Шырав: сăмах-юмах

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

аббревиатура

аббревиатура (кĕскетнĕ хутлă сăмах)
«турбаза» сăмах — аббревиатура — слово «турбаза» — аббревиатура

авăк

вспыльчиво, резко
авăк сăмах — резкое слово
авăк çилĕ — вспышка гнева
авăк çын — вспыльчивый человек

авăрт

2. перен.
нести вздор, молоть чепуху, пустословить
сăмах авăрт — пустословить

агглютинаци

лингв.
агглютинация (сăмах тĕпĕ хыçне аффикссем сыпса çĕнĕ сăмахсем е сăмах формисем туни)

ай


алă айĕнче — под руками, тут же
алă айне лек — попасть в руки, подвернуться
мĕн алă айне лекнĕ — что попало, что подвернулось
айĕн çи — наговаривать, клеветать
айран кала — говорить намеками

сăмах айне ту
1) одержать верх в споре
2) заговаривать зубы, отвлекать разговорами внимание от чего-л.
сăмах айне пулчĕ — забыли за разговором (о предмете обсуждения)
айне пул — оказаться внизу, быть побежденным

Кушака çĕнсе шăши айне пулнă, теççĕ. — посл. Одолев кошку, поддался мыши.
айне шыв кĕмен — он не видел горя (букв.под него вода еще не подтекла)
ая яр —  1) мочиться под себя  2) перепугаться

алхас

непристойный
развратный, распутный

алхас сăмах-юмах — непристойности, непристойные речи

арман


сăмах арманне авăрт — балагурить

артаклă

ласково, любовно, нежно
артаклă сăмах — ласковое слово

архаизм

лингв.
архаизм (пăрахăçа тухнă авалхи сăмах)
сăмахсем архаизма тухни — переход слов в разряд архаизмов

асăрхамасла

разг.
нечаянно, невзначай, ненароком
асăрхамасла сăмах персе яр — брякнуть что-л. ненароком
ача асăрхамасла чашăк ӳкерчĕ — ребенок нечаянно уронил блюдо

атрибут

атрибутивный
атрибут сăмах — атрибутивное слово, слово-атрибут

атрибутлă

грам.
атрибутивный
атрибутлă сăмах çаврăнăшĕ — атрибутивное словосочетание
атрибутлă çыхăнусем — атрибутивные отношения

атте

2.
мой свекор, мой тесть
ах, аттеçĕм аванччĕ, усал сăмах каламан — фольк. ах, свекор наш был хорош, худого слова не молвил

аффикс

лингв.
аффикс (сăмах тĕпĕ çумне хушăнакан пай)
сăмах тăвакан аффикссем — словообразовательные аффиксы

аффиксаци

аффиксальный
сăмах тумалли аффиксаци мелĕ — аффиксальный способ словообразования

ачаш

нежно, ласково
ачаш сăмах — нежное слово
ачаш çил — ласковый ветер

баллада

1. лит.
баллада (истори темипе е юмах тăрăх çырнă сăвă)

былина

былина (улăп-паттăрсем çинчен хывнă сăвăллă юмах)

вак


вак сăмах — придирки
вак укçа — мелкие деньги, мелочь, разменная монета

вăй

4.
сила, действие, действенность
сăмах вăйĕ — сила слова
саккун вăйа кĕчĕ — закон вошел в силу
ку решени вăйран тухнă ĕнтĕ — это решение уже потеряло силу

вăйăмлă

влиятельный
авторитетный


влиятельно
авторитетно

вăйăмлă сăмах — авторитетное мнение
вăйăмлă çын — влиятельный человек
вăйăмлă комиси — авторитетная комиссия
вăйăмлă кала — авторитетно заявить

вăйлă

сильно, веско, основательно, убедительно
вăйлă сăмах — убедительная речь
вăйлă тавăрса кала — ответить веско

вăли-шали

несерьезно, легкомысленно
вăли-шали сăмах — несерьезный разговор
вăл хăйне вăли-шали тыткалать — он ведет себя легкомысленно

вăрăн

I.
удариться во что-л.
попасть в кого-что-л.
вутă сыппи хӳмене  вăрăнчĕ — полено ударилось в стену
Ывăтма пĕлмен туя пуçа вăрăннă, кала пĕлмен сăмах питĕ вăрăннă. — посл. Неумело брошенная палка в собственную голову попала, некстати сказанное слово против самого себя обернулось.

вĕç


пĕр вĕçрен — 1) сплошь, без перерыва 2) параллельно
алкум вĕçĕ — порог дома, крыльцо
пусма вĕçĕ — порог дома, крыльцо
пуç вĕçĕнче — у изголовья
ура вĕçĕнче — в ногах (постели)
чĕлхе вĕçĕнчи сăмах — слова, готовые сорваться с языка
чĕрне вĕçне тар — вставать на цыпочки
чун чĕрне вĕçне çитрĕ — душа ушла в пятки (букв. дошла до кончиков ногтей)

вĕçерт

3. разг.
болтать, выбалтывать что-л.,
проговариваться о чем-л.
вăл сăмах вĕçертекен çын мар — он не из тех, кто выбалтывает секреты

вĕçкĕнчĕк

хвастливо
вĕçкĕнчĕк сăмах — хвастливая речь

вĕççĕн

послелог
с общим значением способа действия:

в
на
за
и т. д.
чĕрне вĕççĕн — на цыпочках
кĕпе вĕççĕнех — в одной рубахе
ала вĕççĕн ĕçле — работать вручную
сăмах вĕççĕн кала — передавать устно
лашана чĕлпĕр вĕççĕн çавăтса пыр — вести коня в поводу

вĕçтер

6. разг.
привирать, прибавлять
распускать сплетни, сплетничать

вăл сăмах вĕçтерме юратать — она любит посплетничать

вирлĕх

крепость, сила
энергичность
действенность

сăмах вирлĕхĕ — действенность слова

витер

2.
пронимать, действовать, воздействовать
Сăмах витмен çынна чĕн пушăпа витерес çук. — посл. Если на человека не действуют слова, то кнутом на него не воздействуешь.

витерӳллĕ

страстно, горячо
убедительно

витерӳллĕ сăмах — убедительная речь
витерӳллĕ кала — говорить горячо

витĕ

II.
то же, что витĕм II. 1.
сăмах витти — действенность слова

вутлантар

2. перен.
воодушевлять, зажигать
хĕрӳлле сăмах чĕресене вутлантарчĕ — пламенная речь зажгла сердца (людей)

вут-хĕмлĕ

пламенный, огненный, горячий
вут-хĕмлĕ сăмах — зажигательная речь

выля

4.
шутить
говорить игриво

выляса каланă сăмах — в шутку сказанные слова

выляв

3. перен.
игра
шухăш вылявĕ — игра воображения, фантазия
сăмах вылявĕ — игра слов

вылят

5.
распространять, распускать
суя сăмах вылят — сплетничать, распускать сплетни

вырăнлă

уместно, кстати, впопад
вырăнлă сăмах — уместное слово
вырăнлă çĕрте — в подходящем месте
вырăнлă кала — уместно сказать
пулăшу питĕ вырăнлă пулчĕ — помощь оказалась очень кстати

вырăнсăр

неуместно, некстати, невпопад
вырăнсăр сăмах — неуместное слово
калаçăва вырăнсăр хутшăн — некстати вмешаться в разговор

вырнаçуллă

уместно, к месту, кстати
сообразно

вырнаçуллă сăмах — уместное слово
вырнаçуллă каласа хур — сказать к месту

вырнаçуллăн

1.
уместно, кстати
вырнаçуллăн сăмах хуш — к месту вставить слово в разговор

деепричасти

деепричастный
деепричасти аффиксĕ — деепричастный аффикс
деепричастиллĕ сăмах çаврăнăше — деепричастный оборот

демагоги

демагогия (халăха майлă çавăрас шутпа фактсене пăсса кăтартни, ултавлă сăмах пани)

демагогла

демагогически
демагогла каланă сăмах — демагогическое заявление

жаргонла

жаргонный
жаргонла сăмах çаврăнăшĕ — жаргонное выражение

идиома

лингв.
идиома (тачă пĕтĕçсе çирĕпленнĕ сăмах çаврăнашĕ)

идиомăлла

лингв.
идиоматический
идиомăлла сăмах майлашăвĕ — идиоматическое выражение

изафет

лингв.
изафет (палăртакан сăмах — определени тата палăртăнакан сăмах камăнлăх аффиксĕ пулăшнипе çыхăнса тăни, сăм. хĕвел çути)

изафетлă

лингв.
изафетный
изафетлă сăмах майлашăвĕсем — изафетные словосочетания

изоглосса

лингв.
изоглосса (пĕр-пĕр сăмах е чĕлхе уйрăмлăхĕ ăçта-ăçта тĕл пулнине карттă çинче кăтартакан йĕр)
диалект сăмахĕн изоглосси — изоглосса диалектного слова

иккĕмĕшле

2. лингв.
производный
иккĕмĕшле сăмах — производное слово

илĕм-тилĕм

4.
необдуманно
илĕм-тилĕм персе янă сăмах — необдуманно сказанное слово

инверсиллĕ

инверсионный
инверсиллĕ сăмах майлашăвĕ — инверсионное словосочетание

ипсĕр

неуместно, некстати
ипсĕр персе янă сăмах — слово, сказанное некстати

йăнăш

ошибочно, неправильно
асăрхамасăр тунă йăнăш — недосмотр, случайная ошибка
виçе йăнăшĕ — промер
йăнăш сăмах — ошибочное слово
йăнăш çул çине тăр — встать на ложный, неверный путь
йăнăш ту — ошибиться; совершить просчет
йăнăша тӳрлет — исправить ошибку

йăпшака

2.
ласковый, нежный
мягкий

йăпшака кăмăл — мягкий характер
йăпшака сăмах — ласковое слово

йĕкĕлти

насмешливый
йĕкĕлти сасă — насмешливый голос
йĕкĕлти сăмах — колкость
йĕкĕлти çын — насмешник, зубоскал

йĕплĕ

3. перен.
зубастый, острый на язык
язвительный, злоязычный

йĕплĕ сăмах кала — язвить, поддевать

йывăр

обидно, оскорбительно
йывăр сăмах — обидное слово
йывăр кала — обидеть словом
йывăра ил — принять за обиду, обидеться

кала

5.
произносить, читать, декламировать
сăвă кала — читать стихотворение
сăмах кала — произнести речь, выступить
тост кала — произнести тост

каламбурлă

каламбурный
каламбурлă сăмах çаврăнăшĕ — каламбурное выражение

калан

страд.
говориться, сказываться
юмах час каланмасть — сказка не скоро сказывается

калаçăн

страд.
говориться
Сăмах калаçнăçем калаçăнать — погов. Чем больше говоришь, тем больше говорится. (соотв. Аппетит приходит во время еды).

калька

3. лингв.
калька (пайăн-пайăн куçарни сăмах)
калька сăмах çаврăнăшĕ — выражение-калька

калькăла

2. лингв.
калькировать
калькăласа çĕнĕ сăмах ту — калькировать слово, образовать кальку

камитлĕ

смешной, комический, комичный, потешный
камитлĕ юмах — потешная сказка

катмакла

II. глаг.
мотыжить, разрыхлять, копать
йăрана катмакласа тух — промотыжить грядку
Калаçсан сăмах, катмакласан — тăпра. — погов. Говоришь — слова льются, копаешь — земля рыхлится.

кăлар

19.
произносить, выговаривать, говорить
пĕр сăмах та кăлармарĕ — он не сказал ни слова

кăлар

21.
распространять, возбуждать, поднимать
сăмах кăлар — распустить слух
тусан кăлар — поднять пыль
шăршă кăлар — распространять запах

кăнттам

грубо
кăнттам сăмах — грубое слово

кăнттамлăх

2.
грубость
сăмах-юмах кăнттамлăхĕ — грубость речи

кĕпçе

2.
стебель, дудка, стрелка
кĕпçе варри — сердцевина (растения)
сухан кĕпçене кайнă — лук пошел в стрелку
Кĕпçе пултăр сыпăклă, сăмах пултăр татăклă. — посл. Пусть стебель будет суставчатым, а слово — решительным.

кивĕ

3.
устарелый, отживший
кивĕ сăмах — устарелое слово, архаизм
кивĕ йăласем — старые обычаи, захолустные нравы
кивве юл — устареть, выйти из употребления

килĕшӳлĕх

2.
приличие, пристойность
сăмах-юмах килĕшӳлĕхĕ — пристойность выражений

компонент

компонент (паи)
хими пĕрлешĕвĕсен компонентчĕсем компоненты химических соединений
хутлă сăмах компонентчĕсем лингв. компоненты сложного слова "

конверси

2. лингв.
конверсия (сăмах пĕр пуплев пайĕнчен теприне куçни)

куçар

7.
переводить (с одного языка на другой)
чăвашларан вырăсла куçар — переводить с чувашского языка на русский
текст куçарса пар — перевести текст для кого-л.
сăмахран сăмах куçар — переводить буквально
куçарас ĕç — переводческое дело
куçарнă роман — переводной роман  

кӳренӳллĕ

обиженно, огорченно
кӳренӳллĕ сăмах — слова, сказанные с обидой на кого-л.

латлă

толково, дельно, путно
латлă ăнлантарса пар — объяснить толком
унран латлă сăмах илтеймĕн — от него не услышишь путного слова

лаша

лошадиный, конский, конный
ĕç лаши — рабочая, тягловая лошадь
кастарнă лаша — мерин
сăхăм лаша — кляча, одер
çăрха лаша — ииоходец
çӳрен лаша — рыжая лошадь, лошадь рыжей масти
тĕпри лаша — коренник
турă лаша — гнедой конь
хушка лаша — лошадь со звездочкой на лбу
чăхăмçă лаша — норовистая, строптивая лошадь
чуман лаша — ленивая лошадь
шухă лаша — 1) резвый конь 2) пугливая лошадь
юланут лаша — верховой конь
лаша арманĕ — конная мельница
лаша вити — конюшня
лаша жатки — конная жатка
лаша савăчĕ — конный завод
лаша какайĕ — конина
лаша ашĕ — конина
лаша касăвĕ — табун
лаша кĕтĕвĕ — табун
лаша молотилки — конная молотилка
лаша таврашĕ — сбрӳя
лаша тăлли — конские путы
лаша чуппи — аллюр
лаша ĕрчет — разводить лошадей, заниматься коневодством
лаша ĕрчетни — коневодство
лаша йĕнерле — оседлать лошадь
лаша кӳл — запрячь лошадь
лаша çăварлăхла — взнуздать лошадь
лаша тăвар — распрячь лошадь
лашасене юрттарса ăмăртни — рысистые испытания лошадей
лашапа ăмăртса чупни — скачки
лашапа ĕçлемелли хатĕрсем — конный инвентарь
лаша ĕрĕхсе кайнă — лошадь понесла, помчалась (в испуге)
лаша кĕлернĕ — лошадь завалилась (на спину)
лаша кукалет — лошадь бьет копытом
лаша тапать — лошадь бьет (задними ногами)
лаша шăмарать — лошадь скалится и прижимает уши (пытаясь укусить)
лаша чĕвен тăчĕ — лошадь вскинулась на дыбы
Лаша пуласси тихаран паллă, çын пуласси ачаран паллă. — посл. Каков будет конь — видно по жеребенку, каков будет человек — видно по ребенку
Ыр лашана пĕр пушă, ыр çынна пĕр сăмах. — посл. Доброму коню достаточно одного удара кнутом, доброму человеку достаточно одного слова.
Лашаран çӳллĕ, автанран лутра. (Йĕнерчĕк). — загадка Выше коня, ниже петуха. (Седелка).

лексика

лексика (сăмах йышĕ)

лексикологи

лексикология (чĕлхе ăслăлăхĕн сăмах йышне тĕпчекен пайĕ)
[грек. lexikos — сăмах -ĕ, тата logos — вĕрентӳ]

лексикон

1.
лексикон (сăмах запасĕ)
чухăн лексикон — бедный лексикон
лексикона пуянлат — расширять лексикон

май


ал май мар — не с руки, неудобно, несподручно
май мар
1) неловко, не с руки
2) очень хороший, красивый
вĕсем май мар пӳрт лартнă — они построили прекрасный дом
май деепричастийĕграм. деепричастие попутного действия
пĕр май — близкий по духу, сродни
пĕрех май — то и дело, беспрестанно, постоянно
сăмах май — к слову, кстати
çула май — попутно, мимоходом, проездом
Çĕмрĕк карапа кирек мĕнле çил те çула май. — посл. Неисправному кораблю любой ветер по пути.

майлашу

2.
сочетание
сăмах майлашăвĕ — лингв. словосочетание
картинăри тĕссен майлашăвĕ килĕшӳллех мар — сочетание красок в картине не совсем удачное

манашкал

подобно мне
так, как я

вăл та манашкал пĕр сăмах та марилле пĕлмен — он тоже, подобно мне, не знал ни слова по-марийски
манашкал ĕçле — работай так же, как я

манăç

1.
забвение
манăçа тух (юл) —
1) быть забытым, преданным забвению
2) отойти в прошлое, кануть в вечность
3) выскочить из головы, из памяти

манăçа тухнă сăмах — забытое слово
манăçа тухми — незабываемый
манăçа кăлар (хăвар) —
1) забыть, предать забвению
2) положить под сукно, в долгий ящик

манăçа юлнă — забытый, преданный забвению

метафорăллă

лингв., лит.
метафорический
метафорăллă сăмах майлашăвĕсем — метафорические выражения
метафорăллă чĕлхе — метафорический язык

метонимиллĕ

лингв.
метонимический, метонимичный, богатый метонимиями
метонимиллĕ сăмах майлашăвĕсем — метонимические выражения

мехелсĕр

неуместно, несвоевременно, не вовремя, некстати, не к месту
мехелсĕр персе янă сăмах — некстати сказанное слово

миф

миф (турăсем, улăпсем çинчен халăхра çӳрекен юмах)

монолог

монолог (пьесăри герой хăйне хăй е залра ларакансене калакан вăрăм сăмах)

морфологи

2. лингв.
морфология (грамматикăн пуплев пайĕсене тата сăмах формине тĕпчекен пайĕ)

мул

I.

1.
общее обозначение значительных ценностей:
имущество, богатство, добро, капитал, деньги, казна
и т. д.
мул хуçисем — капиталисты
мулшăн çунакан — стяжатель, хапуга
мула ӳстер — округлить свой капитал, капиталец
Мул пухма хурчка чĕреллĕ çын кирлĕ. — погов. Чтобы наживать богатство, нужно иметь ястребиное сердце.
Çынна мулшăн туман, мула çыншăн тунă. — посл. Не человек создан для богатства, а богатство для человека.
Татнă сăмах мулран та паха. — посл. Уговор дороже денег.

