Шырав: сăн-пуç

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

анра

глупый, бестолковый, тупой
анра пуç — бестолочь

апоплекси

апоплексия (юн тымарĕ питĕрĕннипе е пуç мимине юн кайнипе аптăраса ӳкни)

аптăрат

3.
мучить (о недуге, болезни)
причинять боль
ăна пуç ыратни аптăратать — его мучит головная боль

арпаш

2. перен.
расстраиваться, разлаживаться, приходить в упадок
ĕç-пуç арпашса кайрĕ — дела пришли в расстройство

арча

сундучный
шкатулочный

кĕпе-йĕм арчи — сундук для белья
пĕчĕк арча — сундучок
укçа арчи — шкатулка для денег
хĕр арчи — сундук с приданым
Уçман арчара пуçламан шăрттан выртать. (Пуç мими). — загадка В нераскрытом сундуке лежит непочатый шыртан. (Головной мозг).

аслă

1.
старший (по возрасту)
аслă кин — старшая сноха
асă ывăл — старший сын
вăл манран икĕ çул аслă — он старше меня на два года
аслисем калан исене итле! — слушайся старших!
аслă — пуç, кĕçĕне — тав! — старшим — поклон, младшим — привет (застольная здравица)

ватă

старческий
ватă сасă — старческий голос
ватă енне кай — клониться к старости
ватта сулăн — клониться к старости
ăна ватă сăн çапнă — он постарел на лицо (букв. приобрел старческий вид)
ун ватти çитмен-ха — он еще не старый (букв. не достиг старости)

вашаватлăн

гостеприимно, радушно, приветливо
обходительно

вашаватлăн кĕтсе ил — встретить радушно
вашаватлăн пуç тай — приветливо поклониться

вăн

II.
подражание гудению, жужжанию
тĕкĕлтура пуç çинченех вăн туса иртрĕ — над головой прогудел шмель

вăрт

2. подр. —
о быстром движении

темле кайăк пуç çийĕн вăрт вĕçсе иртрĕ — над головой быстро пролетела какая-то птица

вăхăтăн-вăхăтăн

временами, время от времени, иногда
вăхăтăн-вăхăтăн пуç ыратать — временами у меня болит голова

вĕç


пĕр вĕçрен — 1) сплошь, без перерыва 2) параллельно
алкум вĕçĕ — порог дома, крыльцо
пусма вĕçĕ — порог дома, крыльцо
пуç вĕçĕнче — у изголовья
ура вĕçĕнче — в ногах (постели)
чĕлхе вĕçĕнчи сăмах — слова, готовые сорваться с языка
чĕрне вĕçне тар — вставать на цыпочки
чун чĕрне вĕçне çитрĕ — душа ушла в пятки (букв. дошла до кончиков ногтей)

вĕт

II.
1.
палить, опаливать, обжигать (на огне)
сысна вĕт — палить тушу свиньи
пуç-ура вĕт — опалить голову и конечности (туши)
вĕтсе яр — 1) опалить (нечаянно) 2) опалить слишком сильно

евĕклĕ

приятно
евĕклĕ сăн-пит — приятное лицо

илемсĕрлет

делать некрасивым
уродовать, обезображивать

шатра унăн сăн-питне илемсĕрлетнĕ — оспа обезобразила его лицо
япăх çĕленĕ тумтир кĕлеткене илемсĕрлетет — плохо сшитая одежда уродует фигуру

илес-милес

неопрятно, неряшливо
илес-милес çӳç-пуç — растрепанные волосы

инсульт

мед.
инсульт (пуç мимине юн пыми пулни)

ирт

2.
проходить, миновать
вăхăт иртет — время проходит
иртнĕ вăхăт — 1) пройденный период 2) грам. прошедшее время
пĕр çул иртрĕ — минул год
иртнĕ каç — 1) прошлая ночь 2) минувшей ночью, в прошлую ночь
иртнĕ çулхи — прошлогодний
иртнĕ тапхăр — пройденный этап
çул хыççăн çул иртет — проходит год за годом
пуç ыратни иртрĕ — головная боль прошла
Иртнĕ çумăра юпах тихапа та ан хăвала. — посл. За прошедшим дождем не угонишься и на резвом жеребенке (букв. на стригунке).

