Шырав: мăйăр хурчĕ

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

арахис

арахис (çĕр мăйăрĕ)

вăнла

лететь с гудением, с жужжанием, со свистом
вĕлле хурчĕ вăнласа вĕçет — жужжит пчела

вăрăмтуна

комариный
сивчир вăрăмтуни — малярийный комар
вăрăмтуна хурчĕ — личинка комара, мотыль
вăрăмтуна нăйлани — комариный писк

вĕлле

улей
рамăллă вĕлле — рамочный улей
арча вĕлле — рамочный улей
тунката вĕлле — колодный улей
каска вĕлле — колодный улей
вĕлле ани — отверстие улья (колодного)
вĕлле хуппи — должея
вĕлле шăтăкĕ — леток, отверстие (в улье)
вĕлле хурчĕ — пчела
вĕлле тыт — держать пчел
вăл вунă вĕлле хурт усрать — у него десять ульев (он держит десять семей пчел)

йĕкĕр

1.
двойной
сдвоенный

йĕкĕр алăк — двухстворчатая дверь; ворота с двумя створками
йĕкĕр мăйăр — орех-сросток
йĕкĕр çăмарта — двухжелтковое яйцо
йĕкĕр хурама — раздвоенный вяз

кат

II. глаг.

1.
колоть
— перевод зависит от характера действия и свойств предмета:
откалывать, раскалывать, отламывать, отбивать, отшибать, разбивать и т. д.
мăйăр кат — колоть, щелкать орехи
сахăр кат — колоть сахар
чей куркин аврине катса пăрахнă — ручка у чашки отбита

курланкă

гранка
гроздь

мăйăр курланки — гранка орехов (сросшихся вместе)
хăмла курланки — гроздь (шишек) хмеля
Çуркунне çеçки, кĕркунне курланки. — посл. Весной — цветы, осенью — плоды. (соотв. Весна красна цветами, осень — снопами).

курланкăллă

с крупными гранками (об орехах)
с большими гроздьями

кăçал мăйăр курланкăллă — орехи в этом году с крупными гранками

ларт

19.
занозить
засорить
засадить жало

алла шăрпăк лартрăм — я занозил руку
вĕлле хурчĕ сăннине лартса хăварчĕ — пчела ужалила и оставила жало

лĕпĕш

бабочка
вĕлтрен лĕпĕшĕ — крапивница
купăста лĕпĕшĕ — капустница
капăр лĕпĕш — боярышница
упа лĕпĕшĕ — совка
лĕпĕш хурчĕ — гусеница

мăйăр

ореховый
вăрман мăйăрĕ — лесные орехи
вĕт мăйăр, кедр мăйăрĕ — кедровые орехи
пушкăрт (грек) мăйăрĕ — грецкие орехи
кокос мăйăрĕ — кокосовый орĕх
пахча мăйăрĕ — фундук
çĕр мăйăрĕ —  арахис, земляные орехи
типĕтнĕ мăйăр — каленые орехи
хăрăк мăйăр — пустой орешек
мăйăр йывăççи — ореховое дерево
мăйăр курланки — гранка орехов
мăйăр тĕшши — ядро ореха
мăйăр хуппи — ореховая скорлупа
пĕр ывăç мăйăр ил — взять горсть орехов
кăçал мăйăр ăнса пулчĕ — в этом году был урожай на орехи
мăйăр шĕкĕлче — 1) щелкать орехи 2) лущить орехи, освобождая их от гранок
мăйăра кай — идти по орехи, за орехами
Мăйăра кайсан, çырла татмаççĕ. — посл. Отправившись за орехами, ягод не собирают.
Шĕшкĕ авмасăр мăйăр татаймăн. — посл. Не согнув орешник, не сорвешь орешка. (соотв. Без труда не вынешь и рыбку из пруда).

парлак

залежный
паровой

парлак çĕр — залежная земля
парлака хăвар — оставить участок под пар
Пăрçа хуçи парлакра, мăйăр хуçи вăрманта. (Каюра). — загадка Хозяин гороха на залежи, хозяин орехов в лесу. (Крот).