намăссăр

2.
постыдный, непристойный
срамной
уст.
намăссăр сăмах — непристойное слово

неологизм

лингв.
неологизм (чĕлхери çĕнĕ сăмах)
«спутник» — пирĕн вăхăтри неологизм — «спутник» — неологизм нашего времени

падеж

падежный
тĕп падеж — основной падеж
камăнлăх падежĕ — родительный (притяжательный) падеж
пару-тăву падежĕ — дательно-винительный падеж
вырăн падежĕ — местный падеж
туху падежĕ — исходный падеж
пĕрлелĕх падежĕ — творительный падеж
çуклăх падежĕ — лишительный (отрицательный) падеж
сăлтав-тĕллев падежĕ — причинно-целевой падеж
ят мар падежсем — косвенные падежи
падеж пĕлтерĕшĕ — падежное значение
падеж форми — падежная форма
падеж тăрăх вĕçле — склонять по падежам
ку сăмах мĕнле падежра тăрать? — в каком падеже стоит это слово?

пантомима

пантомима (пит-куçа вылятнипе, сăмах чĕнмесĕр лартакан спектакль)

пар

14.
в сочет. с сущ. выражает действие по значению данного сущ.:
ăшши пар — поддать пару (в бане)
ят пар — дать выговор
ӳпкев пар — подать жалобу, пожаловаться
канаш пар — дать совет, посоветовать
концерт пар — дать концерт
приказ пар — отдать приказ, приказать
пулăшу пар — оказать помощь, прийти на помощь
сас пар — подать голос, промолвить что-л.
сăмах пар —
1) предоставить кому-л. слово (напр. на собрании)
2) дать слово, пообещать
сигнал пар — дать сигнал, просигналить
телеграмма пар — дать телеграмму, телеграфировать
ыйту пар — задать вопрос, спросить

пароль

пароль (пĕр-пĕрне палласа илнелли вăрттăн сăмах)
пароль кала — назвать пароль
пароль улăштар — сменить пароль

пĕл

2.
знать, обладать знаниями, иметь понятие о ком-чем-л.
математикăна пĕл — знать математику
хут пĕл — знать грамоту, быть грамотным
хут пĕлмен çын — неграмотный человек
ача урок пĕлмест — мальчик не знает урока
Пĕлмен пĕр сăмах, пĕлсен — çĕр сăмах. — посл. Не знаю — одно слово, знаю — сто слов.

пĕлтерĕш

1.
значение, смысл
сăмах пĕлтерĕшĕ — значение слова
тӳрĕ пĕлтерĕш — прямое значение
куçăмлă пĕлтерĕш — переносное значение
пĕлтерĕш улшăнни — изменение значения

пĕлтерĕшлĕ

1.
со значением, в каком-л. значении, имеющий значение
нумай пĕлтерĕшлĕ сăмах — многозначное слово

пĕрер

3.
несколько
пĕрер сăмах калам-ха — дайте я скажу несколько слов
пĕрер минутран кĕчĕ — он зашел через несколько минут

пĕри

некий, какой-то
пĕри урама чупса тухрĕ — кто-то выбежал на улицу
пĕри-пĕри — кто-нибудь; некоторые (из них)
пĕри-пĕри сăмах каласшăн пулсан калатăр — если кто-нибудь хочет выступить, пусть выступит

предикативлă

грам.
предикативный
предикативлă сăмах çаврăнăшĕ — предикативное словосочетание
предикативлă çыхăну — предикативная связь

предлог

грам.
предлог (сăмах умĕнче тăракан пулăшу сăмахе)

префикс

грам.
префикс (сăмах тымарĕ умĕнче тăракан аффикс)
префикс хушса сăмах туни — префиксальное словообразование

примыкани

грам.
примыкание (пĕр сăмах формине улăштармасăр тепĕр сăмаха пăхăнни)
примыкани çыхăнăвĕ — связь примыкания

причастиллĕ

грам.
причастный
причастиллĕ сăмах майлашăвĕ — причастный оборот

пулу

I.

1.
образование
сăрт-ту породисен пулăвĕ — образование горных пород
сăмах пулăвĕ — грам. словообразование

пурĕ

всего
в совокупности
итого

словарьте пурĕ хĕрĕх пин сăмах — в словаре всего сорок тысяч слов
çирĕм те вуннă — пурĕ вăтăр тенкĕ  —  двадцать да десять — итого тридцать рублей

пуçар

проявлять инициативу, начинать, зачинать
социализмла ăмăрту пуçаракансем — зачинатели социалистического соревнования
вăл пуçарнипе — по его почину
сăмах пуçар — начать речь, завести разговор о чем-л.
пуçарса пар — начать, положить начало
юрă пуçарса пар — запеть песню
пуçарса ту — делать что-л. впервые
пуçарса яр— положить почин

пыр

3.
идти, длиться, проходить, протекать, продолжаться
вăрçă пырать — идет война
ĕç кал-кал пырать — работа идет дружно, ритмично
тĕрĕслев эрнене пырать — проверка продолжится неделю
кам çинчен сăмах пырать? — о ком идет речь?
пуху ик сехет пычĕ — собрание длилось два часа

реестр

реестровый
пурлăх реестрĕ — реестр имущества
словарь реестрĕнчи сăмах — реестровое слово в словаре
реестр кĕнеки — реестровая книга
реестра кĕрт — включить в реестр
реестр ту — составить реестр

реплика

театр.
реплика (хирĕç каланă сăмах)
реплика пар — подать реплику

ретсĕр

неуместно, бестактно
ретсĕр сăмах — неуместно сказанное слово
ретсĕр каласа хур — сказать не к месту; допустить бестактность

савăшуллă

нежно, ласково, любовно
савăшуллă сăмах чĕре патнех çитет — ласковое слово доходит до самого сердца

саламлă

приветственный
саламлă сăмах — приветственное слово, приветствие
саламлă сăмах кала — выступить с приветствием, произнести приветственную речь

сапăр

вежливо, обходительно, деликатно
сапăр хĕр — вежливая девушка
сăмах-юмаха сапăр калаç — разговаривать вежливо, обходительно

сарăмсăр

незаметно, неприметно
тайно
исподволь

сарăмсăр сăмах вăлт — выпытывать что-л. исподволь

сăмах

словесный
словарный

иккĕмĕшле сăмах — производное слово
кивелнĕ сăмах — устарелое слово, архаизм
пулăшу сăмахĕ — служебное слово
çĕнĕ сăмах — неологизм
хăй пĕлтерĕшлĕ сăмахсем — знаменательные слова
хутлă сăмах — сложное слово
кĕскетнĕ хутлă сăмах — сложносокращенное слово
ют чĕлхерен кĕнĕ сăмахсем — заимствованные слова  
сăмах вĕçĕ — окончание слова
сăмах йышĕ — словарный состав
сăмах майлашăвĕ — словосочетание
сăмах пĕлтерĕшĕ — значение слова
сăмах пулăвĕ — словообразование
сăмах тытăмĕ — состав слова
сăмах улшăнăвĕ — словоизменение
сăмах форми — форма слова
сăмахпа усă курни — словоупотребление
сăмах тăвакан аффикссем — словообразовательные аффиксы
сăмахран сăмах куçар — переводить буквально, дословно
пĕр сăмах сиктермесĕр — от слова до слова, слово в слово
Ут вĕçерĕнет — тыттарать, сăмах вĕçерĕнет — тыттармасть. — посл. Конь сорвется — поймаешь, слово сорвется — не поймаешь. (соотв. Слово не воробей, вылетит — не поймаешь).

сăмах

2.
фраза, высказывание, слово, что-л. сказанное
ӳкĕт сăмахĕ — увещевание, уговоры
тавтапуç ырă сăмахшăн — спасибо на добром слове
аннӳ сăмахне итле — слушайся (советов) матери
сăмах чĕн — промолвить слово
сăмах хуш — вмешаться в разговор, подать реплику
сăмах та хушма çук — нельзя и слова промолвить
сăмах хыççăн çӳресе пуçăм шыва юхайрĕ — фольк. поверив чужим словам, я потеряла свою головушку (из причитаний невесты)
Пĕлмен — пĕр сăмах, пĕлтĕн — çĕр сăмах. — погов. Не знаешь — одно слово, знаешь — сто слов. (соотв. Не знаешь — и взятки гладки).

сăмах

3.
слово, обещание, обязательство
сăмах паратăп — даю слово, обещаю
сăмаха тыт — держать свое слово
сăмаха çилпе ан вĕçтер — не бросай слов на ветер

сăмах

5.
слово, право слова
сăмах ирĕклĕхĕ — свобода слова
сăмах ыйт — просить слова

сăмах

6.
речь, разговор, беседа
сăмах çаврăнăшĕ — оборот речи
сăмах çаврăнăçĕпе май — к слову
сăмах май — к слову
сăмах çине килтĕн — ты легок на помине (букв. ты пришел, когда речь шла о тебе)
сăмах тапрат — поднять вопрос, заговорить о чем-л.
сăмах хускат — поднять вопрос, заговорить о чем-л.
çын сăмахне ан пӳл — не перебивай говорящего
сăмах мĕн çинчен пырать? — о чем идет речь?
сăмахран ĕçе куç — перейти от слов, разговоров к делу

сăмах

7.
речь, слово, выступление
прокурор сăмахĕ — речь прокурора
саламлă сăмах — приветственное слово, приветствие
сăмах кала — выступить с речью
юлашки сăмах — 1) заключительное слово (на собрании) 2) последнее слово (на суде)

сăмах

8.
речь, способность говорить
тăван сăмах — родная речь
сăмах пултарулăхĕ — способность говорить, дар речи
сăмахпа кастар — говорить резко, резать (языком)
вăл сăмаха ăста çын — он мастер говорить

сăмах

9.
уговор, договоренность
сăмах тат — 1) уговориться 2) совершить сделку
пĕр сăмаха кил — прийти к согласию
Сăмах укçаран хаклă. — погов. Уговор дороже денег.

сăмах

10.
весть, известие, сообщение
новость

сăмах çитер — известить, уведомить
ку сăмах пирĕн пата та çитрĕ — эта новость дошла и до нас

сăмах

11.
слух и слухи, сплетня и сплетни
пересуды, толки
сăмах кăлар — пустить сплетню
сăмах сар — распускать слухи
хула çинче тĕрлĕ сăмах çӳрет — по городу ходят разные толки

сăмах

12.
брань, ругань
выговор
попрек, упрек

саншăн сăмах тиврĕ — из-за тебя мне сделали выговор
сăмах илт — заслужить замечание, выговор
сăмах ту — попрекать чем-л.
сăмах тĕк — 1) упрекать 2) намекать, делать намек

сăмах

14.
дело, вопрос
мĕн сăмахпа килтĕн? — по какому делу ты пришел?
манăн санпа калаçмалли сăмах пурччĕ — мне надо бы обсудить с тобой один вопрос

сăмах-юмах

1.
речь, разговор, беседа
кун пирки сăмах-юмах пулман — об этом не было речи, разговора
пирĕн сăмах-юмах тахçанччен пычĕ — наша беседа затянулась допоздна

сăмах-юмах

2.
речь, выговор, дикция
унăн сăмах-юмахĕ питĕ таса — у него хорошая дикция
вырăссенни майлă сăмах-юмах — речь с русским акцентом, выговор на русский манер

сăмах-юмах

3.
толки, пересуды, разговоры, слухи, молва
çын сăмах-юмахĕ — людская молва
ун пек сăмах-юмах илтменччĕ — я таких разговоров не слышал
сăмах-юмах кăлар — вызывать толки

сăмах-юмах

4.
споры, ссоры
перекоры
прост.
вĕсем хушшинче ялан сăмах-юмах — вечно у них перекоры
кайран сăмах-юмах ан пултăр! — чтоб потом не было разговоров!

сăпă

I.

1.
то же, что сăпай 1.—3.
хуçа хĕрĕ, сарă хĕр, сăпă сăмах каласа, пыллă сăра ĕçтерет — фольк. хозяйская дочь, русая девушка, учтиво приговаривая, угощает медовым пивом

сивĕ

холодный, неприветливый, неприязненный
чун сивви — неприязненное отношение
сивĕ сăн-пит — холодное выражение лица
сивĕ куçпа пăх смотреть неприветливо
Ăшă сăмах — çу кунĕ, сивĕ сăмах — хĕл кунĕ. — посл. Ласковое слово — что летний день, неласковое — что зимний день.

сивĕт

4. перен.
отталкивать, отвращать
отваживать

вăл çынсене тӳрккеслĕхĕпе сивĕтет — он отталкивает людей своей грубостью
Сивĕ яшка сивĕтмест, сивĕ сăмах сивĕтет. — посл. Холодный суп не отталкивает (людей), отталкивает неприветливое слово.

сиктер

10.
пропускать, делать пропуск
кун сиктерсе — через день
пĕр сиктермесĕр шкула çӳре — ходить в школу без пропусков
сăмах сиктермесĕр итле — слушать, не пропуская ни слова

синоним

лингв.
синоним (тепĕр сăмахпа пĕрешкел пĕлтерĕшлĕ сăмах)

сире

1.
вам
сире мĕнле кĕнекесем кирлĕ? — какие вам нужны книги?
сире сăмах паратпăр, Янкилтеев юлташ! — предоставляем слово вам, товарищ Янкилтеев!

славянизм

лингв.
славянизм (славян чĕлхисенчен йышăннă сăмах е сăмах çаврăнăшĕ)
тĕрĕк чĕлхисенчи славянизмсем — славянизмы в тюркских языках

словарь

2.
словарь (сăмах йышĕ)
поэзи словарĕ — поэтический словарь
уйрăм çын словарĕ — индивидуальный словарь
чĕлхен пĕтĕм сăмахсарĕ — общий словарь языка

словник

словник (сăмах списокĕ)
словарь словникĕ — словник словаря
словника хушăнтар — пополнить словник

справка

справочный
справка бюровĕ — справочное бюро
справка кĕнеки — справочная книга
справка пама сăмах ил — взять слово для справки

сулăмлă

веско, весомо, основательно
сулăмлă сăмах — веское слово

сулмак

веский, весомый, убедительный
сулмак сăмах — веское слово

сут

3.
загадывать загадки
сутмалли юмах — загадка

суффикс

грам.
суффикс (сăмах тĕпĕ хыççăн тăракан аффикс)

суффиксаци

суффиксация (суффикс хушса сăмах туни е улăштарни)
суффиксаци мелĕ — способ суффиксации

суффикслă

суффиксальный
суффикслă сăмах пулăвĕ — суффиксальное словообразование

суя

ложный, неверный
вымышленный
обманный

суя сăмах — ложь, выдумка
суяпа тыт — поймать на лжи
те чăн ку, те суя — то ли правда это, то ли ложь
суя сар — сочинять, распространять небылицы
суйи тухрĕ — его ложь обнаружилась
Чăн сăмахăн суйи çук. — посл. В правдивой речи нет лжи.

сӳпĕлти

2.
ложный, вздорный
сӳпĕлти сăмах — болтовня, вздор

сыпăк

5. лингв.
слог
уçă сыпăк — открытый слог
хупă сыпăк — закрытый слог
сăмах сыпăксене пайланни — деление слова на слоги

табу

табу (пĕр-пĕр япалапа уса курма е сăмах калама чарни)

такăн

2.
запинаться, сбиваться, осекаться
калаçнă чух такăн — запнуться при разговоре
сăмах варринче такăн — осечься, запнуться на полуслове
шутланă чух такăн — сбиться со счета
хăранипе такăнса калаçма пуçларĕ — он начал заикаться от испуга

татуллă

окончательно, твердо, бесповоротно
татуллă сăмах — твердое слово

тахăшĕ

1.
неизвестно который, кто-то, один (из многих)
хăшĕ каларă? — тахăшĕ — кто из них сказал это? — не знаю кто
пирĕнтен тахăшĕ сăмах вĕçертнĕ—  кто-то из нас проговорился

тăрлавсăр

неприлично, нескромно, непутево разг.
тăрлавсăр сăмах — неприличное выражение
вăл хăйне тăрлавсăр тыткалать — он ведет себя нескромно

термин

термин (ăслăлăх, техник е ăсталăх ăнлавне палăртакан сăмах)
[лат. terminus — чикĕ, виçе]
ăслăлăх терминĕсем — научные термины
термин сăмахсем — слова-термины

техĕм

3.
яркость, выразительность, красочность
сăмах техĕмĕ — выразительность слова

техĕмлĕ

3.
яркий, выразительный, красочный
техĕмлĕ сăмах çаврăнăшĕ — выразительный оборот речи

тĕллĕ

удачно, метко
тĕллĕ сăмах — меткое слово

тĕлсĕр

бесцельно, бессмысленно, бестолково
необдуманно

тĕлсĕр пурнăç — бесцельная жизнь
тĕлсĕр сăмах — необдуманное слово

тĕрĕс

правдиво, истинно
тĕрĕс сăмах — правдивое слово, правда
çыравçă пурнăçа тĕрĕс çырса кăтартнă — писатель правдиво изобразил действительность

тĕрт


сăмах тĕрт — замолвить слово за кого-л.

тивĕçсĕрлĕх

2.
неуместность
сăмах тивĕçсĕрлĕхĕ — неуместность сказанного

тильда

полигр.
тильда (тильда паллă ~)
сăмах вырăнне тильда ларт — заменить слово тильдой

трибуна

[фр. tribune]

1.
трибуна (сăмах каламалли вырăн)
трибуна çине тухса кала — выступить с трибуны

трилоги

лит.
трилогия (пĕр пĕтĕм шухăшпа çыхăннă виçĕ хайлалăх)
[грек. trilogos <— tri- — виçĕ, тата logos — сăмах, пуплев]
трилогин юлашки кĕнеки — последняя книга трилогии

троп

лит.
троп (ытарлă сăмах çаврăнăшĕ е сăмах) 
тропсен тĕп тĕсĕсем — основные виды тропов
сăвăра тропсемпе усă кур — использовать тропы в стихах

ту

6.
разрабатывать, составлять
проект ту — разрабатывать проект
отчет ту — 1) делать отчет, отчитываться 2) составлять отчет
сăмах кĕнеке ту — составлять словарь
сăмах кĕнеке тăвакансем — составители словаря
список ту — составлять список
ӳкерчĕк ту — делать чертеж

тупсăм

2.
разгадка, отгадка
решение

задача тупсăмĕ — решение задачи
юмах тупсăмĕ — отгадка загадки
тупсăмне тупмалли уçкăч — ключ к разгадке

тух

1.
глагол движения,
обозначает действие, направленное вовне, за пределы чего-л.
— перевод зависит от способа передвижения:

выходить, выезжать, вылезать и т. д.
сыватмăшран тух — выйти, выписаться из больницы
пӳлĕмрен тух — выйти из комнаты
хирĕç тух — выйти навстречу, встретить
вăл тухмасăр пурăнать — он не выходит из дома
машина хуларан тухрĕ — машина выехала из города
Сăмах çăвартан тухсан хапхаран та тухать. — посл. Слово, вылетевшее из уст, выбежит и за ворота. (соотв. Слово — не воробей, вылетит — не поймаешь).