йăвашлан

4.
теплеть, становиться мягче, теплее, ласковее
сăн-пичĕ йăвашланчĕ — его лицо потеплело

йăлкăшуллă

2.
сияющий, светлый, радостный
йăлкăшуллă сăн-пит — сияющее лицо

йăнка

гудеть, звенеть, шуметь
пуç йăнкакан пулчĕ — в голове зашумело

йăт

1.
поднимать
алă йăт — поднимать руку
йывăр йăт — поднимать тяжести
пуç йăтмасăр лар — сидеть, не поднимая головы

йӳнеç

3.
обходиться, выходить из положения
устраиваться

Чĕрĕ пуç йӳнеçет. — посл. Пока человек жив, он всегда найдет выход из положения. (не пропадет)

йӳçенкĕ

4. перен.
унылый, кислый, вялый, скучный
йӳçенкĕ сăн-пит — кислое выражение лица

йывăрлан

1.
прибавлять в весе, тяжелеть
становиться тяжелым

пилĕк кило йывăрлан — прибавить в весе пять килограммов
тумтир йĕпенсе йывăрланчĕ — одежда промокла и стала тяжелой
ывăннипе пуç йывăрланать — голова тяжелеет от усталости
куç хупанкисем йывăрланчĕç — веки отяжелели

касăллă

с лемехом
лемешный

икĕ касăллă ака пуç — двухлемешный плуг

кассăн-кассăн

4.
временами, порою, иногда
манăн кассăн-кассăн пуç ыратать — временами у меня болит голова

кашăл

2.
дыбом, торчком (о волосах)
çӳç-пуç кашăлах тăчĕ — волосы встали дыбом

кашла

1.
шуметь, гудеть
вăрман кашлать — лес шумит
пуç кашлать — в голове шумит
çил хытă кашлать — ветер гудит
тырăсем кашласа лараççĕ — хлеба шумно колышутся

кăмăллă

приятно, привлекательно
кăмăллă сăн-пит — привлекательная наружность
кăмăллă çанталăк — приятная погода
кăмăллă курăн — выглядеть привлекательно
Кама мĕн кăмăллă: йытта — шăмă, тилле — пулă. — посл. Кому что нравится: собаке — кость, лисице — рыба. (соотв. На вкус, на цвет товарища нет).

кĕр


айăпа кĕр —провиниться
аса кĕр — образумиться, взяться за ум
вĕреме кĕр — закипеть, начать кипеть
йĕркене кĕр — войти в рамки, в колею
киле кĕр — быть принятым в дом невесты (о женихе)
мунча кĕр — мыться в бане
парăма кĕр — залезть в долги
пая кĕр — войти в долю
пĕве кĕр вырасти
пурнăçа кĕр — осуществляться, проводиться в жизнь
пуçа кăмест — в голове не укладывается
сăн кĕчĕ — появился румянец (на лице)
çĕре кĕр — умереть
çылăха кĕр — 1) согрешить, впасть в искушение 2) провиниться
хĕле кĕр — дожить до зимы
хута кĕр — заступаться за кого-л.
шанăçа кĕр — войти в доверие
шăршă кĕрет — чем-то пахнет
ку шута кĕмест — это в счет не идет
çын шутне кĕр — выбиться в люди
шыва кĕр — купаться
ята кĕр — получить замечание
чун кĕчĕ — я пришел в себя, успокоился

кĕре

3.
смуглый, бронзовый
кĕре сăн-пит — смуглое лицо
кĕре питлĕ çын — человек со смуглым лицом

килĕшӳллĕ

привлекательно
со вксом

килĕшӳллĕ сăн-сăпат — привлекательна лицо
ачасене килĕшӳллĕ тумлантар — одевать детей со вкусом