пăтă

каша
вир пăтти — пшенная каша
пăри пăтти — полбенная каша
сĕтлĕ пăтă — молочная каша
урпа пăтти — ячменная каша
пăтă пăта мар, хырăма шăтармасть. — погов. Каша не гвоздь, брюха не дерет.
Пĕчĕк хуранăн пăтти тутлă. (Мăйăр). — загадка Мал котел, да каша вкусна. (Орех).

пулăхлă

3.
сытый, тучный (о животных)
зрелый, налитой, наливной (о злаках, плодах)
пулăхлă мăйăр — зрелый орех

пурçăн

шелковый
вискоза пурçăнĕ — вискозный шелк
хайла пурçăн — синтетический шелк
пурçăн йывăççи — шелковица
пурçăн кĕпе — шелковая рубашка
пурçăн çип — шелковые нитки
пурçăн çиппи — шелковинка
пурçăн тутăр — шелковый платок
пурçăн хурчĕ — шелковичный червь
пурçăн тĕртекен хапрăк — шелкоткацкая фабрика
пурçăн тĕртес ĕç — шелкоткачество

пыл

медовый
çăка пылĕ — липовый мед
çулçă пылĕ — падевый мед
çунă пыл — падевый мед
чечек пылĕ — цветочный мĕд
хурт пылĕ — пчелиный мед
пыл (карас) куçĕ — ячейка (в сотах)
пыл наркăмăшĕ — пчелиный яд
пыл хурчĕ — пчела
пыл шывĕ — медовый сироп
пыл ларнă мед — засахарился, кристаллизовался
пыл пухнă вăхăт — медосбор
пыл юхтармалли машина — медогонка
пыл ил — снимать мед
пыл пух — снимать мед
пыл юхтар — гнать мед
Чĕлхе çинче пыл, чĕрере пăр. — посл. На языке мед, а на сердце лед.
Пуç вĕçĕнче пыл калакĕ. (Ыйхă). — загадка У изголовья лопатка с медом. (Сон).

сарал

3.
пожелтеть (созревая)
поспевать
помидор сарала пуçланă — помидоры начали поспевать
мăйăр лайăх саралайман — орехи еще не созрели

сăнă

3.
жало
çĕлен сăнни — змеиное жало
сатира сăнни — перен. жало сатиры
вĕлле хурчĕ сăннине лартрĕ — пчела оставила жало

сăх

3.
жалить, кусать (о насекомых, змеях)
ăна вĕлле хурчĕ сăхрĕ — его ужалила пчела
Пĕрре çĕлен сăхнă çын çĕрĕк пăявран та хăрать. — посл. Ужаленный змеей человек и обрывка веревки боится (соотв. Пуганая ворона и куста боится).

тат

2.
рвать, собирать, снимать (выращенное)
кантăр тат — теребить коноплю
пĕр панулми тат — сорвать (одно) яблоко
кĕркунне панулми тат — снимать осенью яблоки
çырла тат — собирать ягоды
кăмпа тат — собирать грибы
хăмла тат — рвать хмель
чечек тат — рвать цветы
мăйăр тат — собирать орехи
татса ил — сорвать
татса пĕтер — убрать, сорвать все (напр. яблоки)

тăкăн

3.
падать, осыпаться
панулмисем çĕре тăкăнаççĕ — яблоки падают на землю
мăйăр тăкăнать — орехи осыпаются
çулçă тăкăнни — листопад
тăкăнса пĕт — 1) высыпаться, просыпаться полностью 2) осыпаться совсем

тĕкĕн

1.
дотрагиваться, прикасаться
пӳрнепе тĕкĕн — дотронуться пальцем
мăйăр тĕкĕнсенех тăкăнать — орехи осыпаются, как только до них дотронешься
тĕкĕнсе ил — прикоснуться
тĕкĕнми саппас — неприкосновенный запас

тĕшĕ

1.
зерно, зернышко
ядро, ядрышко

типĕ тĕшĕ — сухое зерно
тута тĕшĕ — налитое зерно
куккурус тĕшши — зерно кукурузы
мăйăр тĕшши — ядро ореха
тĕшĕ хуппи — оболочка зерна
тĕшĕлĕх куккурус — кукуруза на зерно
тĕшĕ тăкăнать — зерно осыпается
Тĕшĕ тымара пăхать. — посл. По корню и зерно получается. (соотв. Яблоко от яблони недалеко падает).