туян

2.
получать, приобретать
вăтам пĕлӳ туян — получить среднее образование
ят туян — получить выговор
сăмах туян — получить выговор
ăсталăх туян — приобрести профессию
опыт туян — приобрести опыт
ырă ят туян — заслужить доброе имя

тӳрĕ

правдиво, честно
тӳрĕ кăмăл — честность
тӳрĕ кăмăллă çын — честный человек
тӳрĕ сăмах — правдивые слова, правда
Тӳрĕпе кукăр килĕштереймеççĕ. — посл. Правда и кривда не живут в мире.
Ĕçне пĕл, тӳррине ан ман. — погов. Знай дело, да и правду не забывай.

тӳртем

неодобрительный, укоризненный
тӳртем сăмах — укоры

тытăн

10. лингв.
управляться, быть управляемым
тытăнса тăракан сăмах — управляемое слово

тыттар

1.
понуд. от тыт
тупа тыттар — привести к присяге
Лаша вĕçерĕнет — тыттарать, сăмах вĕçерĕнет — тыттармасть. — посл. Лошадь вырвется из рук — даст себя изловить, слово вырвется из уст — не даст себя поймать. (соотв. Слово — не воробей, вылетит — не поймаешь).

ултавлă

нечестный, лживый
обманный

ултавлă сăмах — ложь
ултавлă çын — лживый, нечестный человек

уншăн

2.
из-за него, из-за нее
уншăн мана сăмах тиврĕ — из-за него мне достался выговор

феери

театр.
феерия (юмах сюжетлă питĕ капăр представлени)

флекси

лингв.
флексия (сăмахăн улшăнакан пайĕ)
глагол флексийĕ — глагольная флексия
сăмах варринчи флекси — внутренняя флексия
сăмах вĕçĕнчи флекси — внешняя флексия

фразеологи

1.
фразеология (чĕлхери çирĕп пĕтĕçнĕ сăмах çаврăнăшĕсем)

фразеологизм

фразеологизм (çирĕп пĕтĕçнĕ сăмах çаврăнăшĕ)

фразеологилле

лингв.
фразеологический
фразеологилле сăмах майлашăвĕсем — фразеологические словосочетания

хавха

вдохновенный, воодушевленный
хавха сăмах кала — произнести вдохновенную речь

хавхалануллă

взволнованно, страстно
хавхалануллă сăмах — страстное выступление
хавхалануллă калаç — говорить взволнованно

хавхалат

то же, что хавхалантар
сăмах калакана хавхалат — подбадривать оратора

хавхаллă

1.
то же, что хавхалануллă
хавхаллă сăмах — вдохновенная речь

хăтăл

2.
избегать кого-чего-л.
отделываться от кого-чего-л.
мăшкăлтан хăтăл — избежать позора
чиртен хăтăлса юл — избежать заболевания
парăмран хăтăл — избавляться от долгов
вăл сăмах панипех хăтăласшăн — он хочет отделаться обещанием

хĕстер

7.
подмигивать
чун савнине курсан сăмах ан хуш, куç хĕстер — фольк. если увидишь свою любимую, слова не молви, лишь подмигни

хивре

круто, резко, строго
хивре кăмăл — крутой нрав
хивре сăмах — резкое слово
хивре калаç — говорить строго

хускат

3. перен.
затрагивать, поднимать
сăмах хускат — затронуть в разговоре, заговорить, начать разговор о чем-л.
ыйту хускат — поднять вопрос

чаруллă

сдержанно, выдержанно
чаруллă сăмах-юмах — сдержанные речи

чăн

действительный, настоящий, подлинный (существующий на самом деле)
чăн пулни — действительный факт, быль
чăн пурри — объективная действительность
ку вăл чăн, юмах мар — это быль, а не выдумка
те чăн, те тĕлĕк — то ли явь, то ли сон

чĕлĕ

1.
ломоть, кусок
кус
прост.
çавра чĕлĕ — круглый ломоть
ташлама чĕлĕ — круглый ломоть
çăкăр чĕлли — ломоть хлеба
Çынна сивĕ сăмах каличчен пĕр чĕлĕ çăкăр çĕкле. — посл. Чем обижать человека неласковым словом, лучше дай ему ломоть хлеба.

чĕлхе

языковой
аслă чĕлхесем — великие языки
вăрттăн чĕлхе — арго
тăван чĕлхе — родной язык
ют çĕршыв чĕлхисем — иностранные языки
чĕлхе пĕлĕвĕ — языкознание
чĕлхе пулăмесем — языковые явления
чĕлхе тытăмĕ — структура языка
икĕ чĕлхе словарĕ — двуязычный словарь
чĕлхен сăмах пуянлăхĕ — словарный запас языка
чĕлхесем хушшинчи çыхăнусем — межъязыковые связи
нумай чĕлхе пĕлекен — полиглот
пĕр чĕлхерен тепĕр чĕлхе çине куçар — переводить с одного языка на другой

шала

внутрь, вовнутрь, вглубь
шаларах — еще глубже

шала кĕр —
1) проникать, заходить внутрь
2) углубляться, двигаться вглубь чего-л.
3) перен. осложняться, обостряться, усугубляться
тавлашу шала кĕрсе кайрĕ — спор обострился
ĕç шала кĕчĕ — дело осложнилось
шала кайнă чир — запущенная болезнь

сăмах-юмах шала кайрĕ —
1) беседа затянулась
2) разговор принял крутой оборот

шарада

(шарат)

шарада (пуçа çĕмĕрмелли сутмалли юмах, вăйă)  [фр. charade]
шарадăсемпе ребуссен пуххи — сборник шарад и ребусов
шаратсемпе шавхăртусен пуххи — сборник шарад и ребусов

шарла

2. прям. и перен.
обычно в отриц. форме —

говорить, разговаривать
молвить
уст.
каçĕпе пĕр сăмах та шарламарĕ — за вечер он не проронил ни слова
тăшман пулемĕчĕсем шарлами пулчĕç — вражеские пулеметы замолчали
шарламасăр хăвар — замалчивать что-л., умалчивать о чем-л.
кӳрентернине шарламасăр чăтса ирттер — молча снести обиду, проглотить пилюлю
Йытă вĕрнĕ чух шăпчăк шарламасть. — посл. Когда лает собака, соловей не поет.

шахвăрту

2.
ребус, головоломка (ӳкерчĕклесе çырнă тупмалли юмах)

шăвăнтар

2.
действовать осторожно, осмотрительно
ерипен шăвăнтарса сăмах пуçларĕ — слово за слово, он завязал разговор

шăрпăклă

2. перен.
занозистый, задиристый
шăрпăклă сăмах — колкое слово
шăрпăклă та йĕплĕ ыйту — колючий, язвительный вопрос

шикленчĕклĕн

1.
то же, что шикленӳллĕн
шикленчĕклĕн сăмах хуш — робко сказать

шултра

грубо, развязно, неприлично
шултра сăмах — непристойность, нецензурщина
вăл шултра калаçать — он говорит грубо, неприлично

шултралан

II. перен.
становиться грубым, развязным, неприличным
сăмах-юмах шултраланать — разговор становится более резким

шӳтле

шутливо, в шутку
шӳтле сăмах — шутливое слово
шӳтле юрă — шуточная песня

ыраттар

причинять боль, ушибать
урана ыраттартăм — я ушиб ногу
ыраттармалла чыш —  больно ударить (кулаком)
ыраттарнă вырăн — ушиб, ушибленное место
сив сăмах чĕрене ыраттарать — резкое слово ранит сердце

ырлавлă

хвалебный
ырлавлă сăмах — хвалебная речь

ытарлă

иносказательно
намеком, намеками

ытарлă сăмах — иносказание
ытарлă калаç — говорить иносказательно, намеками

ытарлăх

1.
иносказание
скрытый смысл

сăмах ытарлăхĕ — скрытый смысл слова

ытла

1.
лишний
ытла сăмах — лишнее слово

элеклĕ

клеветнический
элеклĕ сăмах — клеветнический слух
элеклĕ çыру — пасквиль, клеветническое сочинение

эллинизм

эллинизм (грек чĕлхинчен кĕнĕ сăмах)
чăваш чĕлхинчи эллинизмсем — эллинизмы в чувашском языке

эмел

лекарственный
эмелсем — медикаменты
наркăмăшлă эмелсем — ядовитые препараты
сиплĕ эмел — целебное средство
Ырă сăмах эмелтен те лайăх. — посл. Доброе слово лучше всякого лекарства.

юлашки

2.
последний, заключительный
пилĕкçуллăхăн юлашки çулĕ — последний, завершающий год пятилетки
юлашки сăмах — 1) заключительное слово (докладчика) 2) последнее слово (подсудимого)
юлашки экзамен — последний экзамен

юмах

1.
сказка
асамлă юмахсем — волшебные сказки
кулăшла юмах — смешная сказка
сутмалли (тупмалли) юмах — загадка
хăвăрт каламалли юмах — скороговорка
юмахри паттăр — сказочный богатырь
юмах тупсăмĕ — отгадка
юмах ăсти мастер — рассказывать сказки, сказочник
юмах яр — рассказывать сказки

юмах ярăп, юптарăп, йăнăш çулпа чуптарăп — фольк. я вам сказку расскажу, ложной тропкой поведу (зачин сказки)

шывĕ юхать лапалла, юмах пырать малалла — фольк. бежит речка, извивается, сказка наша продолжается (присказка в середине сказки)

юмах ятăм, юптартăм, пĕр сăмах та суймарăм — фольк. рассказал я сказку вам, нет ни слова фальши там (концовка сказки)

юмах

2.
беседа, разговор
унăн пĕрмай çав юмах — у него постоянно разговор об этом
юмаха кай — заговориться, увлечься беседой

юмах-халап

собир.
разговоры, толки, пересуды
кун пирки темлĕ юмах-халап та çӳрет — об этом ходят разные толки

юплĕ

2. перен.
двусмысленный, нескромный
юплĕ такмаксем — двусмысленные, вольные частушки
юплĕ сăмах — 1) загадка 2) фривольность, фривольное слово, выражение

юптару

1.
иносказание, аллегбрия
юптару юмах — иносказание

юр

4. перен.
неспешно рассказывать, медленно вести повествование
юмах юр — рассказывать сказку


тинкĕле юр — заваривать толокно

ӳкĕнĕçлĕ

1.
выражающий сожаление
вызывающий покаяние
покаянный
книжн.
ӳкĕнĕçлĕ сăмах — покаянная речь ирон.

çаврăм

4.
то же, что çавра 2, 3
ăмăртусен юлашки çаврăмĕ — заключительный тур соревнований
сăвă çаврăмĕ — строфа стихотворения
сăмах çаврăмĕ — выражение, оборот речи
пĕр çаврăм пурте чĕнмесĕр ларчĕç — некоторое время все молчали

çаврăн

3.
сворачивать, заворачивать, поворачивать обратно
çил çаврăнчĕ — ветер переменился
каялла çаврăн — 1) обернуться назад 2) повернуть обратно
вăл çаврăнчĕ те уттарчĕ — он повернулся и пошел прочь
сăмах урăххи çине çаврăнчĕ — разговор перешел на другое
хĕвел çур еннелле çаврăнчĕ — солнце повернуло на весну

çаврăнăш

4.
оборот (речи)
колено, фраза (музыкальная)
сăмах çаврăнăшĕ — словосочетание
шăпчăк юррин çаврăнăшĕсем — коленца соловьиной песни

çаптар

3. разг.
болтать, молоть языком
вăл хăйĕннех çаптарать — он все мелет свое
пуш сăмах çаптар — пустословить, точить лясы

çăмах

симах — национальное блюдо типа клецек, галушек или лепешек, сваренных в бульоне
çăмах шăрпăкĕ — вилочка для симаха
çăмах яшки — суп с симахом
çăмах юр — замешать тесто для симаха
Пĕр хуран салма, варринче çăмах. (Уйăхпа çăлтăрсем). — загадка Полон котел лапши, а в середине — симах. (Луна и звезды).
Сăмах çăмах мар, хыпса çăтса яраймăн. — посл. Cлово не симах, губами не поймаешь и не проглотишь. (соотв. Слово — не воробей, вылетит — не поймаешь).

çивĕч

остро, язвительно, остроумно
çивĕч сăмах — острое словцо, острота
вăл çивĕч чĕлхеллĕ — он остер на язык
çивĕч питле — остро обличать

çинче

3.
при, на ком-л.,
среди кого-л.
çын çинче — на людях, при народе
нумай ача çинче — среди многих детей
вăл ашшĕ-амăшĕ çинче пурăнать — он живет при своих родителях
институт çинче сăмах çӳрет — по институту ходит молва

çинчи

находящийся на, над кем-чем-л.
сĕтел çинчи кĕнеке — книга, лежащая на столе
китель çинчи медалĕсем чăнкăртатса пыраççĕ — на его кителе позвякивают медали


сăмах чĕлхе çинчи пек — это слово так и вертится на языке

çип

4. перен.
нить
сăмах çиппи — нить разговора
шухăш çиппи татăлчĕ — нить размышлений прервалась

çук

II.

1.
нет, не имеется
вĕсем килте çук — их нет дома
манăн ерçӳ çук — у меня нет свободного времени, мне недосуг
нимĕн те çук — ничего нет
укçа çук — нет денег
ырри çук — нет ничего хорошего
çукпа пĕрех — почти нет
мĕн кăна çук-ши унта! — чего там только лет!
çук кĕнекесем — отсутствующие книги
çук сăмах — небылица
Шаннă йăвара кайăк çук, теççĕ. — посл. В поверенном гнезде птицы нет.

çурат

2. перен.
зарождать, порождать
шанчăк çурат — зародить надежду
Пĕр сăваплă сăмах çĕр те пĕр шухăш çуратать. — посл. Мудрое слово порождает сто мыслей.

çӳре

2. перен.
иметь хождение, обращаться, быть в обращении, в распространении
циркулировать

сăмах çӳрет — ходит молва
укçа çӳрени — денежное обращение
чĕлхе вĕççĕн çӳре — передаваться устно, распространяться устным путем
юн çӳрени — кровообращение

çӳрет

4.
распространять, передавать
сăмах-юмах çӳрет — распространять слухи
хыпар çӳрет — передавать новости

çыпăç

8.
получаться
клеиться, ладиться
разг.
ĕç çыпăçсах каймасть — дело не ладится
сăмах-юмах çыпăçмасть — разговор не клеится
Алă-ура çыпăçсан, çын выçă аптрамасть. — посл. Коли есть в руках сноровка, голодать не придется.

çыпăçтар

2. разг.
складно говорить
вăл сăмах çыпăçтарма пĕлет — он умеет складно говорить

çыпăçусăрлăх

4.
бестолковость
нескладность
разг.
сăмах çыпăçусăрлăхĕ — косноязычие

ăнкар

1.
догадываться, соображать
смекать прост.
сăмах кам пирки пыннне ăнкар — догадаться, о ком речь
эпĕ тӳрех ăнкарса çитеймерĕм — до меня это не сразу дошло

ăнлан

1.
понимать, осознавать
постигать умом

ăнланмăш пул — прикидываться непонимающим
ăнланма йывăр сăмах — заумная речь
эсĕ мана ăнлантăн-и? — ты меня понял?
вăл мĕншĕн кӳреннине ăнланма пулать — его обида вполне понятна
вăл хăй мĕн тунине хăй ăнланмасть — он сам не осознает, что делает

ăслă

умно, разумно
понятливо
мудро

ăслă канаш — мудрый совет
ăслă политика — мудрая политика
ăслă сăмах — разумное слово
йытă — ăслă чĕрчун  —  собака — умное животное
пуринчен те ăслăрах — умнее всех

ăссăр

глупый, неумный, неразумный
абсурдный

ăссăр ĕç — неразумный поступок
ăссăр сăмах — глупое слово, глупость
ăссăр çын — 1) сумасшедший 2) глупый человек
ăссăр ыйту — неумный вопрос
ăссăр юрату — слепая любовь
эх, ăссăр! — ах ты, глупец!

ăста

мастерски, искусно, умело, виртуозно
вăйлă тырпул ăсти — мастер высокого урожая
сăмах ăсти — художник слова
ташă ăсти — плясун, танцор
юрă ăсти — искусный певец, песельник прост.
ăста ĕç — искусная работа
ăста хирург — опытный хирург
вăл юрра ăста — он мастер петь
вăл купăс ăста калать — он мастерски играет на гармони
Ăста аллинче ĕç вылять. — погов. Дело мастера боится.
Ӳркенмен — ăста пулнă. — посл. Кто работает без лени, тот становится мастером.

ăшă

тепло, ласково, приветливо, сердечно
чун ăшши — душевная теплота
ăшă кăмăл — 1) добрая душа 2) мягкосердечие
ăшă кăмăллă — гостеприимный, душевный, сердечный
ăшă салам — сердечный привет
ăшă сăмах — ласковое слово
ăшă туйăм — теплое чувство
ăшă ыйхă — сладкий сон
Ăшă сăмах ăшаланă ашран та тутлă. — посл. Ласковое слово вкуснее жареного мяса.

ĕнентерӳллĕ

убедительно
ĕнентерӳллĕ сăмах — убедительный довод
ĕнентерӳллĕ шухăш — убедительный довод
вăл роле ĕнентерӳллĕ вылять — он убедительно играет роль

ĕретсĕр

неуместно
ĕретсĕр сăмах — неуместное слово

тивĕçсĕр

неуместно, некстати
тивĕçсĕр сăмах хуш — вставить неуместное слово

усал

плохо
погано
прост.
усал ĕç —
1) дурной поступок
2) зло, злодеяние
3) плохая работа (нудная, хлопотливая)
усал лаша — дрянная лошадь
усал кăмпа — гриб-поганка
усал сăмах — 1) дурной отзыв о ком-чем-л. 2) нецензурная брань
усал çанталăк — поганая погода
усал хыпар — дурная весть
усал шăршă — дурной запах
усал шыв — помои
усал ят — дурная слава, худая молва
усал кала — дурно отзываться о ком-чем-л.

урăм-cурăм

страшно, жутко
урăм-cурăм юмах — страшная сказка

уçăмсăр

неопределенно
уçăмсăр сăмах — неопределенная речь

çине


йĕпе çине сапа — беда за бедой (соотв. Пришла беда — отворяй ворота).
сăмах çине пултăн — ты легок на помине, как раз о тебе шла речь

çаврăнăç

2.
то же, что çаврăнăш


сăмах çаврăнăçĕпе каласа хур — сказать к слову

çавăр

23.
в форме деепр. çавăрса с др. глаголами образует
составные глаголы с различным значением:

çавăрса кала —
1) выговаритвать, произносить
ача сăмахсене лайăх çавăрса калаймасть — ребенок не может как следует произносить слова
2) выражать, излагать мысли
çавăрса калама сăмах çитмест — не хватает слов выразить что-л.