килĕшӳсĕрлĕх

3.
непривлекательность
сăн-пит килĕшӳсĕрлĕхĕ — непривлекательность лица

кирек

частица, обобщ.
любой, хоть какой, хоть как
кирек ăçта — 1) кое-где, где-либо 2) кое-куда, куда-либо
кирек ăçта та — 1) везде, где бы ни было, хоть где 2) куда бы ни было, хоть куда
кирек ăçтан туп! — хоть где найди!, найди где хочешь!
кирек кам — кое-кто, кто-либо
кирек кам та — любой, кто угодно, хоть кто
кунашкал сĕнӳпе кирек кам та килĕшмелле — с таким предложением любой согласится
кирек епле сăлтавпа та — по любому поводу
лавккара кирек мĕн те пур — в магазине есть все, что угодно
кирек мĕн каласан та — что бы там ни говорили
кирек мĕн пултăр — что бы ни случилось
кирек мĕн пулсан та — что бы ни случилось
кирек мĕн пуласран — на всякий случай

кирек мĕнле —
1) любой, хоть какой
ăна кирек мĕнле ĕç те ал çемми — ему любая работа по плечу
2) хоть как
кирек мĕнле пулсан та — при любых обстоятельствах, во что бы то ни стало

кирек хăçан та — всегда, когда угодно,когда бы ни было
вăл кирек хăçан та хаваслă — он всегда в хорошем настроении
кирек хăш — любой, хоть какой
кирек хăш киле кĕр — войти в любой дом
кирек хăшĕ те — кто угодно, кто бы то ни было

кирек сахарна пар, ай, пылна пар, кил шухăшĕ ӳкрĕ пуç çине — фольк. ты потчуй меня хоть сахаром, хоть медом — все равно я хочу домой

Кирек мĕнле ĕç те ăстаран хăрать. — посл. Дело мастера боится.

кирĕклĕ

1.
с перхотью, в перхоти
кирĕклĕ пуç — голова в перхоти

кичем

угрюмо, мрачно, неприветливо
кичем вăрман — угрюмый лес
кичем сăн-пит — мрачное выражение лица
кичем шухăшсем — мрачные мысли


аша кичем çапнă — мясо протухло

компресс

компрессный
ăшăтакан компресс — согревающий компресс
компресс хучĕ — компрессная бумага
пуç çине сивĕ компресс хур — положить на голову холодный компресс

кукша

плешивый, лысый
безволосый

кукша çын — лысый человек
кукша пуçлă — лысый, с лысиной
Кукша пуç, тăватă куç. (Тӳме). — загадка Плешивая голова, четыре глаза. (Пуговица).

курăмсăр

невзрачный, невидный, несолидный
курăмсăр сăн-пит — невзрачная внешность
курăмсăр тавар — товар, не имеющий вида

куç-пуç

1.
глаза
куç-пуçĕ çăлтăр пек — глаза сияют как звезды
куç-пуç çутипе — пока видно, пока не стемнело, засветло

кутан


кутан пуçдиал. клевер

кут-пуç

2.
непристойный, вульгарный, бесстыдный
похабный
прост.
кут-пуç сăмахĕ — похабщина, сальности

кӳрен

II. глаг.

обижаться, быть в обиде
оскорбляться
огорчаться, досадовать

питĕ кӳренмелле! — какая досада!
кӳренмелле йăнăш — досадная ошибка
кӳреннĕ сăн-пит — обиженный вид
кӳреннĕ пек пул — иметь обиженный вид
уншăнах кӳренме кирлĕ мар — не стоит на это обижаться
мана ан кӳрен — не обижайся на меня
хама хам кӳренетĕп — я досадую сам на себя
пачах та кӳренмест — он нисколько не обижается

кӳренчĕк

обидчивый, обиженный, огорченный
кӳренчĕк ача — обидчивый ребенок
кӳренчĕк сăн-пит — обиженное лицо

лапшака

5. диал.
неряшливый, неопрятный
лапшака сăн — неряшливый вид

лаша-выльăх

1. собир.
лошади, кони, конское поголовье
колхозра лаша-выльăх миçе пуç? — сколько лошадей в колхозе?