тĕшĕле

1.
лущить, очищать от скорлупы, шелухи
вынимать, доставать ядро

мăйăр тĕшĕле — колоть, грызть орехи
хĕвелçаврăнăш тĕшĕле — лущить семечки

ту

II. глаг.

1.
делать
мĕн тăватăн? — что ты делаешь?, чем ты занимаешься?
анализ ту —
1) делать анализы (в лаборатории)
2) анализировать (напр. статью)
йăнăш ту — делать ошибки, ошибаться
сăтăр ту — наносить вред, вредить
суд ту — вершить суд, судить
усал ту — делать, творить зло
ырă ту — делать, творить добро
тума шухăшла — намереваться делать что-л.

туса пĕтер —
1) завершить, кончить делать что-л.
уй-хир ĕçĕсене туса пĕтер — завершить полевые работы
2) понаделать, сделать много чего-л.
йăнăшсем туса пĕтер — понаделать ошибок

туса пыр —
1) прийти, сделав что-л. предварительно
шкула сапатсем туса пыр — явиться в школу, приготовив уроки
2) делать что-л. регулярно, систематически, постоянно
сăнавсене куллен туса пыр — регулярно вести наблюдения

туса çитер —
1) завершать, доделывать, доканчивать
2) успевать делать что-л.

туса тултар — понаделать, сделать много чего-л.
кукăль туса тултар — понапечь пирогов

Ут тăвать те вăкăр çиет. — посл. Конь производит, да бык изводит (о расходовании средств, добытых чужим трудом).

Вĕлле хурчĕ пĕччен нумаях пыл тăваймĕ.
посл. Одна пчела много меду не насобириет.

Ĕçне тумасăр ан мухтан — погов. Не сделав дела, не хвались. (соотв. Не говори гоп, пока не перепрыгнешь).

тул

3.
наливаться, созревать, наполняться соком
набухать

тулса çитнĕ ыраш — созревшая рожь
мăйăр тĕшши тулса çитнĕ — ядрышки орехов налились
папкасем тулса çитнĕ — почки набухли

тулли

4.
налитой, спелый, тучный, полновесный
тулли пĕрчĕ — налитое зерно
тулли пучах — крупный, полновесный колос
мăйăр тĕшши тулли-и? — поспели ли орехи?

тутал

то же, что тутлăлан 1.
мăйăр туталма пуçланă — орехи созревают, становятся вкусными

фундук

фундук (шултра мăйăр)
фундук мăйăрĕ — орехи фундука
фундук тĕмĕсем — кусты фундука  
(см. пахча мăйăрĕ)

халва

халва (пылак çимĕç)
мăйăр халви — ореховая халва
халвапа чей ĕç — пить чай с халвой

хăвăл

бортевой
хăвăл хурчĕ — бортевой рой, бортевые пчелы
хăвăл хурт пылĕ — дикий мед
Кашни хăвăлтах пыл пулмасть. — посл. Не в каждой борти мед бывает. (соотв. Не все коту масленица).