çавăрса çап — швырнуть бросить об землю
тутана çавăрса çырт — закусить губу
туăра çавăрса çых — обвязать платком
çавăрса тыт — охватить

çавăрса хур —
1) взвлаить
миххе çурă çине çавăрса хур — взвлаить мешок на спину
2) подвернуть, завернуть
тăлăп аркине ая çавăрса хур —подвернуть под себя поул тулупа
3) разг. опорожнить, опрокинуть
пĕр саткан эрехе çавăрса хучĕ — он опрокинул стакан вина
4) разг. ляпнуть, брякнуть прост.
çавăрса чик — запрятать (напр. деньги)

сапас

запасной, запасный
вутă запасĕ — запас дров
запас вутă — запас дров
пĕлӳ запасĕ — запас знаний
сăмах запасĕ — запас слов
ылтăн запасĕ — золотой запас
запас алăк — запасный выход
запас пайсем — запасные части, запчасти
запас тыт — держать про запас
запас хатĕрлесе ту — запасать
запас хатĕрле — запасать
Запас хыçран тапмасть. — посл. Запас под зад не дает. (соотв. Запас кармана не трет).

юх

7. перен.
литься, течь (о речи, словах)
сăмах-юмах пĕр такăнмасăр юхать — речи льются без конца

юпа

1.
столб
опора

вата юп — столб в частоколе
йĕтем юпи — гуменный столб
масар юписем — намогильные столбы
телефон юписем — телефонные столбы
хапха юписем — столбы ворот
чикĕ юпи — 1) пограничный столб 2) межевой столб
юман юп — дубовый столб
юп ларт — ставить столб
юп пек хытса тар — застыть столбом, остолбенеть

юмах юп тăрринче, хам урхамах çийĕнче — сказка где-то на столбе, а рассказчик на коне (говорят тому, кто назойливо просит рассказать сказку)

эвфемизмла

эвфемистически
эвфемизмла сăмах çаврăнăшĕ — эвфемистическое выражение

сăмах

15. уст.
заклинание, наговор, заговор, магическое слово
ăшăтакан сăмах — приворотное заклинание
сăмах вĕр — заклинать, заговаривать

куç

4.
переключаться, переходить
сăмах урăх ыйту çине куçрĕ — разговор переключился на другую тему
трактор урăх пусса куçрĕ — трактор перешел на другой участок

тымар

6. лингв.
корень и корневой
сăмах тымарĕ — корень слова
тымар сăмахсем — корневые слова

шĕкĕлче


сăмах шĕкĕлчесе лар — пустословить
аяк пĕрчисене шĕкĕлче — пересчитать ребра кому-л., поколотить кого-л.

шăлтăрма


шăлтăрма курăкĕбот. погремок
сăмах-юмах шăлтăрми — тары-бары растабары

ункай


ункай мар — не по пути
сăмах ункайĕпе — к слову, кстати

кӳртĕм


кӳртĕм предложениграм. вводное предложение
кӳртĕм сăмахграм. вводное слово

сӳт


сӳтсе яв — обсуждать (букв. развивать и завивать)
сăмах сӳт — точить лясы

чĕн

5.
говорить
молвить
уст.
сăмах чĕн —
1) обмолвиться мельком, вскользь сказать что-л.
2) вступить в разговор, подать реплику
вăл нимĕн те чĕнмест — он молчит
чĕнмесĕр тăр — безмолвствовать, хранить молчание
сăмах ан чĕн — безмолвствовать, хранить молчание
хирĕç чĕн — 1) откликнуться, ответить 2) возразить, сказать против
хирĕç чĕнмесĕр — не прекословя, без возражений
ан чĕн ăна хирĕç — не прекословь ему
çул тăршшĕпех чĕнмесĕр пыр — молчать всю дорогу

чăпта


сăмах чăпти — болтун
тĕшмĕш чăпти — суеверный человек
ыйхă чăпти — сонная тетеря, соня

хылчăк


хылчăк сăмах — едкое слово

хуш


сăмах хуш — произнести, молвить слово
çунат хуш — окрыляться, воодушевляться
чечче хушмед. прививать оспу

çыпăç


сăмах вырăна çыпăçрĕ — слово пришлось к месту

мăнă


мăнă кăрлачуст. январь
мăнă кĕрӳ — старший дружка жениха (на свадьбе)
мăнă мăран — увалень, большой и неуклюжий человек
мăнă пăта — крюк в стене (из дубового сука)
мăнă пыршăанат. сычуг
мăнă сăвăрзоол. байбак

мăнă сăмах
1) непристойная брань
мăнă сăмахпа ятлаç — сквернословить, непристойно выражаться
2) слухи, сплетни, пересуды

мăнă тӳрт — лоботряс (о взрослом парне, играющем с маленькими детьми)
мăнă хăяхбот. рогоз
мăнă хурчкадиал. сокол
мăнă шăрчăкдиал. стрекоза
мăнă шăши диал. крыса
мăнна хур — зазнаваться, чваниться
мăнна хыв — зазнаваться, чваниться

тат


пурнăçа тат — лишать жизни
сăмах тат — договориться, прийти к соглашению
тĕк тат — щипать, выщипывать перья

урлă


урлă пуртă — мотыга
урлă сăмах — слово, сказанное наперекор, возражение
урлă ура — косолапый
урлă урам — переулок
урлă хăлха — лопоухий
урлă шăл — коренной зуб
урлă пăх — недолюбливать (букв. смотреть косо)
урлă пул — поссориться, повздорить
урлă пурăн — жить в несогласии
урлă пыр — перечить

майĕпе


сăмах майĕпе — к слову, кстати; между прочим
сăмах майĕпе асăнса ил — упомянуть между прочим

туп


тупмалли юмах — загадка
пурăнмалăх ĕçлесе туп — зарабатывать (себе) на жизнь

ил


алла ил — прибрать к рукам
аса ил — вспомнить
ăша ил — 1) проглотить 2) воспринять 3) думать, беспокоиться о ком-л., чем-л.
вăй ил — окрепнуть, набраться сил
куç илмесĕр пăхать — он смотрит, не сводя глаз
мур илесшĕ!бран. черт побери!
сăмах ил — взять слово, выступить
ташша ил — отплясывать, плясать вовсю
ху çине ил — брать на себя (какое-л. дело)
сурана ӳт илнĕ — рана затянулась
куçа шур илнĕ — глаз затянуло бельмом
шыв илнĕ — затопило, залило водой что-л.
чуна ил — выматывать душу
ят ил — прославиться, прослыть кем-чем-л.

тӳрлен

6.
исправляться, избавляться от недостатков
тӳрленмен пуçтах — неисправимый озорник
тӳрленме сăмах пар — дать слово исправиться

тупă

3.
смысл, суть
юмах-сăмахăн туппине туп — понять суть разговора

тив


ăна сăмах тиврĕ — ему сделали выговор
кирĕк тивнĕ — отсталый, закоснĕлый, заскорузлый
пуçа тиврĕ — я угорел
шăла тиврĕ — заломило зубы (напр. от холодной воды)
тут тивнĕ пит — веснушчатое лицо
хура тут тивнĕ — тронутый веснушками (о брюнете)
сарă тут тивнĕ— тронутый веснушками (о блондине)

урапа


пурнăç (кунçул) урапи — судьба, участь, доля
сăмах урапине кустар — вести беседу, беседовать не спеша

семантика

семантический
сăмах семантики — семантика слова
семантика улшăнăвĕсем — семантические сдвиги

сăмах


сăмах арманĕ — болтун
сăмаха тытаймасть — он болтлив
сăмах вакла — беседовать, судачить
сăмах вăлт — выпытать, заставить проговориться
сăмах вылят — говорить шутливо, играть словами
сăмах çаптар — пустословить, болтать
сăмахпа — на словах
пĕр сăмахпа каласан — одним словом
сăмах та çук — и речи нет, разумеется
сăмахран тух — ослушаться
ваттисен сăмахĕсем — пословицы, поговорки

русизм

русизм (вырăс чĕлхинчен кĕнĕ сăмах)

вакла


сăмах (халап) вакла — болтать, судачить

ирĕклĕх

свобода
воля

граждан ирĕклĕхĕсем — гражданские свободы
сăмах ирĕклĕхĕ — свобода слова
ирĕклĕх юратакан халăхсем — свободолюбивые народы
ирĕклĕхшĕн пыракан кĕрешӳ — борьба за свободу
ирĕклĕх çĕнсе ил — завоевать свободу

лектер


сăмах лектер — вкатить выговор
инкеке лектер — ввергнуть в несчастье

михĕ


сăмах миххи
— болтун, пустомеля
çывăрмалли михĕ — спальный мешок

пĕтĕç


пĕтĕçмен сăмах — несуразные слова

пуклак


пуклак пуçдиал. головастик
пуклак сăмах — неуместное слово
пуклак чĕлхеллĕ — косноязычный

форма

6. лит., лингв., иск.
форма
сăвă форми — форма стиха
сăмах формисем — формы слова

çăмхала


сăмах çăмхала
перен. вести, продолжать беседу

ваклан


сăмах вакланмасть
— разговор не получается, беседа не клеится

çăмха


сăмах çăмхи сӳт — беседовать (букв. разматывать клубок слов)

кукрашка


кукрашка сăмах — бранное слово
урапа кукрашки — 1) дужка у телеги 2) серединный брусок телеги

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

артаклăх

п.с. Киленӳ, йăпану; канăçлăх. Виçесĕр çăмăл артаклăх тулнă чунăма. Г.Орлов, 1982, 38 с. Кунта [кăнтăрта] сăмах та техĕмлĕ сĕре... Артаклăх сиплĕхне туять чĕре. В.Энтип, 1987, 71 с. Пĕтĕм тĕнче çылăхлă артаклăх пек... Сан пĕтĕм сăн-питӳ артаклăхпа çунса тăратчĕ. Я-в, 1991, 7 /, 18 с.; 19 с. Вĕсем тĕппипех артаклăх тыткăнĕнче, çут тĕнче çук вĕсемшĕн халĕ, иккĕшех. В.Эктел, 1996, 59 с.

атте

п.п. Чиркӳ çыннине, манаха асăннă е чĕннĕ чухне ячĕ çумне хушăнакан сăмах. Введени кафедра соборĕн священ-нослужителĕ Апполинари атте. КЯ, 27.10.1989, 3 с. Иакинф атте Тобольскра пулнине тĕпчет иккен хăй. Я-в, 1995, 10 /, 93 с. Тĕн училищинче вĕренекенсем Михаил аттене, ректора, тăван ашшĕне юратнă пек юратаççĕ. ÇХ, 1996, 2 /, 4 с. Мăнастирĕн наместникĕ Савватий атте. Х-р, 21.09.2000, 2 с. — таса атте (Х-р, 24.05.2001, 2 с.; Ар, 2002, 39 /, 4 с.); çветтуй атте (ÇХ, 2001, 49 /, 12 с.).

афишăла

ç.с. Мĕн пирки те пулин ыттисене пĕлтерме тăрăш; хыпар сар, сăмах çитер, сăмах-юмах кăлар. А.Уляндина юрăç çак пулăма пит афишăламан пуль. ÇХ, 1998, 50 /, 2 с. Хăй килнине афишăлама те кăмăлĕ, те ерçӳ пулман. Х-р, 17.10.2000, 1 с.

бензопăчкă

п.с. Бензинпа ĕçлекен моторлă пăчкă. Эйпеç тăрăхĕнче кашни килте тенĕ пекех мотоцикл е бензопăчкă пур. К-н, 1979, 9 /, 4 с. Вут-шанкă татмалли бензопăчкă тупса параймăн-и. К-н, 1984, 4 /, 5 с. Хăйсемпе пĕрле вĕсем ... пăчкă та илсе килмен. Бензопăчкă çинчен сăмах та çук. Х-р, 16.09.1992, 4 с. — бензопăчкă ыйт (ЯБ, 1990, 10 /, 40 с.); бензопăчкă туян (С-х, 2000, 18 /, 4 с.).

биовампир

ç.с., парапсихол. Вампир (туп.). Васильев сиплевçĕ биовампирсем пирки сăмах хускатрĕ. ÇХ, 2000, 34 /, 4 с.

биовăй

ç.с. Биохăват (туп.). Экстрасенсăн сиплев вăрт-тăнлăхĕ — сăмах витĕмĕпе биовăйĕнче. Х-р, 25.12.1991, 2 с.

биохăват

ç.с. Чĕрĕ организм паракан тата туякан энерги (электричество, ăшă, кăмăл-туйăм, ăс-тăн т.ыт. витĕмĕ); биовăй, биоэнергетика (1), биоэнерги. Биолокаторĕ хута каять — биохăват сăмах вăйне куçать. Н.Ишентей, 1997, 17 с.

велосипедçă

ç.с. Велосипедпа (утсăр урапапа) çӳрекен çын; велосипедист. — Салам, чиперкке, — сăмах хушнă велосипедçă. Вăл [хĕр] велосипедçăна пĕр сăмах та чĕнмен. ЧÇ, 1998, 22 /, 13 с. Вăрмар вăлОлимпиада чемпионĕ В.Соколов, ... тĕнчипех паллă В.Гаврилов, И.Иванов велосипедçăсем. А.Т.-Ых-ра, 2000, 46 с.

вичкĕнлĕх

п.в. Вичкĕнĕш, çивĕчлĕх, çивĕчĕш. Кранпа ĕçлеме вичкĕнлĕх, вăрт-варт пулни кирлĕ. Я-в, 1961, 3 /, 29 с. Вырăс чĕлхи кăркăс чĕлхин витĕмлĕхĕпе вичкĕнлĕхне ӳстернишĕн савăнаççĕ. Я-в, 1972, 4 /, 25 с. «Атте-анне» поэмăн вичкĕнлĕхне вăйлатакан сăмах çаврăнăшĕсене çырса илĕр. ЧС, 1994, 9 кл., 368 с. — куç вичкĕнлĕхĕ (Г.Ефимов, 1981, 53 с.; С-х, 2001, 19 /, 2 с.).

деноминаци

ç.с., экон., фин. Укçа-тенке çĕннипе улăштарса çĕршыв укçине тĕреклетни, унăн хаклăхне ӳстерни. Кĕске тапхăртах архаизм пулса тăнă «пус» сăмах чĕрĕлет, деноминаци çывхарать. ÇХ, 1997, 50, 2 с. Кăшт пурăнсан деноминацичченхи хаксене тепĕр хут хăваласа çитĕпĕр-и ĕнтĕ. ÇХ, 1998, 40 /, 3 с.

дубляж

п.с. Кинофильма е хаçата тепĕр чĕлхене куçарса кăларни; куçару. Çав вăхăтрах [фильмсен] дубляж пахалăхĕ пирки асăрхаттарусем нумай килеççĕ. КЯ, 21.05.1989, 3 с. Чăваш районĕсенче чăвашла хаçат дубляжпа тухни — наци туйăмне кӳрентерни. Х-р, 3.03.1993, 2 с. «Хресчен сасси» дубляжĕ пулĕ-и вăл е расна хаçат-и. Х-р, 21.02.1997, 3 с. Вăрçă хыççăн кинокартинăсене чăвашла калаçтарасси тапранса кайрĕ. «Дубляж» сăмах килсе кĕчĕ. Г.Ефимов //Х-р, 7.10.2000, 4 с. — дубляж-хаçат (ÇХ, 1999, 3 /, 1 с.); дубляж хаçачĕ (Х-р, 3.11.1999, 4 с.).

ен

ç.п. Хут листин пĕр айкки; страница. Н.И.Ашмарин словарĕнче те пур ку сăмах, 9 том, 136 ен. Н.Егоров //Х-р, 3.10.1996, 3 с. «Чувашский рассказ» кĕнекери 15-мĕш ене пăхăр. В.Станьял //Х-р, 13.02.1997, 4 с. Мари Эл тĕп архивĕ..., 174 ĕç, 2 ен. ЧЛК, 1998, 7 с. — танл., хутьен «страница» (Г.Айхи, 1988, 5 с.; Х-р, 5.01.1993, 3 с.).

ирĕкленӳ

ç.с. Ирĕке тухни, ирĕклĕх илни; хăтăлу. Индире çынсем пин-пин çул хушши Туррăмăр ячĕсене ятарлă сăвăмантракаласа асăнаççĕ. Санскрит чĕлхинче «мана» сăмах«ăс» тенине, «трая» вара «ирĕкленӳ» тенине пĕлтерет. Кришна вĕрентĕвĕ, 1995, 71 с.; Х-р, 27.06.1997, 4 с.

итал

п.в. Итальян чĕлхипе е халăхĕпе çыхăннине палăртма усă куракан сăмах. «Аббревиатура» термин — итал сăмахĕ, «кĕскетни» пĕлтерĕшлĕ. Л.Сергеевпа В.Котлеев, 1988, 169 с. Айхи куçаруçă ... француз, венгр, акăлчан, итал ... поэчĕсемпе паллаштарать. ЧЛ, 1994, 11 кл., 226 с.

йĕплев

п.с. Тăрăхлани, сăмахпа тĕртсе илни, йĕплесе калани; йĕплĕ сăмах. Йĕплев [Рубрика ячĕ]. Х-р, 7.11.1992. Шӳтпе йĕплев мехелĕ-тутине аван чухлакан ăстаçă [И.Тăхти]. Г.Федоров, 1996, 90 с. — ВЧС, 1971, 285 с.

калем

ч.с. Çырмалли хатĕр, перо, ручка, кăранташ. Ватăлсассăн этем, ... тек çыраймĕ калем. А.Смолин //Х-р, 11.04.1992, 4 с. Герман Иванов та ... калем çивĕчлĕхĕпе, сăмах витĕмлĕхĕпе пурнăç йывăрлăхĕсене хирĕç тăрать. Ç-т, 1995, 4—5 /, 16 с. Ун аллинче мăлатук та, калем те хĕрсе вылять. Я-в, 2000, 12 /, 70 с. Иван Ахрат калемĕ ... повеçсем те калăпланă. Ар, 2001, 21 /, 1 с. — калем тыт (П.Хусанкай //ЧК, 1958, 21 с.; Х-р, 14.06.2000, 3 с.; Х-р, 25.07.2000, 4 с.); калемпе çыр (Я-в, 2000, 4 /, 3 с.); калем хуçи «журналист» (Ар, 2002, 32 /, 1 с.). — хут-калем (ÇХ, 1998, 49 /, 3 с.).

калу

п.с. Сăнласа пани, каласа кăтартни; калав. Э-э, ун пурнăçĕ ... хăй тепĕр калу. С.Шавлы, 1968, 56 с. Эпикăлла хайлав-сенчи чĕлхепе пуплеве ăнкарма калу (повествовани) ... çинчен пĕлсе тăмалла. Г.Федоров, 1994, 7 с. Тин çеç юмах-халап çулĕпе чупма пуçланă калу [«Арçурире»] чăваш хресченĕн кулленхи пурнăçне сăнланипе ылмашăнать. В.Родионов //Х-р, 18.11.1998, 3 с. Калу пĕлтерĕшĕ чăнах та пысăк кунта [хайлавра]. Х-р, 27.12.2001, 4 с.

кăтартмăш

п.с. Пĕр-пĕр ыйтупа çыхăннă япаласене е пулăмсене кĕнекере кĕскен асăнса тухни; указатель. Юмах сюжечĕсен кăтартмăшĕнче (указателĕнче) ... 449 сюжет шутланать. ЧХС, 1973, 1 т., 9 с. Ку кăтартмăша Чăваш Республикин кĕнеке палатинчи картотекăра упранакан хыпарсем тăрăх хатĕрленĕ. ЧЛК, 1998, 45 с. В.Г. Егоровăн «Чăваш чĕлхи çинчен çырнă ĕçсен кăтартмăшĕ» ... те интереслĕ. Н.Егоров // ХШ, 2000, 4 /, 102 с. Ухсай Яккăвĕн пурнăçĕпе пултарулăхĕ (çулсен кăтартмăшĕ). В.Станьял, 2001, 62 с. — чăвашла-вырăсла кăтартмăшсем (Х-р, 13.02.1997, 3 с.)

