам йар/, сжигать вязовые деревья на золу. Питушк. Хĕлле сивĕре ям ямалла, теççĕ; шатăркă (шадрик) тăваççĕ (хурама кĕлĕ), икĕ рас çонтараççĕ. — Купа купаларăмăр, атя ям ямалла. Ib. Ям янă чухне хурамасене илсе хупартаççĕ вĕренпе туртса, кустарса, ям тӳпине. Чăмрипах (ч'ŏмриыбах) хораççĕ (çормасăр).

ям

/Йам/ (jам), ямщина.

Ям çуль

/Йам çуљ, йам çулĕ/, ямска дорога, тракт. N. † Çав ял витĕр ям çоль кать (=каять), ям çоль каймасть яш çоль кать. Трхбл. Ям çуль, назв. Буинско-Алатырского тракта. Шорк. Ям çоль дорога, пролегающая между д.д. Шоркиной и Тохмеевой. Ям çоль — собственное название только этой дороги и то только на некотором протяжении; в дальнейшем продолжении она теряет свое название и назыв. мăн çол (нариц.)

ям чуп

/Йам ђуп/, править ямщину, ямщичать. СТИК. Ям чупас, гонять ямщину, заниматься ямщиной (общественной или земской); в К.-Кушки —вообще ямщичать.

ям

/Йам/, яма. М. II. Петр. Сунчел. † Ям-ям урам, ям урам, пасар урам мар-ши çав? См. Паас. 21.

ям

/Йам/, то же, что ян. Описка? М. Тув. Каçхи шăпчăк ям янрат, тул çутăлни сисĕнмеçт, ати-апай килĕнче ĕмĕр иртни сисĕнмеçт.

Ям

/Йам/, речка у д. Турикасси, Шибулг. в., Цив. у., впадающ. в Малый Цивиль.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

трасса

трасса (1. çул хывмалли е канал чавмалли çĕр участокĕн ӳкерчĕкĕ; 2. çул, канал т. ыт. те хăш еннелле кайни); воздушная трасса сывлăш çулĕ.

фарватер

фарватер (пăрахутсен шыв çинчи яланхи çулĕ).

учебный

вĕренӳ, вĕренмелли; учебный год вĕренӳ çулĕ; учебные планы вĕренӳ планĕсем; учебные книги вĕренмелли кĕнекесем.

ямской

устар. ямская дорога ям çулĕ, мăн çул, аслă çул.

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

брачный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

курс

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

пенсионный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

призывной

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

учебный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

йалкăш йалтăр йалтăра йалтăрма « йам çулĕ » йамра йамшăк йан йанавар йанах

йам çулĕ
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org