хăмла

хмелевой
пиçнĕ хăмла — вареный хмель
хаяр хăмла — крепкий хмель
хăмла авăнĕ — овин для сушки хмеля, хмелесушка
хăмла аври — стебель хмеля, плеть хмеля
хăмла пултранки — стебель хмеля, плеть хмеля
хăмла ăсти — хмелевод
хăмла вырăнĕ — хмельник
хăмла пахчи — хмельник, плантация хмеля
хăмла пучаххи — шишки хмеля
хăмла хурчĕ — зоол. хмелевая совка
хăмла шалçи — тычина, жердь для хмеля
хăмла ярапи — гроздь, кисть хмеля
хăмла лартса тăвакан — совхоз хмелеводческий совхоз

хăрăк

сухой, засохший, высохший
хăрăк йăмра — засохшая ветла
хăрăк йывăç — 1) засохшее дерево 2) сухостой
хăрăк мăйăр — червивый орех
хăрăк турат — сухая ветка
хăрăк тăрăллă йывăç — дерево с засохшей верхушкой
хăрăк шанкă — хворост, сушняк
хăрăк пуçтар — собирать хворост

хуран

котельный
пĕчĕк хуран — небольшой котел, казанок
сăра хуранĕ — пивной котел, большой котел для варки пива
така хуранĕ — большой котел (для варки артельной пищи)
туй хуран — латунный котел
хуран айĕ — круг для установки котла, подставка для котла
хуран кашти — перекладина для подвешивания котла
хуран çакки — крюк для подвешивания котла
хуран хăлăпĕ — дужка котла
хуран ывси  — деревянная крышка котла
хуран витти — деревянная крышка котла
Пушă хурана вут çине ан çак. — погов. Пустой котел на огонь не ставь.
Пĕчĕк хуранăн пăтти тутлă. (Мăйăр). — загадка Каша в маленьком котле вкусна. (Орех).

хурт

1.
червь, червяк
гусеница

купăста хурчĕ — капустная совка
лĕпĕш хурчĕ — гусеница
çĕр хурчĕ — земляной червь
тислĕк хурчĕ — навозный червь
тымар хурчĕ — проволочник
хурт йĕнни — куколка
хурт çамки — кокон

хурт

пчелиный
вăрман хурчĕ — дикие пчелы
вĕлле хурчĕ — пчела
пыл хурчĕ — пчела
ĕç хурчĕ — рабочая пчела
сăрă хурт — трутень
хурт ами — пчелиная матка
хурт кунти — роевня
хурт питлĕхĕ — сетка от пчел
хурт сăнни — жало
хурт çăвăрĕ 1) детва, черва 2) рой
хурт çăкăрĕ — перга, хлебина
хурт ăсти — пчеловод
Хурт çĕмĕрни нихçан та каçмасть. — погов. Тому никогда не простится, кто разоряет ульи.

хутаç

мешочный
кĕнеке хутаççи — холщовая сумка для книг
пир хутаç — мешочек из холста
çурăм хутаççи — заплечный мешбк, рюкзак
тапак хутаççи — кисет
хутаçа яр — ссыпать в мешок
Пĕр хутаçра икĕ мăйăр. (Пăри). — загадка В одной сумочке два ореха. (Полба).

циклоп

2. зоол.
циклоп (шыв хурчĕ)

чых

1.
набивать, наполнять (дополна)
засовывать (плотно, туго)
кĕсъене мăйăр чыхса тултар — набить карман орехами
сарайне вутă чыхса тултарнă — сарай забит дровами
япаласене чăматана чыхса тултар — пихать вещи в чемодан

шăна

мушиный
вĕтĕ шăна — мелкая муха, мушка
симĕс шăна — мясная муха
хура шăна — муха комнатная
шăна карри — паутина
шăна кăмпи — мухомор
шăна çуначĕ — мушиные крылья
шăна хурчĕ — опарыш, личинка мухи
шăна вĕçсен те илтĕнмелле — слышно, как муха пролетит (очень тихо)

шĕвĕрĕлчен

1.
глист, аскарида, ленточный червь, солитер
шĕвĕрĕлчен хурчĕ — финна
шĕвĕрĕлчен ернĕ — завелись глисты

шĕкĕлче

1.
шелушить, лущить
мăйăр шĕкĕлче — шелушить орехи
пăрçа шĕкĕлче — лущить горох

ывăç

горсть, пригоршня
пĕр ывăç мăйăр — горсть орехов
йĕкĕр ывăç — пригоршня
ывăç тупанĕ — ладонь
ывăç тӳрчĕ — тыльная сторона ладони
ывăç тӳртĕшĕ — тыльная сторона ладони