лартăм

ç.с. Пьеса лартни; спектакль, постановка. Çавăн пек лартăмсенчен пĕри — Чăваш халăх писателĕ Юхма Мишши çырнă «Итлемен чăх чĕппи» пьеса-юмах. Т-ш, 1998, 5 /, 2 с. Сцена ăстисен коллективĕ куракансене çĕнĕ сезонра чăвашла лартăмсемпе татах та савăнтарĕ. Т-ш, 2000, 42 /, 3 с.

лăплантару

, п.с. Ăша вырттарни, сапăрлани; йăпату. Халăхăн ватăлнă пайне лăплантарупа килĕшӳ сăмахĕ калама пултарчĕç вĕсем. Б.Чиндыков //П-н, 1990, 2 /, 9 с. Шалти политикăра Горбачев 10 процент хăратупа тата 90 процент лăплантарупа усă курнă. Х-р, 13.03.1996, 3 с. Тĕн кĕнекисенче час-часах тĕл пулакан чылай сăмах революци хыççăн тухнă чăвашла-вырăсла словарьсенче ... тивĕçлĕ вырăн тупайман, лăплану, ... ӳпкелӳ, тиркӳ, лăплантару. ЧЧП, 1999, 134 с.

лĕпĕртетӳ

п.в. Талпас çапни, сăмах авăртни; лапăртату, сӳпĕлтетӳ. Ме, вула... Лайăх сĕнӳ панă-и эпĕ е ниме тăман лăпăртату çеç кунта. К-н, 1977, 18 /, 8 с. Анчах эпир концерта кайсан мĕн куратпăр. Сывлăшпа карăнтарнă хăмпăсем тата лĕпĕртетӳ. ÇХ, 1999, 29 /, 12 с.

лăпăртату

п.в. Талпас çапни, сăмах авăртни; лапăртату, сӳпĕлтетӳ. Ме, вула... Лайăх сĕнӳ панă-и эпĕ е ниме тăман лăпăртату çеç кунта. К-н, 1977, 18 /, 8 с. Анчах эпир концерта кайсан мĕн куратпăр. Сывлăшпа карăнтарнă хăмпăсем тата лĕпĕртетӳ. ÇХ, 1999, 29 /, 12 с.

манкурт

ç.с. Несĕлне маннă, наци туйăмне çухатнă пархатарсăр çын е халăх; ансух. Манкуртсене хатĕрлемелли инструкци-çке-ха ку! Х-р, 17.03.1992, 5 с. Тутар халăхĕ манкурта тухас пулăмран питĕ аякра. Х-р, 3.10.1992, 2 с. Совет влаçĕ Раç-çейри халăхсене манкурта кăларасшăн пулнă. Х-р, 8.06.2002, 1 с. — çурма манкурт (Х-р, 3.10.1992, 2 с.); — манкуртла сăмах, манкуртла такмак (В.Егоров //Х-р, 4.08.1993, 4 с.).

матькасси

п.с., калаç. Тарăхни-ӳкĕннине е тĕлĕнни-хăпартланнине палăртмалли сăмах; шеремет. Укçа чиксе тухма маннă, матькасси. В.Ухли, 1979, 157 с. Пирĕн отделенире М.Зеленков рядовой пурччĕ. Чăвашахчĕ вара, матькасси. Ĕçченччĕ, вăйлăччĕ, кутăнччĕ. А.Т.-Ыхра, 2000, 30 с. Матькасси, пулмарĕ кирпĕч вăрласси. Ар, 2001, 34 /, 3 с.

мăшкăлизаци

п.с., шӳтл. Мăшкăл кăтартни, хур туни; мăшкăл-хур, мăшкăллăх. Ку аффикс [-изаци] пулăшнипе пирĕн чĕлхере пĕр сăмах кăна çуралнă... Мăшкăлизаци! ЧЧП, 1999, 181 с. Тап-таса, чи тăрă мăшкăлизаци. ÇХ, 1999, 9 /, 4 с.

мэтр

п.с. Ӳнерте (искусствăра), литературăра е ăслăлăхра палăрнă чаплă çынсене хисеплесе чĕнмелли сăмах; вĕрен-текенĕмĕр. Ку автора [Д.Гордеева] критика юлашки çулсенче мэтрсен е, урăхла каласан, вĕрентме те пултармалли ăстасен ретне кĕртнĕ ĕнтĕ. Ю.Артемьев, 1991, 94 с. Кунашкал рекорд Голливуд мэтрĕсен те пулман! ÇХ, 2000, 5 /, 5 с.~~

пакăлтату

п.с. Сăмах авăртни; сӳпĕлтетӳ, пуш сăмах. Эсир, çамрăк çыннăм, урокăрсене ... пакăлтатупа виçерен кăларатăр. К-н, 1984, 8 /, 6 с. «Тăван халăхшăн тăрăшатпăр, уншăн ĕçлетпĕр» тесе калаçни пакăлтату кăна. Х-р, 23.05.2001,1с.

параппанлăх

ç.с. Каппайланса пуш сăмах çапни. Тепри çапать, ав, кăкăрнеçаплах пырать-ха параппанлăх. Г.Илепер //ТА, 1998, 1 /, 56 с.

партократ

ç.с., сивл. Партократи йышĕнчи çын. [Б.Ельцин] ĕлĕкхи партократсен чирĕпех чирлет. А.Емельянов //Х-р, 30.06.1992, 3 с. Демократсем партократсене хирĕç кĕрешме тытăннă тапхăр... Х-р, 15.09.1992, 2 с. Чăвашла пĕр сăмах та калайман партократ валли пукан кирлĕ пулнă. Х-р, 25.12.1997, 3 с. — ĕнерхи партократ (Х-р, 24.09.1992, 2 с.); ĕлĕкхи партократ (В-х, 1992, 12 /).

пăшăлтату

п.с. 1. П.п. Сасă чĕлĕхĕсене вылятмасăр шăппăн калаçни; сассăр пуплев. Зал тăрăх пăшăлтату шуса иртет. А.Железковăпа К.Семенова, 1964, 170 с. Хĕр пăшăлтатрĕ. Анчах çав пăшăлтату кăшкăрнă майлă илтĕнчĕ. Г.Ефимов, 1984, 128 с. Хĕрпе каччăн ăшă пăшăлтатăвне итлесе тăма аванах мар. В.Эктел, 1996, 78 с. — юрату пăшăлтатăвĕ (Ю.Айдаш //Х-р, 14.05.2003, 4 с.); — ВЧС, 1971, 869 с. 2. П.п. Килĕшӳллĕн илтĕнекен вăйсăр сасă (шĕпĕлтетни, чăшăлтатни т.ыт.). Шăнкăрав янăранă чух... йывăçсем яланхи пăшăлтатăвне татĕç. И.Лисаев //Я-в, 1974, 4 /, 3 с. Хум пă-шăлтатăвĕ [Кĕнеке ячĕ]. М.Карягина, 1995. Ав, ... парка йывăç çулçисен пăшăлтатăвĕ хăлхара. Х-р, 3.06.1997, 3 с. Сӳ кайрĕ чун ылмашрĕç тейĕн аслатипе пăшăлтату. Н.Ишентей //Я-в, 2000, 5 /, 3 с. 3. Ç.п. Ăшри пуплев. Шухăш — чарăнми вĕç-хĕррисĕр темĕнле пăшăлтату. Г.Айхи, 1988, 52 с. Ĕмĕт пăшăлтатăвĕ [Пуçелĕк]. М.Мерчен //К-н, 2002, 7 /, 13 с. 4. Ç.п. Сăмах сарни; сăмах-юмах, сас-хура. Пăшăлтату пăтти... Ку пăшăлтату мар, кучăнлăх. ÇХ, 1997, 38 /, 4 с.

перекетсĕрлĕх

п.с. Пурлăха тирпейлĕ тытма пĕлменни, пуçтарусăр пулни. Çак тумхахлă çул çинче ăна [завода] каялла тĕкме хăтланакансем те тупăнаççĕ. ВĕсемХуçасăрлăх тата Перекетсĕрлĕх. К-н, 1984, 7 /, 4 с. Тепĕр хăруш тăшман вăлперекетсĕрлĕхпе тирпейсĕрлĕх. Х-р, 17.07.2001, 2 с. — сăмах перекетсĕрлĕхĕ (Н.Петров // Я-в, 1973, 3 /, 29 с.).

петтинг

ç.с. Арлăх çыхăнăвне кĕмесĕр пĕр-пĕрин ачаш вырăнĕсене сĕртĕнсе (чуп туса, тăрмаласа т.ыт.) киленни; савăшу вăййи, ачашлану (туп.). Ачаран иртсе пăча шайне çиткелесен, 15—16 çулсенче, кăмăла онанизмпа тата петтингпа тивĕçтереççĕ. Я-в, 1991, 3 /, 32 с. «Петтинг» сăмах эрогенлă зонăсене ачашласа туйăмсене вăратнине пĕлтерет. С-х, 1998, 7 /, 4 с. «Сивĕ» хĕрарăмсем петтингпа усă кураççĕ, кун пек чухне вĕсем оргазм та туяççĕ. ÇХ, 1999, 10 /, 5 с.

презерватив

п.с. СПИДпа венери чирĕсенчен сыхланма тата çие юласран упранма пулăшакан ятарлă хатĕр; сыхлăх йĕнни. Презервативпа усă курни СПИД çулне пӳлме пултарать. Т-ш, 25.09.1991, 6 с. Чăваш халăхĕ халĕ те презерватив тенине çĕр тĕпне анса каймалла усал сăмах вырăнне хурать. ÇХ, 1999, 9 /, 4 с. Йӳнĕ, япăх пахалăхлă презервативсем хăш-пĕр чухне СПИД вирусне чараймаççĕ. Ар, 2002, 34 /, 3 с.

ăрăмлă

ч.с. Асамлă, ытаруллă, тĕлĕнмелле. Темĕнле ăрăмлă ункă тухатăвĕнче эпир. Х-р, 24.08.1993, 3 с. Ăрăмлă (магиллĕ) сăмахлăх тĕслĕхĕсем ытларах йăла-йĕрке поэзийĕнче тĕл пулаççĕ. ЧС, 1994, 8 кл., 13 с. Чăвашăн ăрăмлă йăли-йĕркине, юмах-халапне... юратать çак калавçă. Г.Федоров, 1996, 188 с. — ăрăмлă йăла, ăрăмлă сăмахлăх (ЧС, 1993, 10 кл., 25 с., 35 с.).

ăрăмçă

ч.с. 1. Юмăçă, вĕрӳçĕ; халăх сиплевçи, экстра-сенс (туп.). Тĕрлĕрен ăрăмçăсем халĕ те пур иккен çĕр çинче. К-н, 1988, 17 /, 4 с. Асамçăпа ăрăмçă [Пуçелĕк]. Х-р, 25.12.1991, 2 с. Çĕршыври мĕн пур тухтăр, ăрăмçă Серапиона сыватма хăтланса пăхнă. ÇХ, 1997, 28 /, 4 с. Ăрăмçă е алă тăрăх юмăç пăхакан патне канаш ыйтма кайнă-и. Т-ш, 1999, 5 /, 12 с. — чăваш ăрăмçи (ЧС, 1993, 10 кл., 41 с.); вуду халăхĕн ăрăмçи (Х-р, 12.07.2001, 3 с.). 2. Асамçă, пысăк ăстаçă. Чун-чĕререн тав вĕсене — журналăн ăрăмçисене! В.Давыдов-Анатри //К-н, 1985, 5 /, 5 с. Ăрăмçă вырăннех хураттăм хама хам. Я-в, 1991, 7 /, 18 с. Мăнаçлăскер, ĕнен мана, эпăрăмçă. Х-р, 22.02.2000, 4 с. — сăмах ăрăмçи (ХЧЛ, 1990, 11 с.; А.Смолин, 1999, 82 с.); — ăрăмçă куккук (В.Энтип //Я-в, 1991, 7 /, 12 с.); куккук-ăрăмçă (Х-р, 5.09.1996, 4 с.); ăрăмçă-гастролер (Хв.Уяр //Х-р, 30.09.1992, 2 с.); ăрăмçă-пике (В.Эктел, 1996, 51 с.).

ĕмĕтçĕ

п.с. Ĕмĕтленме юратакан, ĕмĕтпе хавхаланакан çын; романтик. Тамара хăш чухне хăй маниловла ĕмĕтçе тухасран та шикленнĕ. Ю.Скворцов, 1962, 20 с. «Ĕмĕтçĕ» сăмах ĕмĕтленекен çынна пĕлтерет тесе чухласа илетпĕр. ХП, 1988, 8 /, 23 с. Милици майорĕ О.Коновалов ыррине çеç куракан ĕмĕтçĕ пулнă. Ар, 2001, 51 /, 1 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

калаç

син.: пупле, сăмахла
разговаривать, поговорить, сговорить; торговать; калаçнă (çураçнă) хĕр – невеста; калаçса уйăрăлми – от кого не отговоришься; нумай калаçни – многоглаголание; çынпа калаçми – неразговорчивый; тавăрса калаçайманни – безответный; ача-пăчана усал сăмах калаçасран чарăр – удерживайте детей от дурных разговоров.

82 стр.

мĕн

1.
что
епĕ хам лашана çуни-мĕнĕпех сутрăм — я продал свою лошадь со всеми принадлежностями
ку сăмах мĕне пĕлтерет — что означает это слово

намăс

стыд; честь, совесть; намăс сăмах калаçни – матерщина.

118 стр.

сăмах

слово
речь
слух
молва
слава

умĕн вуламалли сăмах — предисловие
сăмахран калас — к слову, к примеру сказать
сăмах тат — уговориться
сăмах çавăрăнăçĕпе — к слову
сăмах пар — обещать
сăмах пайĕ — слог
сăмах выльатакан — сплетник
ырă сăмах сарăнлă — слава распространилась
унăн мĕн пур сăмахĕ-йумахĕ те пăрусем, вăкарсем çинче анчах — у него все речи вращаются только около телят и быков
сăмах хуни — сделка
сăмах хуш — сказать, замолвить

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

анафема

Иисуса хурласа каланă усал сăмах. <…> калатăп сире: Турă Сывлăшĕ пĕлтернипе калаçакан никам та Иисуса хурласа усал сăмах (анафема) калаймĕ <…> [Святой Коринф 1911:383].

ангел

пирĕшти; хыпар калакан; ӳтсĕр сывлăш, чĕрĕ сывлăш. Вăл (Захария. – Э.Ф.) чиркĕвĕн вăта çĕрти пӳлĕмне ладон шăрши кăларакан пӳлĕмĕн сылтăм енче Ангела (пирĕштие) курнă [Священная 1883:65]; Ангел тенĕ сăмах чăвашла хыпар калакан тени пулать [О святых 1892:4]; Харпăр Святой ушкăнĕсен тропарĕсемпе кондакĕсем. Ӳтсĕр сывлăшсенĕн (ангелсен) [Молитвенник 1896:46]; Пуринчен малтан Вăл темĕн чухлĕ чĕрĕ сывлăшсем (ангелсем) пултарнă, çав чĕрĕ сывлăшсем пурте пĕр çылăхсăр, тап-таса пулнă [Поучение 1897:3–4].

банзай

Япония çыннисем ура! тиесси вырăнне кăшкăракан сăмах. Пĕр çын салтакран Япония çыннисем ура! тиесси вырăнне урăх тĕрлĕ кăшкăрнине маннă, вĕсем темле кăшкăраççĕ тетчĕ-ха тесе тăрать манпа калаçнă чух. Эпĕ каларăм: вĕсем банзай! тесе кăшкăраççĕ терĕм [Хыпар 1906, № 19:299].

закон

йăла; Иисус Христосăн пĕлĕт çинчи аслă сăмахĕ. Çакăнтан пурăр та ĕçĕр, çакă Манăн сирĕншĕн те ытти нумай çынсемшĕн те çылăхĕсене каçарасшăн юхтарнă çĕнĕ закон (йăла) юнăм [Церковные 1883:78]; Иисус Христос вĕсене пурне те лайăх ăнлантарасшăн вĕсене юмахпа кала-кала вĕрентнĕ, çĕр çинчи пĕр-пĕр пĕлмен япала çинчен юмах каласа Вăл хăйĕн пĕлĕт çинчи аслă сăмахне (законне) пур çынна та лайăх ăнламалла тунă [О боге 1891:76]; Еврейсем çак Турă каланă вунă тĕрлĕ пурăнăç йĕркине (закона) итлесе пĕтерсен хăраса Моисее каланă: Турăпа калаçма эсĕ ту çине ху кай; Вăл сана мĕн калĕ, эпир çавна пурне те тума тăрăшăпăр тенĕ [Наставление 1896:45]; Патшалăх Пухăвĕ законсем (йĕркесем) кăлармалла пултăр <…> [Хыпар 1906, № 2:18].

заповедь

Турă кĕнекинчи вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмах; закон; Турă хушни; Турă йĕрки. Вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмахсене (заповедьсене) Турă еврей халăхне Моисей пророк урлă Христос çураличчен 1615 çул малтан Синай тăвĕ çинче панă [Наставление 1896:21]; Турă хушнисене (заповедьсене) пĕлетĕн <…> [Господа 1898:105]; Турă йĕркисенчен (заповедьсенчен) пуринчен те чăн асли хăйшĕ тенĕ [Господа 1898:112]; Епле эпĕ аннем пиллĕхне, Туррăн аçуна, аннӳне хисепле, хăнах ырă пулĕ, çĕр çинчи ĕмĕрӳ вăрăм килĕ тесе хунă заповеде (закона) пурăнăçпа улăштарăп, епле эпĕ Турă законне пăсăп [Отец 1904:11].

сăра хырăм

сăра пит нумай ĕçнĕрен нимĕçсене мăшкăлласа каланă сăмах. «Сăра хырăм*, типĕ хул / мĕн турăн эс манпала? <…>» *Нимĕçсем сăра пит нумай ĕçеççĕ, çавăнпа вĕсене сăра хырăм тесе мăшкăллаççĕ [О войне 1915:23].

словарь

сăмах пуххи. Чăваш сăмахĕсене халĕ тĕпĕ-йĕрĕпе, ăçтан тухнине, мĕнле çырсан тĕрĕсрех пулнине тĕпчесе сăмах пуххи (словарь) туса çырса пĕтермен халĕ [Комиссаров 1918:3].

тăкăс

чăклăх. Халăх пит тăкăсран (чăклăхран) пĕр-пĕрне хĕстереççĕ. Пурте е пиллĕх, е пĕр-пĕр сăмах ыйтасшăн пĕр-пĕринчен малтантарах ĕлкĕрме хĕтленеççĕ [Отец 1904:18].