яр

4.
класть, положить во что-л.
кĕсъене мăйăр яр — положить в карман орехи
миххе тырă яр — сыпать в мешок зерно, наполнять мешок зерном
çырава ещĕке яр — опустить письмо в ящик

çăваклан

1.
становиться маслянистым, жирным
мăйăр тĕшши типсен çăвакланать — подсыхая, ядро ореха становится жирным

çирĕп

1.
крепкий, прочный
çирĕп кĕпер — крепкий мост
çирĕп мăйăр — крепкий орех
çирĕп никĕс — прочный фундамент
çирĕп тум-тир — прочная одежда

çулленхи

ежегодный
çулленхи ярмăркка — ежегодная ярмарка
кăçал мăйăр çулленхинчен начар пулчĕ — в этом году урожай орехов хуже, чем обычно

вĕтĕ


вĕтĕ кăшман — редис
вĕтĕ мăйăр— кедровые орехи
вĕтĕ çупах— подлещик
вĕтĕ шĕвĕрĕлчен — острица
вĕтĕ юн тымарĕ анат. капилляр

хурт


çутă хурт — светлячок
шăна хурчĕ — опарыш
хурт курăкĕ бот. пустырник
хурт кас — снимать соты с медом

улма


куç улмианат. глазное яблоко
улма кăвак (чăпар) — серый в яблоках (о масти лошади)
улма хурчĕ зоол. плодожорка

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вĕлле

улей
вĕлле сутăн илтĕм — улей купил
вĕлле çăварĕ, вĕлле хуппи, ани — должея
вĕллесем хĕл каçмалли вырăн — мшанник
вĕлле хурчĕ шавлани пек шавла — нагудеть, нагудить

вĕтĕ

син.: вак, ăшăх
мелкий
ватти-вĕттипе — все и старые и малые
вĕтĕ мăйăр — кедровый орех
вĕттĕн утать — мелким шагами ходит

кил

I.
дом
киле — домой
килте — дома
килти — домашний
кил-çурт — домашнее строение
кил-вут — домашний очаг
вĕсем килĕпех усал — у них вся семья негодная
кил-йыш — семейный, семейство
киле йулнă çынсем — люди оставшиеся дома
кил-карти, кил-хушши, карташ — двор
кил хурчĕ — дикая пчела  
кил пуç — хозяин дома
епĕ хам, килтескер, парса йамарăм — так как я сам был дома, то я не дал
вăл ĕнесем килтине пĕлмен — он не знал, что коровы дома
килĕм вутăм кил тулли — моих семейных полон дом
тĕп килĕ — родной дом
киллĕн киллĕнех — дом за домом
килелле — домой, по направлению к дому
хăна кил йар — пустить на квартиру

пыл

мед
пыл карасĕ — сот
пыл карасне сутать — продает медовые соты
тырă-пулă пылахĕпе — сладость нового хлеба

пыл курăкĕ — клевер
пыл хурчĕ — пчела

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

шăвăç

хĕç тимĕр. Çапла пилĕк-ултă хут ярса та тӳрленмесен сахăр вырăнне мăйăр пысăкăш квасцыпе чăмăрла пĕçернĕ çăмарта хĕрлине хĕç тимĕр (шăвăç) çине хурса çунтарас пулать те çав кĕле лаша пуçне вĕрсе кӳртес пулать [Сельский 1910:25].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

горсть

сущ.жен.
ывăç; горсть орехов пĕр ывăç мăйăр; взять в горсть ывăçласа ил

гусеница

сущ.жен.
1. хурт, лĕпĕш хурчĕ; гусеница капустницы купăста лепĕшĕн хурчĕ
2. гусеница (трактор, танк кустăрмин пайĕ)

держать

глаг. несов.
1. тыт, тытса тăр; держать в руках алăра тытса тăр; правильно держать ручку ручкăна тĕрĕс тыт
2. тыт, чар, ярса тыт; тормоза не держат тормоз чараймасть (машинăна); Держите вора! Вăрра тытăр!
3. тыт, усра, тытса усра, пăхса усра; держать свиней сысна усра; мой дед держит пчёл манăн асатте вĕлле хурчĕ тытать
4. (син. хранить) тыт, усра, хывса усра; держать деньги в банке укçана банкра усра ♦ держать оборону хӳтĕленсе çапăç; держать экзамен экзамен тыт; держать в мыслях асра тыт; держать жильцов хваттере яр, пурăнма яр; держать вправо сылтăмалла пăрăн; держать речь сăмах кала (пухура); держать в руках алăра тыт, хытă тыткала

захватить

глаг. сов.
1. (син. взять, забрать) ил, ярса тыт, ярса ил; захватить горсть орехов пĕр ывăç мăйăр ил
2. (син. овладеть) ярса ил, çĕнсе ил; захватить чужую территорию ют çĕре ярса ил
3. пĕрле ил, илсе кай; захватить зонтик на случай дождя çумăр çăвĕ тесе зонтик илсе тух
4. (син. увлечь) кăсăклантар, кăмăла çавăр; книга захватила меня кĕнеке мана кăсăклантарчĕ ♦ дух захватило сывлăш пӳлĕнчĕ (хумханнăран е сивĕ çапнăран)

кокос

сущ.муж.
кокос (кăнтăрти йывăç тата унăн пысăк мăйăр евĕр çимĕçĕ)

колоть

1. глаг. несов. (син. рассекать)
çур, чĕл, вакла; колоть дрова вутă çур; колоть орехи мăйăр кат

крепкий

прил., крепко нареч.
1. (син. прочный; ант. непрочный) çирĕп, тăн-тăн, хытă, питĕ; крепкий орех хытă мăйăр; крепкий забор çирĕп хӳме
2. (син. сильный, здоровый; ант. слабый) тĕреклĕ, патвар, вăйлă; крепкий человек тĕреклĕ сын
3. хăватлă, хаяр; крепкое вино хаяр эрех; крепкий мороз шартлама сивĕ ♦ крепкий кофе çăра кофе; крепко спать тарăн ыйха пут; крепко любить хытă юрат; крепкий караул шанчăклă хурал

личинка

сущ.жен.
хурт; личинка мухи шăна хурчĕ; личинка бабочки лĕпĕш хурчĕ

орех

сущ.муж.
мăйăр; орехи лещины шĕшкĕ мăйăрĕ; грецкие орехи Аçтăрхан мăйăрĕ; ядро ореха мăйăр тĕшши

ореховый

прил.
мăйăр -ĕ; мăйăрлă; ореховое дерево мăйăр йывăçĕ; ореховый торт мăйăрлă торт

парный

прил. (ант. одиночный)
мăшăр, йĕкĕр, мăшăрла; парный орех йĕкĕр мăйăр; парное катание на коньках конькипе мăшăрран ярăнни

полёт

сущ.муж.
вĕçев; вĕçни; полёт пчелы вĕлле хурчĕ вĕçни; ночной полёт çĕрлехи вĕçев; первый полёт в космос тĕнче уçлăхне пĕрремĕш хут вĕçсе кайни

пчела

сущ.жен., множ. пчёлы
вĕлле хурчĕ, пыл хурчĕ; держать пчёл хурт ĕрчет

скорлупа

сущ.жен., множ. скорлупы
витĕм, хупă; скорлупа ореха мăйăр хуппи

халва

сущ.жен.
халва (мăйăр е хĕвел çаврăнăш тĕшшине сахăрпа хутăштарса тунă çимĕç)

царица

сущ.жен.
1. майра патша, хĕрарăм патша
2. патша майри, патша арăмĕ
3. ама (вĕлле хурчĕ пек йышлă хурт-кăпшанкăсен)

червь

сущ.муж., множ. черви
ăман, хурт; земляной червь çĕр ăманĕ; шелковичный червь пурçăн хурчĕ

щёлкать

глаг. несов.
1. шаклаттар, шаккит пар; щёлкать по лбу çамкаран шаклаттар
2. кат; щёлкать орехи мăйăр кат