тупа ту

сăмах пар. Ку вăрмана ĕнтĕ нимĕн пулсан та касмăпăр тесе тупа турĕç (пĕрне-пĕри сăмах пачĕç) [Селивановский 1910:19].

хăтар

çăл. Адампа Евана Турă этем ăруне Хăтаракана (Çăлакана) ярăп тесе сăмах панăран малтан вара темиçе ĕмĕр, темиçе çĕр çул иртнĕ, çĕр çинчи çынсем пурте çылăхлă пурăннă [Объяснительные 1903:11–12].

чиркӳ I.

ĕненекен ушкăн. Халĕ эпĕ сирĕншĕн асап курса савăнатăп, хамăн ӳтĕмпе асапланса Христос Хăй ӳчĕшĕн курнă хурлăха тултаратăп, унăн ӳчĕ – Чиркӳ (ĕненекен ушкăн) пулать [Кол. 1:24]; Вăсене пурне те пĕрле вырăс чĕлхипе Чиркӳ (Церковь) тенĕ; вăл сăмах чăвашла Христос тĕнне тĕрĕс тытса тăракан халăх тени пулать [О боге 1891:120].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

аббревиатура

сущ., жен.
аббревиатура (темиçе сăмах пайĕсенчен е пуçламăш сассисенчен тунă япала ячĕ, сăм., детдом — детский дом, ЭВМ — электронновычислительная машина, вуз — высшее учебное заведение)

аминь

аминь (христиансем кĕлĕ вĕçĕнче «чăн, тĕрĕс» пĕлтерĕшпе калакан сăмах)

аудитория

сущ.жен.
1. (син. помещение, комната) пулĕм; учебная аудитория вĕренӳ пулĕмĕ
2. (син. слушатели) халăх, итлекенсем (лекцие, доклада); аудитория осталась довольна выступлением гостя итлекенсене хăна каланă сăмах килĕшрĕ

аффикс

сущ.муж.
аффикс (çĕнĕ сăмах тăвакан е сăмаха улăштаракан морфема); словообразовательные аффиксы русского языка вырăс чĕлхинчи сăмах пулăвĕн аффиксĕсем

аффиксальный

прил.
аффикс -ĕ; аффикслă; аффиксальное словоизменение аффикслă сăмах улшăнăвĕ

баллада

сущ.жен.
баллада (сăвăллă юмах, халап); сложить балладу баллада хыв

безответственный

прил. (ант. ответственный), безответственно нареч.
явапсăр, яваплăхсăр; безответственное заявление яваплăха туймасăр каланă сăмах

бессмысленный

прил.
1. (син. неразумный; ант. осмысленный, разумный) ăссăр, тĕлли-паллисĕр, ним пĕлтерĕшсĕр; бессмысленный набор слов ним пĕлтерĕшсĕр сăмах купи
2. в знач. сказ. бессмысленно (син. бесполезно) усăсăр, усси çук; бессмысленно ожидать от него помощи вăл пулăшасса кĕтни усăсăр

болтать

1. глаг. несов. (син. пустословить)
сӳпĕлтет, пакăлтат, сăмах çап; Не болтай вздор! Ан сӳпĕлтет кирлĕ мара!

браться

глаг. несов. (сов. взяться)
1. за что (син. хвататься) тыт, тытăн, тытăç; ярса тыт; браться за руки алла-аллăн тытăн; браться за ручку двери алăк хăлăпне ярса тыт
2. за что (син. приниматься, начинать) тытăн, пикен, пуçла; браться за учёбу вĕренме пикен; браться за книгу кĕнеке вулама пуçла
3. за что и с неопр. ф. (син. обязываться) тума пул, сăмах пар; я берусь помочь вам эпĕ сире пулăшма пулатăп
4. (син. появляться, возникать) тух, тупăн; Откуда у него деньги берутся? Ăçтан тупăнать-ши унăн укçа? ♦ браться за ум ăса кĕр, тăнлан

брови

сущ.множ.; един. бровь жен.
куç харши; нахмурить брови куç харшине пĕркеле ♦ Не в бровь, а в глаз погов. Тĕлнех, шăп вырăнлă (сăмах калани)

буквальный

прил., буквально нареч.
1. (син. дословный) сăмахран сăмах, улăштарман; буквальный перевод сăмахран сăмах куçарни
2. (син. точный, прямой) тӳрĕ, тӳртен, чăн; использовать слово в буквальном смысле сăмаха турĕ пĕлтерĕшпе кала
3. (син. действительно) чăнах, чăннипех, шăп та лăп; буквально пять минут назад шăп пилĕк минут каялла

введение

сущ.сред.
1. (син. вступление, предисловие) кӳртĕм, ум сăмах, кӳртĕм пай; введение к книге написано редактором кĕнеке ум сăмахне редактор çырнă;
2. кӳртĕм, пуçламăш; введение в языкознание чĕлхе пĕлĕвĕн пуçламăшĕ

вводный

прил. (син. вступительный)
кӳртĕм, пуçламăш; вводная лекция кӳртĕм лекци ♦ вводное слово кӳртĕм сăмах (калакан шухăш-кăмăлне палăртакан, предложени тытăмĕнче уйрăм тăракан сăмах е çаврăнăш, сăм.: к сожалению «шел пулин те», помоему «ман шутпа»)

вертеться

глаг. несов.
1. (син. вращаться, крутиться) çаврăн, пĕтĕрĕн; колесо вертится вокруг оси кустăрма тĕнĕл тавра çаврăнать
2. явăн, явăнса çӳре; якăлтат; дети вертятся вокруг старших ачасем аслисем тавра явăнса çӳреççĕ; вертеться у зеркала тĕкĕр умĕнче якăлтатса тăр ♦ в голове вертится пуçран каймасть (шухăш); на языке вертится чĕлхе вĕçĕнче тăрать (сăмах)

вздор

сущ.муж., только един. (син. глупость, ерунда)
ăссăр сăмах, пуш сăмах, сӳпĕлтетӳ; нести вздор сӳпĕлтет

вода

сущ. жен, множ. воды
1. шыв; родниковая вода çăлкуç шывĕ; морская вода тинĕс шывĕ; ведро воды пĕр витре шыв; идти за водой шыв ăсма кай
2. (син. напиток) шыв, ĕçме; газированная вода газланă шыв; минеральная вода минераллă шыв
3. шыв, шыв-шур; внутренние воды страны çĕршывăн шалти шывĕсем (юхан шывсем, тинĕссем, кӳлĕсем); территориальные воды чикĕри шывсем (çĕршыв чиккине кĕрекен тинĕс тăрăхĕсем)
4. пуш сăмах, сӳпĕлтетӳ; в докладе много воды докладра пуш сăмах нумай ♦ как воды в рот набрал çăварне шыв сыпнă пек (шарламасть); их водой не разольёшь вĕсене шыв сапса та уйăраймăн; как в воду глядел пĕлсе тăнă пекех; выйти сухим из воды шывран типĕ тух; вывести на чистую воду тăрă шыв çине кăлар

вступительный

прил.
1. (син. вводный; ант. заключительный) кӳртĕм, ум, пуçламăш; произнести вступительное слово на собрании пухура кӳртĕм сăмах кала
2. вĕренме кĕмелли; вступительные экзамены вĕренме кĕмелли экзаменсем

выражение

сущ.сред.
1. (син. проявление) палăрăм, курăну; палăрни, курăнни; выражение радости на лице сăн-питре савăнăç палăрни
2. (син. фраза, оборот) пуплев, пуплерĕш, сăмах çаврăнăшĕ; образное выражение сăнарлă сăмах çаврăнăшĕ

выронить

глаг. сов.
алăран вĕçерт, кăларса ӳкер; выронить из кармана деньги кĕсьерен укçа кăларса ӳкер ♦ ни слова не выронил сăмах та шарламарĕ

выступить

глаг. сов.
1. (син. вьшти, выдвинуться) тух, тухса тăр; выступить из строя стройран тухса тăр
2. (син. отправиться) тух, тапран, тапранса тух, тухса кай; выступить в поход похода тапранса тух
3. 1 и 2 л. не употр. (син. появиться) тух, тапса тух; на лбу выступил пот çамкана тар тапса тухрĕ
4. (син. исполнить) выля, кала, юрла (халăх умĕнче); выступить с концертом концерт пар; певец выступил с большим успехом юрăçă питĕ ăнăçлă юрларĕ
5. (син. высказаться) кала, тухса кала, сăмах кала; выступить на собрании пухура сăмах кала ♦ выступить со статьёй в газете хаçатра статья пичетлесе кăлар; выступить с предложением сĕнӳ пар

выступление

сущ.сред.
1. сăмах калани, доклад туни; текст выступления каланă сăмах тексчĕ
2. юрлани, выляни, концерт пани; выступление певца по телевидению юрăçă телевиденипе юрлани

глупость

сущ.жен.
ухмахлăх, ухмах сăмах; говорить глупости ухмах сăмах кала; делать глупости ухмахла хăтлан

гнездо

сущ.сред.; множ. гнёзда
1. йăва; гнездо воробья çерçи йăви; осиное гнездо сăпса йăви; грачи вьют гнёзда кураксем йăва çавăраççĕ
2. (син. углубление) шăтăк, путăк, вырăн (мĕн те пулин кĕртсе лартмалли); гнездо для патрона патрон шăтăкĕ, патрон чикмелли шăтăк ♦ волчье гнездо пĕр пуслăх кашкăр; гнездо грибов кампа карти; гнездо родственных слов пĕр несĕллĕ сăмах ушкăнĕ

грамматика

сущ.жен.
1. грамматика (чĕлхе тытăмĕ— сăмах формисем, предложенисем); изучать грамматику русского языка вырăс чĕлхин грамматикине тишкер
2. грамматика (чĕлхе тытăмне тĕпчекен ăслах); сопоставительная грамматика русского и чувашского языков вырăс тата чăваш чĕлхисен танлаштаруллă грамматики

дать

глаг. сов.
1. кого-что кому (син. вручить; ант. взять, принять) пар, тыттар; дать в руки алăран тыттар; дать книгу кĕнеке пар; дать взаймы денег кивçен укçа пар; Сколько дадите за шапку? Çĕлĕкшĕн мĕн хак паратăр?
2. что или с неопр. ф. кому (син. предоставить) пар, туянтар; дать работу ĕç пар, ĕçе ил; дать образование пĕлӳ туянтар, вĕрентсе кăлар; дать покой канăç пар
3. что кому (син. доставить) кӳр, пар; поля дают богатый урожай уй-хир пысăк тухăç кӳрет
4. (син. ударить, стукнуть) çап, тиверт, тыттарса яр; дать по голове пуçран çап
5. что (син. провести) пар, ирттер, йĕркеле; дать концерт концерт ирттер
6. в сочетании с сущ. выражает действие по его значению: дать согласие килĕш; дать звонок шăнкăравла; дать трещину çурăлса кай; дать начало пуçарса яр; дать поручение хуш ♦ дать знать хыпар яр; пĕлтер; дать слово сăмах пар, тума пул; ни дать ни взять каснă лартнă, пĕр пекех; Я тебе дам! Парап ак эпĕ сана! (юнаса калани); Ему не дашь шестидесяти Вăл утмăлта тесе каламăн; Дай-ка я пойду к нему! Ун патне каям-ха!

двузначный

прил.
1. икĕ паллăллă; двузначное число икĕ паллăллă хисеп (сăм., 12, 34, 75)
2. икĕ пĕлтерĕшлĕ; двузначное слово икĕ пĕлтерĕшлĕ сăмах

деепричастный

прил.: деепричастный оборот деепричастиллĕ сăмах çаврăнăшĕ

держать

глаг. несов.
1. тыт, тытса тăр; держать в руках алăра тытса тăр; правильно держать ручку ручкăна тĕрĕс тыт
2. тыт, чар, ярса тыт; тормоза не держат тормоз чараймасть (машинăна); Держите вора! Вăрра тытăр!
3. тыт, усра, тытса усра, пăхса усра; держать свиней сысна усра; мой дед держит пчёл манăн асатте вĕлле хурчĕ тытать
4. (син. хранить) тыт, усра, хывса усра; держать деньги в банке укçана банкра усра ♦ держать оборону хӳтĕленсе çапăç; держать экзамен экзамен тыт; держать в мыслях асра тыт; держать жильцов хваттере яр, пурăнма яр; держать вправо сылтăмалла пăрăн; держать речь сăмах кала (пухура); держать в руках алăра тыт, хытă тыткала

дефис

сущ.муж.
дефис, кĕске йĕр (сăмах пайĕсене çыхăнтараканни, сăм., атте-анне, вак-тĕвек)

диалектизм

сущ.муж.
диалектизм, диалект пулăмĕ (диалектри хăйне майлă сăмах, грамматика форми, сасă е урăх уйрăмлăх)

добавить

глаг. сов.
1. (ант. убавить) хуш, хушса хур, хушса пар, сĕте, сĕтев пар; добавить в суп соли яшкана тăвар хуш
2. (син. дополнить) хушса кала, сăмах хуш; к сказанному нечего добавить хушса каламалли нимĕн те çук

договориться

глаг. сов.
калаçса татăл, килĕш, çураç, сăмах тат; мы договорились о встрече эпир тĕл пулма калаçса татăлтăмăр

древний

1. (син. давний) авалхи, ĕлĕкхи, ĕлĕк-авалхи, ĕмĕр-ĕмĕрхи; древние предания авалхи юмах-халапсем
2. (син. старый) ватă, питĕ ватă; древний старик питĕ ватă старик

ерунда

сущ.жен. (син. вздор, пустяки)
ниме тăман япала; супĕлтетӳ, пустуй сăмах; говорить вздор пустуй сӳпĕлтет

завести

глаг. сов.
1. кого-что (син. ввести) илсе кĕрт, çавăтса кĕрт; завести лошадь в конюшню лашана витене çавăтса кĕрт
2. кого ертсе кай, илсе кай; тропа завела нас в болото сукмак пире шурлăха илсе кĕртсе кайрĕ
3. что (син. устроить, организовать) йĕркеле, ту; завести новые порядки çĕнĕ йĕрке ту
4. кого-что (син. приобрести) ил, туян, туянса яр; завести кур чăх тытма пуçла
5. что (ант. заглушить, остановить) тапрат, ĕçлеттер, ĕçе яр, тапратса яр; завести мотор мотора тапратса яр ♦ завести разговор сăмах тапрат; завести знакомство паллаш; завести переписку çыру çӳретме пуçла

загадать

глаг. сов.
юмах яр, тупсăм туптар; загадать загадку тупмалли юмах яр

загадка

сущ.жен.
сутмалли юмах; разгадать загадку сутмалли юмах тупсăмне туп; говорить загадками ытарлă калаç ♦ загадки природы çут çанталăк вăрттăнлăхĕсем

заметить

глаг. сов.
1. кого-что и с союзом «что» (син. увидеть) асăрха, кур; заметить ошибку йăнăша кур; я заметил, что он устал эпĕ вăл ывăннине асăрхарăм
2. кого-что (син. запомнить) астуса юл, асра хăвар; заметить нужное место кирлĕ вырăна астуса юл
3. (син. сказать) кала, сăмах хуш; заметить кстати сăмах май кала; Это ты верно заметил! Эсĕ куна тĕрĕс каларăн!

защита

сущ.жен.
1. хӳтĕлев, сыхлав; хӳтĕлени, сыхлани; защита отечества тăван çĕршыва хӳтĕлени; прошу защиты хӳтĕлеме ыйтатăп
2. (ант. обвинение) хӳтĕлев, хӳтĕлени (судра); выступление представителя защиты хӳтĕлев енчен сăмах калани
3. (ант. нападение) хӳтĕлев (спортра); играть в защите хӳтĕлевре выля

заявление

сущ.сред.
1. пĕлтерӳ; калани (шухăша), пĕлтерни; выступить с заявлением шухăша каласа пĕлтер
2. заявлени, ыйту (хут çине çырса е сăмах вĕççĕн пани); написать заявление о предоставлении отпуска отпуск пама ыйтса çыр

значение

сущ.сред.
1. (син. смысл) пĕлтерĕш; значение слова сăмах пĕлтерĕшĕ
2. (син. важность) сумлăх, хаклăх, кирлĕлĕх, пĕлтерĕш; придавать вопросу большое значение ыйтăва питĕ кирлĕ тесе шутла

игра

сущ.жен., множ. игры
1. вăйă, выляв; выляни; детские игры ача-пăча вăййисем; спортивные игры спорт вăййисем; летние Олимпийские игры çуллахи Олимп вăййисем; компьютерные игры компьютер вăййисем
2. выляни, калани; игра на гармони купăс калани ♦ игра слов сăмах вăййи (сăмахсене ытарлă çыхăнтарса калани); игра с огнём вутпа выляни (хăрушă, теветкеллĕ ĕç çинчен); игра природы çут çанталăк тĕлĕнтермĕшĕ

идиома

сущ.жен., множ. идиомы
идиома (урăх чĕлхене куçарăнман тачă пĕтĕçнĕ сăмах çаврăнăшĕ)

каламбур

сущ.муж.
сăмах вăййи, шӳтлĕ пуплерĕш (пĕрешкел сăмахсемпе усă курса хайлани)

кафедра

сущ.жен.
1. (син. трибуна) кафедра (халăх умĕнче сăмах каламалли çӳллĕ вырăн); докладчик поднялся на кафедру докладçă кафедра умне тухрĕ
2. кафедра (аслă шкулта — пĕр специальноçлă преподавательсен ушкăнĕ); он работает на кафедре русского языка вăл вырăс чĕлхи кафедринче ĕçлет

клясться

глаг. несов.
тупа ту, сăмах пар; клясться в верности родине тăван çĕршыва парăнса тăма тупа ту; клясться в вечной любви ĕмĕр юратма сăмах пар

клятва

сущ.жен. (син. обещание, уверение)
тупа; сăмах пани, тупа туни; дать клятву тупа ту

колоть

2. глаг. несов.
1. кого-что чик, тир, тăрăнтар; колоть иглой йĕппе чик
2. кого пус, чик; колоть свинью сысна пус
3. (син. язвить) йĕпле, тĕртсе ил (сăмахпа); колоть насмешками тăрăхласа йĕпле ♦ Правда глаза колет посл. Чăн сăмах килĕшмест; в боку колет чикен чикет; колоть глаза намăслантар

корень

сущ.муж., множ. корни
1. тымар (ӳсен-тăранăн); корни дерева йывăç тымарĕ; вырвать с корнем тымарĕпе тăпăлтар
2. тымар, тĕп; корень зуба шăл тымарĕ ♦ корень слова сăмах тымарĕ (унăн тек пайланман тĕп пайĕ); в корне неверно пачах тĕрĕс мар; смотреть в корень тĕп тупсăмне кур; хлеб на корню вырман тырă; корень зла инкек-синкек сăлтавĕ

кроссворд

сущ.муж.
кроссворд, сăмах каçмăш; составить кроссворд сăмах каçмăш хайла; решать кроссворд кроссворд тупсăмне туп