ядро

сущ.сред.; множ. ядра
1. тĕшĕ (çимĕçĕн); ядро ореха мăйăр тĕшши; ядро вишни чие тĕшши
2. варă, варри, ядро, тĕшĕ (атомăн); ядро древесины йывăç варри, тĕш йывăç; деление атомного ядра атом тĕшши пайланни
3. чăмăр варри, тĕп пайĕ; ядро коллектива коллектив чăмăрĕ (чи ĕçчен те хастар пайĕ)
4. йĕтре (спортра); толкать ядро йĕтре тĕрт

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хăшкăлтар

понуд. ф. от гл. хăшкăл; заставить устать; мучить; устать, изнемогать, утомиться, КС. Мана паян чуптарса хашкăлтарчĕ вăл. ''Вĕлле хурчĕ'' 27. Тата вĕт кăткă та вĕллере йăва туса хăшкăлтарать. ''Ib''. 13. Амăшсĕр нумая ларнă хуртсем ют амăшне йышăнмасăр питех хăшкăлтараççĕ. ''N''. Вĕсене вăйсăрлатса хăшкалтарать. ''N''. Хăйне парăмлă çынсене ĕçлеттерсе хăшкăлтарать. Вăсене пайтах хăшкăлтарса çӳретнĕ. || Надоедать. ''Тюрл''. Хăшкăлтарас она (надоесть). ''Сред. Юм.'' Кô ачапчава килтен ан илсе тôхса хôр çав, киле кайас тесе чисти хăшкăлтарчĕ.

хĕвел-çавнăш

подсолнечннк. Абыз. Альш. Хĕвел çавнăшăнне пуçне татса хĕвел çине типме хураççĕ. ''N''. Хĕвел çавнăшĕн аври хĕлле çул çине маяк лартма юрать. || Семянки. ''Сред. Юм. Шел.'' 57. Хăшĕ хĕвел-çавнăшĕ, хăшĕ мăйăр катаççĕ.

ямăт

/Йамăт/ (jамы̆т), готовый. См. янта. Истор. Хресченсем: улпут ĕçĕ, тесе, ĕçе çийелтен анчах ĕçленĕ; улпучĕсем те, ямăта вĕреннĕскерсем, тăрăшман. Ч.II. Ямăт мула ĕмĕтленсе, пуян çын хĕрне ан тапăнăр. СПВВ. X. Ямăт, ямăттине, янтă, ямăтлас, янтлас. КС. Ямăтранах пуйрĕ. Разбогател чужим добром (но законно). Орау. Ямăтранах пуйрĕ (чужим добром, но законно, напр. женитьбою). Ib. Çын ямăчĕпе пуййĕрç (= пуйрĕç) вĕсем, разбогатели чужим добром (готовым). М.А. 74. Епле вăл ямăтран тупасшăн? терĕç илтлекенсем. Сир. 132. Çыннăн асаппа пухăннă ямăтне çăтса яраймĕ вăл, калла кăларса парĕ; пурлăхĕ тăрăх унăн тӳлĕвĕ пулĕ, савăнсах тараймĕ вăл. Сред. Юм. Тăван пиччĕшĕн мар, ытти ашшĕпе, амăшпе пĕр тăвансĕн çорчĕ-йĕрĕ, ытти япаласĕм те она йолсан: ямăт полнă, теççĕ. Следовательно, ямăт означает имущество, оставшееся после родственников, не живущих в одном доме. Однако, если родители до своей смерти не выделили сыну имения, которое он должен бы получить, и он получает его лишь после их смерги, то это не будет «ямăт». Ib. Ямăта çиç пăхать. Все даровое хочет получать. Вĕлле хурчĕ. Вĕсем (сăрăсем) вĕллере те, тулта та нимскер те тумаççĕ, ямăт апат çиеççĕ те, сĕрлесе çеç лараççĕ. N. Эпир соха сохаласа çӳреппĕр, эсĕ конта ямăтран икерч çисе ларатăн. N. Теприсем пыраççĕ те: ха! ха! ямăттине йышанать! теççĕ. Другие подходят и говорят: «Смотри-ка, он присваивает себе готовое?».