крылатый

прил.
çунатлă; крылатые муравьи çунатлă кăткăсем; крылатые ракеты çунатлă ракетăсем ♦ крылатые слова çунатлă сăмахсем (сăнарлă, вичкĕн шухăшлă сăмах çаврăнăшĕсем)

кстати

1. нареч. (син. вовремя) кирлĕ вăхăтра, шăп вăхăтлă, вырăнлă; Ты пришёл кстати Эсĕ шăп вăхăтлă килтĕн
2. вводн. сл. сăмах май; кстати сказать сăмах май каласан

лексика

сущ.жен.
сăмахлăх, сăмахсем (чĕлхери сăмахсен йышĕ); заимствованная лексика ютран йышăннă сăмахсем; разговорная лексика пуплешӳ сăмахлăхĕ; лексика чувашского языка чăваш чĕлхинчи сăмах йышĕ

литературный

прил.
1. литература -ĕ; çыравçă -ĕ; литературное творчество çыравçă пултарулăхĕ; литературный институт литература институчĕ
2. литература -ĕ (литература чĕлхин нормисемпе килĕшсе тăракан); литературный язык литература чĕлхи (халăх чĕлхин сăмах ăстисем якатса пуянлатнă кăтартуллă тĕсĕ); он говорит не на литературном языке, а на диалекте вăл литература чĕлхипе мар, диалектпа калаçать

лишить

глаг. сов., (син. отнять)
туртса ил; -сăр (сĕр) хăвар; лишить наследства еткере туртса ил; лишить свободы тытса хуп; лишить жизни вĕлер; его лишили слова на собрании ăна пухура сăмах калама чарнă

лозунг

сущ.муж.
лозунг (пĕр-пĕр тĕллеве пурнăçлама чĕнекен сăмах çаврăнăшĕ)

междометие

сущ.сред.
междомети (кăмăл-туйăма палăртакан сăмах, сăм., вырăсла: ах, ой, ура)

между

предлог с род. п.
хушăра, хушшинче, хутлăхĕнче, хушшипе; между деревней и лесом ялпа вăрман хушшинче; тропинка вьётся между деревьями сукмак йывăçсем хушшипе явăнса выртать; между нами нет секретов пирĕн хушăра вăрттăнлăх çук ♦ между прочим вводн. сл. сăмах май каласан

монолог

сущ.муж.
монолог (пĕр çын ыттисене итлеме е хăй тĕлĕшшĕн сăмах калани); сценический монолог сцена çинчи монолог

морфология

сущ.жен.
морфологи (чĕлхе пĕлĕвĕн пуплев пайĕсене тата сăмах тытăмне тĕпчекен уйрăмĕ)

никакой

местоим. отрицат.
нимĕнле те, нимле те; пачах та; нет никакой возможности нимле май та çук; ни о каком соглашении речи не было нимĕнле килĕшӳ çинчен те сăмах пулман

обвиняемый

сущ.муж., обвиняемая жен.
айăпланакан; обвиняемому предоставили последнее слово айăпланакана юлашки сăмах калама панă

обещание

сущ.сред.
сăмах, сунăм; тума пулни, сăмах пани; выполнить обещание панă сăмаха тыт

обещать

глаг. сов. и несов.
сăмах пар, сун, тума пул; он обещал помочь нам вăл пире пулăшма пулчĕ

оборот

сущ.муж.
1. çаврăну, çавра; сделать два оборота икĕ çавра ту, икĕ хут çаврăнса ил
2. çаврăнăш; çаврăнни, ĕçре пулни; торговый оборот суту-илӳ çаврăнăшĕ
3. тӳнтер, тепĕр енĕ; оборот бумажного листа хут листин тӳнтер енĕ ♦ оборот речи сăмах çаврăнăшĕ; взять в оборот хытă тыткала, çирĕп алла ил

обращение

сущ.сред.
1. чĕнсе калани, сăмах хушни; çыру яни, ыйтса çырни; письменное обращение в суд суда çыру яни; обращение президента к народу президент халăха чĕнсе калани
2. тыткалу; тыткалани, усă курни; правильное обращение с приборами приборсемпе тĕрĕс усă курни
3. çаврăну, çаврăнăш; çаврăнни; обращение товаров тавар çаврăнăшĕ
4.чĕнӳ (грамматикăра — кама та пулин чĕнсе каланă сăмах)

обязательство

сущ.сред.
шантару; шантарни, сăмах пани; взять обязательство шантар, сăмах пар; выполнить обязательство сăмаха тыт, шантарнине ту

окончание

сущ.сред.
1. (син. завершение; ант. начало) вĕç, пĕтмĕш; вĕçлени, пĕтерни; окончание работы ĕçе вĕçлени; окончание романа роман вĕçĕ
2. вĕç; окончание слова сăмах вĕçĕ (сăм., вырăс чĕлхинче: голова, головы, головой)

определение

1. сущ.сред. (син. объяснение)
палăрту; палăртни, пĕлтерĕш; определение значения слова сăмах пĕлтерĕшне палăртни

определение

2. сущ.сред.
определени (грамматикăра— предложенин кĕçĕн членĕ, ят сăмахăн паллине кăтартакан сăмах)

оратор

сущ.муж.
сăмах калакан; оратор на митинге митингра сăмах калакан

основа

сущ.жен.
1. (син. опора, фундамент) никĕс, тĕрек, тĕп; железобетонная основа сооружения хуралтăн тимĕр-бетон тĕрекĕ; основы знаний пĕлӳлĕх никĕсĕсем
2. (ант. уток) кумă, пир кумми, пир тăршши
3. (ант. окончание) тĕп (грамматикăра — сăмах тымарĕ тата сăмах тăвакан аффикссем, тĕсл. вырăсла: разведчику, кунта «у» сăмах вĕçĕ, ытти — сăмах тĕпĕ)

пара

сущ.жен.
1. мăшăр; пара сапог пĕр мăшăр атă
2. мăшăр (упăшкипе арăмĕ); счастливая пара телейлĕ мăшăр; без пары мăшăрсăр, хăрах
3. (син. два) икĕ, иккĕ, мăшăр; пара тетрадей икĕ тетрадь; запрячь пару лошадей пар лаша кӳл ♦ пара пустяков ним те мар; два сапога пара çӳпçипе хупăлчи; позвать на пару слов пĕр-икĕ сăмах калаçса илме чĕн

перевод

сущ.муж.
1. (син. перемещение) куçару; куçарни (вырăнтан вырăна); перевод на новую должность çĕнĕ должноçа куçарни
2. куçару; куçарни (чĕлхерен чĕлхене); устный перевод сăмах вĕççĕн куçарни; сделать перевод куçар

подчинение

сущ.сред.
1. пăхăну; пăхăнни; находиться в подчинении пăхăнса тар
2. (ант. сочинение) пăхăну, пăхăнулăх (грамматикăра — пĕр сăмах форми тепринчен килни)

предание

сущ.сред.
халап; народные предания халăхри юмах-халап

предисловие

сущ.сред.
ум сăмах; предисловие книги кĕнеке ум сăмахĕ

предлог

2. сущ.муж.
предлог, мал сăмах (вырăс чĕлхинче ят сăмах умĕн тăракан пулăшу сăмахĕ, сăм., «на», «в», «перед» т. ыт.)

прочий

прил.
ытти; прочие люди ытти çынсем; между прочим сăмах май каласан

разгадать

глаг. сов.
ăнкар, ăнланса ил, тупсăмне туп; разгадать загадку тупмалли юмах тупсăмне туп

разговор

сущ.муж.
калаçу, пуплешӳ, сăмах-юмах; калаçни; пуплешни, сăмахлани; вступить в разговор калаçăва хутшăн

рассказать

глаг. сов.
каласа пар; рассказать сказку юмах яр

речь

сущ.жен., множ. речи
1. пуплев, пуплешӳ, калаçу; пуплени, калаçни; органы речи пуплев органĕсем
2. сăмах (халăх умĕнче калани); выступить с речью на собрании пухура сăмах кала ♦ части речи пуплев пайĕсем (грамматикăра)

свидетель

сущ.муж., свидетельница жен.
свидетель; куракан, курнă çын; выступление свидетеля в суде свидетель судра сăмах калани; свидетелей этого скандала не было ку харкашăва куракан пулман
сущ.сред.
ĕнентерӳ хучĕ; свидетельство о рождении çурални çинчен панă хут

синтаксис

сущ.муж.
синтаксис (грамматикăн сăмах майлашăвĕсене тата предложенисене тĕпчекен пайĕ)

сказка

сущ.жен.
юмах; волшебные сказки асамлă юмахсем; бабушка рассказывает сказку асанне юмах ярать

словарь

сущ.муж.
1. сăмахсар; толковый словарь ăнлантаруллă сăмахсар; русско-чувашский словарь вырăсла-чăвашла сăмахсар
2. сăмахлăх, сăмах йышĕ; словарь языка Пушкина Пушкин чĕлхин сăмахлăхĕ

слово

сущ.сред.; множ. слова
1. сăмах (чĕлхен тĕп пайĕ); производное слово иккĕмĕшле сăмах; значение слова сăмах пĕлтерĕшĕ; заимствовать слова сăмахсем йышăн (урăх чĕлхесенчен)
2. (син. выступление) сăмах, тухса калани; взять слово на собрании пухура сăмах ил ♦ понять без слов сăмахсăрах ăнлан; свобода слова сăмах ирĕклĕхĕ; дать слово сăмах пар, тума пул; сказать к слову сăмах май кала; одним словом вводн. сл. пĕр сăмахпа каласан

словосочетание

сущ.сред.
сăмах майлашăвĕ; свободные словосочетания ирĕклĕ сăмах майлашăвĕсем; фразеологические словосочетания фразеологи сăмах майлашăвĕсем

согласование

сущ.сред.
1. килĕшӳ, татăлу; килĕшни, калаçса татăлни; провести согласование калаçса татăл
2. килĕштерӳ; килĕштерни (грамматикăри çыхăну тĕсĕ — пăхăнакан сăмах тĕп сăмахăн формине евĕрлени, сăм., вырăсла: летний день, летнего дня, летними днями)

солёный

прил.
1. тăварлă, шарак; солёная вода тăварлă шыв
2. тăварланă, йӳçĕтнĕ; солёные огурцы йӳçĕтнĕ хăяр ♦ солёное слово йĕплĕ сăмах

сочинение

сущ.сред.
1. хайлав; хайлани, хывни; сочинение сказки юмах хывни
2. сочинени (çыру ĕçĕ); сочинение на свободную тему ирĕклĕ темăпа çырмалли сочинени

суффикс

сущ.муж.
суффикс (сăмах тымарĕ хыçĕнчи морфема, сăм., вырăсла: столик, читал, скорее)

счёт

сущ.муж., множ. счета
1. шутлав, шут, шутлани; устный счёт сăмах вĕççĕн шутлани
2. шут (спортра); счёт игры 3:1 вăйă шучĕ 3:1
3. счёт (укçа илме çырнă хут) ♦ без счёту шучĕ çук, питĕ нумай; в конечном счёте юлашкинчен, тĕпрен илсен; на этот счёт ку тĕлĕшпе; не в счёт шута кĕмест

термин

сущ.муж.
термин (ăнлава тĕрĕс палăртакан сăмах, майлашу); грамматические термины грамматика терминĕсем

трепать

глаг. несов.
1. кого-что (син. дёргать, тормошить) тăрпала, лăска, турткала; трепать за волосы çӳçрен лăска
2. (син. развевать) вĕлкĕштер, варкăштар; ветер треплет знамёна çил ялавсене вĕлкĕштерет
3. (син. похлопывать) çупăрла, лăпка (ачашласа)
4. тылла, шăртла (сӳсе) ♦ трепать нервы тарăхтар; трепать языком сӳпĕлтет, пуш сăмах çап; его треплет лихорадка ăна сив чир силлет

управление

сущ.сред.
1. кем-чем тытăм; тытни, тытса пыни; управление производством производствăна тытса пыни
2. управлени; строительное управление строительство управленийĕ
3. пăхăнтару; пăхăнтарни (грамматикăра — пĕр сăмах тепĕр сăмаха паллă падежа ларттарни)

управлять

глаг. несов.
1. кем-чем тыт, тытса пыр; управлять судном карапа тытса пыр
2. кем-чем (син. руководить) тытса пыр, ертсе пыр; управлять государством патшалăха ертсе пыр
3. чем пăхăнтар (грамматикăра — пер сăмах теприне паллă падежа ларттарни çинчен)

устный

прил. (ант. письменный), устно нареч.
сăмахпа, сăмах вĕççĕн; устный экзамен сăмах вĕççĕн ирттерекен экзамен

фразеологизм

сущ.муж.
фразеологизм (ăнлава, шухăша сăнарлăн та витĕмлĕн палăртакан тачă пĕтĕçнĕ сăмах пĕрлешĕвĕ)

фразеологический

прил.
фразеологи -ĕ; фразеологические обороты фразеологи сăмах çаврăнăшĕсем; фразеологический словарь русского языка вырăс чĕлхин фразеологи сăмахсарĕ

художник

сущ.муж., художница жен.
1. художник, ӳкерӳçĕ; художник-пейзажист пейзаж ӳкерӳçй; выставка работ художника художник хайлавĕсен выставки
2. ăста, хайлавçă; художник слова сăмах ăсти

царевич

сущ.муж.
патша ывăлĕ; сказка об Иване-царевиче патша ывăлĕ Йăван çинчен хунă юмах

чепуха

сущ.жен. (син. ерунда)
ниме тăман япала, пули сăмах; нести чепуху сӳпĕлтет, пуш сăмах çап

чёрт

сущ.муж., множ. черти
шуйттан, усал, мур (тĕн ĕненĕвĕсенче, юмах-халапсенче) ♦ Чёрт его знает! Мур пĕлет-и ăна!; Чёрт возьми! Мур илесшĕ! (тарăхса калани); Чем чёрт не шутит! Тем те пулма пултарать!; Чёрт с ним! Пултăрах!

чёрточка

сущ.жен. (син. дефис)
кĕске йĕр (сăмах пайĕсене çыхăнтăраканни; сăм., атте-анне, чăн-чăн)

этимология

сущ.жен.
1. этимологи (чĕлхе пĕлĕвĕн сăмахсен несĕл-пулăвне тĕпчекен пайĕ)
2. пулу, несĕл; установить этимологию слова сăмах пулăвне тупса палăрт

язык

сущ.муж.
1. чĕлхе (ӳт пайĕ); кончик языка чĕлхе вĕçĕ; лизать языком чĕлхепе çула; отварной язык пĕçернĕ чĕлхе (апат)
2. чĕлхе, калаçу, пуплев; язык и мышление чĕлхе тата шухăшлав; лишиться языка чĕлхесĕр пул, чĕлхене çĕтер
3. чĕлхе (пĕр-пĕр халăхăн); славянские языки славян чĕлхисем; чувашский язык относится к тюркским языкам чăваш чĕлхи тĕрĕк чĕлхисен шутне кĕрет; изучать иностранные языки ют çĕршыв чĕлхисене вĕрен
4. чĕлхе (халăх пуплевĕн пĕр тĕсе); литературный язык литература чĕлхи; разговорный язык калаçу чĕлхи; язык Пушкина Пушкин чĕлхи ♦ держать язык за зубами шăла çырт, ан шарла; распустить язык чĕлхене ирĕке яр, ытлашши сӳпĕлтет; с языка сорвалось сăмах вĕçерĕнсе кайрĕ; язык без костей чĕлхен шăмми çук (ытлашши сӳпĕлтетни çинчен); язык не повернётся сказать калама чĕлхе çаврăнмасть; на языке вертится чĕлхе вĕçĕнчех (калас сăмах); вкусно — язык проглотишь питĕ тутла — чĕлхӳне çăтса ярăн; язык программирования программăлав чĕлхи (компьютер ĕçĕнчĕ)