ямăтла

/Йамăтла/ (jамы̆тла) готовить, приготовить. СПВВ. Ямăтлас = янтăлас. Вĕлле хурчĕ. Çăмартине амăшĕ перерĕн-пĕрерĕн тасатса ямăтланă карас куçне хурать.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

червь

м. червяк хурт, ăман; дождевой червь ăман; шелковичный червь пурçăн хурчĕ; заморить червяка чĕре сурри ту (хырăм выçнине кăшт çырткаласа ирттерсе яр).

фисташка

фисташка (мăйăр евĕрлĕ йывăç çимĕçĕ).

уродиться

, -жусь, -дишься сов. 1. пул (тырă çинчен); нынче хлеба уродились хорошо, а орехи плохо кăçал тырă лайăх пулчĕ, мăйăр—начар; уродиться в изобилии вăйăнса пул; 2. (кам та пулин) евĕрлĕ (сăнарлă) çурал, (кама та пулин) пăх, хыв; сын уродился в мать ывăлĕ амăшне пахнă.

ядрёный

шултра, тутă (мăйăр), чашкăрса ларакан, сăмсана çуракан (квас) , тĕреклĕ, патвар (çын), таса, уçă (сывлăш).

ядро

1. тĕшĕ; ядро ореха мăйăр тĕшши; 2. чăмăр, пай; крепкое ядро рабочих рабочисен çирĕп пĕрлешнĕ пайĕ, чăмăрĕ.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

вĕлле хурчĕ

см. пыл хурчĕ

йывăç пыл хурчĕ

см. пыл хурчĕ

кĕвĕ

моль — tinea [кăшлакан лĕпĕш хурчĕ]; кĕрĕк кĕви шубная моль — tinea pellionella; сĕтел-пукан кĕви мебельная моль — tuneola furciferella; тум-тир кĕви платяная моль — tineola biselliella; тырă кĕви зерновая моль — nemapogon granellus

кручак

кручак — oestrus ovis [сурăхсен пыршинче паразитла пурăнакан кукăр кут хурчĕ]

мăйăр хурчĕ

орехотворка — diplolepis quer cus-folu [галл (мăкăль) тăвакан хурт]

пескожил

пескожил — arenicola grubei [шăтăкра пурăнакан нумай шăрт пĕрчиллĕ тинĕс хурчĕ]

пурçăн хурчĕ

шелкопряд — bombyx [пурçăн çиппи тăвакан лĕпĕш хурчĕ]; тут пурçăн хурчĕ тутовый шелкопряд — bombyx mori; юман пурçăн хурчĕ дубовый шелкопряд — thaumetopola processionea

пыл хурчĕ

(вĕлле хурчĕ) медоносная пчела — apis mellifera [çурхах çунатлисен йăхĕнчи пыл тăвакан хурт-кăпшанкă]; йывăç пыл хурчĕ пчела-плотник — xylocopa violacea [йывăç шăтаракан пыл хурчĕ); çулçă пыл хурчĕ пчела-листорез — megachile latimanus [çулçă касакан пыл хурчĕ]; чул пыл хурчĕ пчела-каменщица — ehalicodoma muraria [йăвине цементран тăвакан пыл хурчĕ]

серпула

серпула — serpula [нумай шăрт пĕрчиллĕ тинĕс хурчĕ]

çулçă пыл хурчĕ

см. пыл хурчĕ

тут пурçăн хурчĕ

см. пурçăн хурчĕ

чул пыл хурчĕ

см. пыл хурчĕ

юман пурçăн хурчĕ

см. пурçăн хурчĕ

Çавăн пекех пăхăр:

мăйăк мăйăклат мăйăлтат мăйăр « мăйăр хурчĕ » мăйăрла мăйăрлăх мăйăх мăйăх ураллă рак мăйăх-сухал

мăйăр хурчĕ
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org