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ырă

(ыры˘), добрый, хороший, превосходный, отличный; здоровый; милый. Почтенный. Святой. Ист. 65. Çын, ырра курсан, ырă чап сарать, усала курсан, усал чап сарать. Псалт. 389. Астивсе пăхăр, Турă ыррине курăр. Тороп-к. Пăть-пăлтĕк потене, ыр çарана йоратать. Альш. Ырă ут çине ларакан ырман, тет; çĕнĕ кĕрĕк тăхăнан шăнман, тет. Пазух. Ыр ут утланакан та, ай, ырман, тет; ыр тумтир тăхăнакан та, ай, шăнман, тет. Юрк. † Ырă ут çине ларакан ырман. Юрк. Ытла ырă пулĕччĕ, ун вырăнне Магницкие кӳртсе лартсан. Янг. К. Мана сĕт ырă мар, мне молоко не идет (сказал человек, которого прошиб понос). Сёт-к. Ыр ят (добрую славу) сарса çӳрет † Йĕри-тавра йыснисем! Хаяр сонсах ан ярăр, ыр кон-çолне халалăр. (--халаллăр). N. Сан ырă (почтенное) çыруна иккĕ [илтĕм]. Юрк. Ку тĕрлĕ аслă пăраçникре те çынна ырă сăмах кала пĕлмеççĕ. Юрк. Епле хăйсем пуйни çинчен тĕрлĕ ырă хыпарсем сарма тăрăшаççĕ. N. Турă ăна (ей) вилсессĕн те, ырă вырăн патăр, çутă çĕре кӳртсе вырнаçтартăр, тет. † Ырă шĕшкĕ пек тантăшсем пурччĕ; ырă хулă пек йăмăксем пурччĕ, — тăрса йулчĕç, ай, курăнать! Полт. 54. Ырă сехет çывхарать. Полт. 50. Ачашлакан ыр куçа астумасăр вăл ларать. † Çак хăта-тăхлачă ыр пулсассăн, пире килме-кайма пит лайăх. Эльборус. Хăш енчен шăршласа пăхан, çав енчен тĕрлĕ ырă шăрш килет. † Ах, хĕрес аннеçĕм, аттеçĕм, хаяр сонсах ан ярăр, ыр халапне парса ярăр! (т.-е. пожелайте добра, благословите). N. Святой апостол Павел çирнă ырă кĕнеке çинче. N. Арăмĕ каланă: веç санăн ырă апу ылтăн тарилккене çапса çĕмĕрчĕ и çитерекен лашана чиксе вĕлерчĕ, тенĕ. Собр. 3820. Ялтан яла шыраса ялăн ыри (лучшие из деревень) кунта-мĕн; хĕртен хĕре шыраса хĕрĕн ыри (надо: ырри?) кунта-мĕн. Ала, 7. Ну,  ăвăлăм, эсĕ манăн сăмаха итлесессĕн, ырă тăнлă çын пулăн. Тăвйп. Эпĕ ырра хирĕç ырă, усала хирĕç усал, тенĕ. Сказк. и пред. 18. Сывлăш ырă ыйхинчен вăранма та пуçларĕ. N. Ырă сывлăш, кисе, туртса кăларинччĕ, тесе калать, тет. N. Ырри çухатнă, усалли кӳнĕ теççĕ. (Послов.). Чхйп. Кĕтӳç хăй кĕтӳне вăй çитнĕ таран ырă пăхсан, кĕтӳри выльăхсам та ырă, аван, мăнтăр пулаççĕ. Никит. † Курăк ыри — çырла çеçки (лучшая из трав — ягодный куст), çырли ларать хĕп-хĕрлĕ. Ст. Ганьк. Ырă сехет тĕлне ту. Fac, ut faustam offendamus horam, h.e., ut opportunum tempus nanciscamur. Якей. Хĕрĕн ырри конта-мĕн. Оказывается, лучшие девицы — здесь. Юрк. Усал çумне выртаччен ырă (так напис.) ури вĕçне вырт. † Ĕçкĕ ĕçме лайăх ырă куç. Ватта ырра хур. Старого уважай. Бюрг. Кун кунлама патăр, çĕр çĕрлеме патăр; каçхине каçах пултăр, ирхине ырах пултăр. (Из обр. «тĕтĕрни»; Сала 3450). Сред. Юм. Кĕçĕллĕ çынна мунчара çапăннă чôхне ыррăн туйăнать (бывает приятно). N. Эпĕ халĕ турă пулăшнипе ырă-сывă пурăнатăп. (Из письма). † Усал çумне выртиччен ыррăн ури вĕçне вырт. Чем ложиться рядом с злым, лучше лечь в ногах у доброго. Альш. Атте-анне килĕнче мĕскер пур? — Ырă улпутран ырă тетем пур, ырă (почтенная) пикерен ырă инкем пур. Ырă вут ами, почтенная мать огня. См. Ашапатман. Т. VI, 22. Б. Бур. † Пули-пулми çынпала çула ан тух, ырă (почтенный) улпут пек пуçна çухатма. Сикт. Пӳртре пурте: ырă чӳк-кĕлĕ хапăл илтĕр; чӳк çырлах! тесе, пурте, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib. Ун хыççăн пурте: ырă чӳк-кĕлĕ пӳлĕхçĕ, хапăл ил! тесе, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib.  Ырă чӳк-кĕлĕ хапăл ил, тытнă-тунине çырлах, тет те, вара ачасене çиме хушать. Магн. 1. Ырă киремет. Ib. Туй-ек[к]инче хурăн çырли; татрăмăр та çирăмăр, ырă хурăнташ[ш]енчен уйăрăлтăмăр.  (Из солд. песни).  † Ырă Мускав пек ялăм пур, ялăм çинчен куç каймасть. Л. Кошки. Пĕлни пур, пĕлменни пур: ырă чӳк-кĕлĕ, хуш курса, хапăл ил! (Из моленья), СПВВ. Ырă пӳлĕх. Альш. Ах, тантăшçăм Люпун! — çын-çын урлă курăнать! çын-çын урлă курăнсан та, ыр(ă) пикенĕн курăнан. Альш.? Ырă кĕллĕм вырăнаçтăр. Да будет принята моя чистая молитва. Ой-к. † Çыр хĕринче çĕр çырли; татрăмăр та çирăмăр, ыр çĕр-шывран уйăрлтăмăр (расстались с святою родиною). || Ы р ă скорее указывает на нравственные свойства или на высокие качества, лежащие в самой природе предмета; аван и лайăх этого оттенка не имеют. Срв. «ырă кăмăлăм», но: «лайăх чĕлхе-çăварăм». || Добро. Макка, 100. Вăрçă хушшине ырă кĕмест. (Послов.). Ырра курсан, ырă пулать; усала курсан, усал пулать, теççĕ. (Послов.). Ырă тунине манакан çын — неблагодарный. Усал-тĕсел тулалла, ырри шалалла. Так произносят, когда поят больного наговоренною водою, совершая «ăш ыратсан, вĕрекен кĕлĕ». N. Пирĕн тутарсемпе, тухса, çапăçнинчен ырри пулас çук ĕнтĕ. 1. Самое лучшее для нас, это — вступить в битву с татарами. 2. От нашей битвы с татарами положительно не будет добра. Ч. С. Çын, ырра курсан, ырă пулать, усала курсан, усал пулать, теççĕ ваттисем. Чăвйп. Кĕркка! атя кунтан тарар, кăсем ырă калаçмаççĕ (они говорят недобрые вещи;  здесь —сговариваются  убить).  || Хорошо,  по-хорошему. М. Тув. Ати-апай пур çинче ыр ĕçес те ыр çийес.  Тогач. Тавай, ати, эреке, ыр ĕçес те ыр çийас. Полт. 49: Ват çын çине юратса ачашласа ыр пăхать (она). Юрк. Ĕнтĕ ырăран ырă калама тытăнать-çке. || Хорошо, что. Ч. С. Анне, ырă, аттене каласа кăтартмарĕ. || Добрый дух, доброе начало в природе. Собр. 1370. Çак тырсене акма вăрлăх кăларнă чух, ырра хирĕç ту усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). Ib. 138. Уя тухăпăр татах ырра хирĕç, усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). || Ырă ют, туру ют, песенная вставка, возникшая из «Ыр(ă), ей, ут, тур(ă), ей, ут»? Ч.К. Çич хӳрелĕ хĕр куртăм, — ырă ют, туру ют! — пилĕк çыххи пилĕк сум! Анаткасси хĕрĕсем ултă хĕрĕ пĕр укçа. || Ырă пурăнăçлă, благочестивый. См. 2. ырă.

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

аббревиатура

аббревиатура (кĕскетсе тунă хутлă сăмах: СССР, ЧАССР, вуз, колхоз т. ыт. те).

акростих

акростих (йĕрке пуçламăшĕнчи саспаллисенчен сăмах пулакан сăвă).

аллегория

аллегори, ытарлă сăмах.

антимония

мн, нет разводить антимонию р а з г. усăсăр палкама, пуш сăмах çаптарма; не разводить антимонию усăсăр палкаса ан лар.

архаизм

архаиам (1. хальхи калаçура усă курман авалхи сăмахсем, сăмах çаврăнăшĕсем; 2. пăрахăçа тухнă йăласем).

афоризм

афоризм (кĕскен, витемлĕ, вырнаçуллă каланă сăмах).

аффикс

аффикс (сăмах тĕпĕ çумне хушăнакан пайсем, тĕслĕхрен: ял-сен-че).

загадать

что сов., загадывать несов. 1. юптарса кала, тупмалли (сутмалли;) юмах кала; 2. шухӑшласа хур.

загадка

тупмалли юмах, сутмалли юмах; говорить загадками ытарлӑн калаҫ.

инспирировать

-рую сов. и несов. хӗтӗрт, вӑрттӑн хӗтĕртсе усал сăмах кӑлар, усал ĕҫсем тума вӑрттӑн хĕтӗрт.

молва

сӑмах-юмах, сӑмах тухни, сас-хура; хыпар-хӑнар; стоустая молва тĕнче ҫӑварĕ.

Веский

1. нумай таякан, йывăр; 2. витӗмлĕ, татăклă (сăмах); веско говорить витĕмлĕ калаç.

вздор

кирлĕ мар пуплев (калаçу), вырăнсăр халап, суя сăмах, кирлĕ мар сăмах.

возражать

кому, чему, на что и против кого, чего несов., возразить, -жу, -зишь сов. хирĕç кала; тавăрса кала, сăмах тавăр, хирĕç чĕн, хирĕçлесе кала, хуравла, ан килĕш.

вскользь

çиелтен çеç, айккипе çеҫ, кăшт сĕртĕнсе çеç, тĕплĕ мар, сăмах май.

вступительный

кĕнĕ чухнехи; малтанхи, умĕнхи (сăмах); вступительный экзамен кĕнĕ чухнехи зкзамен.

выболтать

что сов., выбалтывать несов. калама юраман, вӑрттăн сăмаха çынна каласа пама, пĕлтерме (чарӑксăр çăварлă çын çинчен), (сăмах) персе яма, вĕçерме.

выговор

1. сасăсене, сăмахсене мĕнле калани; 2. ятлани, выговор пани, сăмах тивни; строгий выговор питĕ хытă асӑрхаттарни, хытă ятлани (çирĕп выговор); объявить выговор с последним предупреждением юлашки хут асăрхаттарса выговор парас.

выдумка

1. шухăшласа кăларни, ăсласа кăларни; 2. суя япала, суя сăмах.

выражение

1. каласа кăтартни; 2. сăмах çаврăнăшĕ; 3. курăнни, палăрни.

выступать

несов., выступить, -плю сов. 1. малалла тухса тăр, мăкӑрăлса тăр; 2. тухса кала (сăмах); вода выступила из берегов шыв ейĕве кайнă, шыв çырантан тухнă.

выступление

1. (сăмах) тухса калани; 2. тапранса кайни, тухса кайни (похода); 3. тухса выляни (сцена çинче).

обмолвиться

-влюсь сов. 1. астумасăр каласа яр (калама юраманнине); 2. сисмесӗр йӑнӑш сӑмах каласа яр, сӑмах вӗҫерт; 3. кала, сăмах хуш.

оборот

1. ҫаврӑнни, ҫавранӑҫ; товарооборот тавар ҫаврӑнӑшӗ; 2. сăмах ҫаврӑнӑшӗ; пускать в оборот ӗҫе яр; на обороте тепĕр енче.

обрезывать

обрезать кого, что несов., обрезать, -жу сов. 1. кас (чӗрне), касса тух, касса пăрах, касса тат; 2. калама чар, сăмах пул.

рассказ

1. каласа пани; 2. калав. рассказать, -ажу что сов., рассказывать несов. каласа пар, каласа кӑтарт; рассказать сказку юмах яр, халап яр.

сентенция

сентенци (пурӑнма вӗрентсе каланӑ кӗске сăмах).

сказка

1. юмах, халап; рассказывать сказки халап яр; 2. суя япала; всё это — сказки ку пурте — суя япала.

сказочник

юмахҫӑ, халапҫӑ, юмах яракан.

сказочный

1. юмах, халап; сказочный мир халап тĕнчи; 2. юмахри, халапри (паттӑрсем); 3. питӗ пысӑк, тӗлӗнмелле (пуянлӑх, хӑвӑртлӑх).

слух

1. мн. нет итлес хастарлӑх, хӑлха илтни; у него слух не очень чуткий унӑн хӑлхи пит витĕрех мар; лишился слуха хӑлхасӑрланчӗ, хӑлхи илтми пулчĕ; 2. перен. сасӑ, сас-чӳ, хыпар, сăмах тухни; по слухам çын каланӑ тăрах; дошло до слуха хӑлхана кӗчӗ; пустить слух сӑмах кӑлар, сар.

переливать

что несов., перелить, -лью сов. 1. пĕр савӑт ҫинчен тепӗр савӑт ҫине яр (юхтар); 2. ытлашши ярса, хĕрринчен юхтар; переливать из пустого в порожнее юмах ҫаптар, пуш параппан ҫапса лар.

переносить

-шу кого, что несов., перенести, -су сов. 1. япаласене пӗр вырӑнтан тепӗр вырӑна ҫӗклесе куҫар; 2. тепĕр хулана куҫар (пӗр-пӗр учреждение); 3. йӗркене кӗреймен сăмах пайне тепĕр йӗркене куҫар; 4. хĕн курса, асап курса, хуйхӑ, хур курса ирттер.

попрекать

кого, что, чем несов., попрекнуть сов. ӳпкеле, сăмах ту.

предоставлять

кого, что кому, чему несов., предоставить, -влю сов. пар (сăмах), пĕр-пĕр япалапа усă курма ирĕк пар (вӑхăтлăха ху хваттерне юлташна пар (яр).

чепуха

мн. нет, разг. уссăр сăмах, пуш сăмах; молоть чепуху палкаса лар, сӳпĕлтетсе лар, талпаса пер.

черкнуть

что однокр. разг. çырса, яр; черкнуть несколько слов товарищу юлташу патне виç-тăват сăмах çырса яр.

чернить

кого, что несов. 1. хурат; хурапа сăрла; 2. перен. элеклеме, хурлама, çын çинчен сăмах сарма, усал чап сарма.

честный

тӳрĕ, тӳрĕ кăмăллă; честное слово чăн сăмах, тӳрĕ сăмах, чăнласах калатăп; честный труд ултавсăр ĕç, тӳрĕ кăмăлпа ĕçлени.

чушь

ж. мн. нет разг. ăçтиçук, кирлĕ-кирлĕ мар сăмах, вырăнсăр сăмах, уссăр лапăртатни, сӳпĕлтетни.

тёплый

1. ăшă; тёплая погода ăшă çанталăк; 2. перен. кăмăллă, ăшă (сăмах); 3. перен. чее; тёплый парень чее, çынна лартакан çын; тёплое местечко пит тупăшлă вырăн; в тёплом виде ăшăлла (çи); тепловатая вода лĕп шыв.

термин

термин (наукăри, техникăри, искусствăри пĕр паллă ăнлава палăртакан сăмах).

толк

1. сăмах-юмах, сӳтсе явни; не придавай значения толкам сăмах-юмаха питех хăлхана ан чик; 2. йĕрке, тĕл, тулăк, пархатар; он говорит без толку вăл йĕркесĕр (тулаксăр) калаçать; из него не выйдет толку унран тулăк (пархатар) пулас çук; никак не возьму в толк ниепле те ăнланса илейместĕп; он сбил с толку вăл ăна ăнтан ячĕ.

толкование

ăнлантарса пани (çырнă япалана, сăмах пĕлтерĕшне).

тост

тост (кама та пулин чысласа сăмах каласа эрех ĕçни).

тривиальный

йăлăхтарнă, юрăхсăр, кивелнĕ, хăйĕн çивĕчлĕхне çухатнă (сăмах çаврăнăшĕ).

трубить

, -блю, -бишь несов. 1. трубапа (какăрпа) янрат; пастух трубит в рожок кĕтуçĕ какăр кăшкăртать; 2. перен. халăп сарса çӳре; поехала кума трубить по городу кайрĕ хайхи хĕрарăм хула тăрăх сăмах çӳретме, халап сарма.

туманный

1. тĕтреллĕ (кун); 2. перен. уçă мар, пăтранчăк, ăнланмалла мар (сăмах çаврăнăшĕ); туманная будущность паллă мар пуласлăх.

турусы

турусы на колёсах пулас çук япала (ĕмĕт), усăсăр калаçу, суя сăмах.

циркулировать

, -рую несов. çавăрăнса çӳре (юн — çын ӳтĕнче); циркулирует слух халăх хушшинче сăмах çӳрет.

цыкать

на кого, на что несов., цыкнуть однокр. простор. хăтăрса пăрах, юнаса кăшкăрса пăрах, пĕр сăмах та ан уçтар.

факир

факир (1. хăйсен ĕмĕрне ыйткаласа çӳресе ирттерме сăмах панă мусульман манахĕсем; 2. вырăнтан вырăна куçса çӳрекен Инди фокусникĕсене Европа çыннисем панă ят).

фраза

1. пуплев, предложени; 2. пушă сăмах; 3. мелоди, музыка кĕвви.

уговариваться

-аюсь с кем, с чем несов., уговориться, -рюсь сов. калаçса татăл, сăмах тат, килĕш; мы уговорились с ним завтра выехать в район эпир унпа ыраш района тухса кайма калаçса татăлнăччĕ.

уговор

1. каласа килĕштерни, каласа итлеттерни; 2. пĕр канашлă пулни, калаçса татăлни, сăмах татни.

удачный

ăнăçлă, юрăхлă, килĕшӳллĕ, лайăх, телейлĕ, усăллă; удачное начинание ăнăçлă пуçару; удачное выражение юрăхлă сăмах çаврăнăшĕ, пуплев.

уместный

вырăнлă, вырнаçуллă (сăмах).

управление

1. мн. нет тытса тăни (государствăна), тытса пыни (самолёт); 2. тытăм, управлени; дорожное управление çул-йĕр управленийĕ; 3. грам. управлени (пĕр сăмах теприне синтаксис енчен пăхăнса тăни).

управлять

кем, чем несов. 1. тытса пыр (автомобиле); 2. тытса тăр, ертсе пыр (государствăна, фабрикăна); 3. грам. пăхăнтарса тăр (пĕр сăмах теприне синтаксис енчен).

упрекать

кого, что в чем несов., упрекнуть сов. ӳпкеле, сăмах ту.

условиться

-влюсь, -вишься сов., условливаться, -аюсь несов. килĕш, калаçса татăл, сăмах тат.

уста

устар. çăвар; из уст в уста лам-лам, ламран-лам; молва распространяется из уст в уста халап (сăмах) ламран лама сарăлать.

устный

сăмахпă; сăмах вĕççĕн; устный доклад сăмахпа (çырмасăр) калани; устная речь калаçу чĕлхи.

язвительный

питĕ кӳрентерекен, чĕре патнех пыракан (сăмах); язвительный человек çынран тăрăхлама юратакан çын.

банальный

час-часах каланипе хăйĕн витĕмлĕхне, çивĕчлĕхне çухатнă, киревсĕр сăмах.

безмолвствовать

, -ствую, несов. пĕр чĕнмесĕр тăр, çăварна ан уç, сăмах ан хуш, сасă ан кăлар.

безусловный

(иккĕленмелле мар, тĕрĕс, условисĕр, нимĕнле сăмах памасăр илнĕ (обязательство).

беседа

калаçу, калаçни, калаçса ларни, сӳтсе явни, сăмах ваклани, пуплесе ларни, юмахласа, халапласа ларни.

бессловесный

1. калаçма юратман, чĕмсĕр, сăмах чĕнмен çын; 2. чĕлхесĕр, калаçма пултарайман; янавар (выльăх),

бойкот

бойкот (пĕр-пĕр çынна ыттисем унпа пĕр сăмах хушма та чарăнса, курми пулса çӳресе ăна хисепрен кăларни).

болтать

II: болтать глупости лапăртат, павра, сӳпĕлтет, сӳткелен, палка, сăмах вакла, сăмах тăк, талпаса пер, пуш сăмах çаптар.

болтливый

калаçма юратакан, пакăлти, лăпăрти, çатăлти, сӳпĕлти (çын), палкавçă, пуш параппан çапакан; сăмах çӳретекен, илтнĕ сăмаха çынна каламасăр чатайман çын, сӳтĕк.

болтовня

сӳпĕлтетӳ, лапăртату, паврани, талпаса пени, уссăр калаçни, сăмах ваклани, сӳпĕлтетни, пакăлтатни, лапăртатни, кирлĕ-кирлĕ мара калаçни; элек сарни.

буквальный

сăмах хыççăн сăмах пĕр улăштармасăр; буквальный перевод сăмах хыççăн сăмах пĕр улăштармасăр куçарни (пĕр чĕлхерен тепĕр чĕлхене).

В.Г. Егоров редакциленĕ чăвашла-вырăсла словарь (1935)

вĕçлев

2.
вĕçлев сăмах — заключительное слово

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

архаизм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

диалектизм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

договорённость

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

защитник

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

историзм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

камуфляж

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

кафедра

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

контрольный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

обязательство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

оратор

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

приказание

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

свобода

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

спекуляция

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

устный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

термин

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

трибуна

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

сăмала сăмалала сăмалалан сăмах « сăмах-юмах » сăмахăн сăмахла сăмахлан сăмахлаттар сăмахлă

сăмах-юмах
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org