лĕкĕлен

1.
появляться, становиться обильной (о перхоти)
пуç лĕкĕленнĕ — в волосах стало много перхоти

майралла

наподобие горожанки, как городская женщина
майралла çӳç-пуç — прическа как у городской женщины
майралла тумлан — одеваться как горожанка

мелкемес

разг.
лохматый, косматый
мелкемес пуç — 1) лохматая голова 2) растрепа, непричесанный, лохматый человек
мелкемес упа — косматый медведь

менингит

мед.
менингит (пуç мими шыççи)

мигрень

мед.
мигрень (пуç ыратни)

миме

мозговой
пуç миме — головной мозг
çурăм мими — спинной мозг
шăмă мими — костный мозг
миме хуппи — мозговая оболочка
миме центрĕсем — мозговые центры
миме кисренни — сотрясение мозга

мораллĕ

моральный
çамрăксен мораллĕ сăн-сăпачĕ — моральный облик молодежи

нăр

подражание жужжанию, гудению насекомых
пуç çийĕн нăрă нăр туса иртрĕ — над головой прожужжал жук

нуша

5.
забота
пирĕн халĕ пĕр нуша — тырра вăхăтра пуçтарса кĕртесси — у нас сейчас одна забота — убрать хлеба вовремя
пуç çине çĕнĕ нуша ӳкрĕ — на мою голову свалились новые заботы

ох

межд.
выражает испуг, боль, чувство облегчения

ох

ох, пуç ыратать! —ох, голова болит!
ох, тинех канатăп ĕнтĕ — ох, наконец-то я отдохну

пăлханчăк

3.
беспокойный, взволнованный, возбужденный
тревожный

пăлханчăк сасă — взволнованный голос
пăлханчăк сăн — возбужденное лицо

пăс

паровой
шыв пăсĕ — водяной пар
пăс пăрăхĕ — паропровод
пăс турбини — паровая турбина
пăс хуранĕ — паровой котел
пăспа ĕçлекен двигатель — паровой двигатель
пăса тух — превратиться в пар
улăма пăспа вĕрилесе çемсет — запарить солому
Вăррăн пуç тӳпинчен пăс тухать. — посл. У вора из головы выходит пар. (соотв. На воре шапка горит).

пĕр


пĕр варлă — находящийся в близких отношениях
пĕр вĕçĕм — все время, постоянно
пĕр вĕçсĕр — постоянно, бесконечно
пĕр вĕçĕмсĕр — постоянно, бесконечно
пĕр енчен...  — вводн. сл. с одной стороны
пĕр пĕтĕм — единый, целостный
пĕр пул — 1) быть заодно 2) объединиться, сплотиться
пĕр пытармасăр — откровенно, ничего не скрывая
пĕр тан — 1) равный, одинаковый 2) равноправный
пĕр тăрук — сразу, в один прием
пĕр хĕрхенмесĕр — безжалостно
пĕр шута хур — приравнивать, ставить на одну доску
пĕр чĕлхеллĕ пул сговориться
вăл пĕр кут та пĕр пуç — он одинок, сам по себе
тем те пĕр — 1) все что угодно 2) всякая всячина

пĕрьевĕрлĕх

сходство, однообразие, однообразность
сăн-пит пĕрьевĕрлĕхĕ — сходство внешности
пурнăç пĕрьевĕрлĕхĕ — однообразие жизни
занятисен пĕрьевĕрлĕхĕ — однообразность занятий

пĕт

2.
пропадать
погибать

ман сасă пĕтрĕ — у меня пропал голос
унпа пĕтес çук — с ним не пропадешь
пĕр кун ахалех пĕтрĕ — целый день пропал даром
вăрçа кайрĕ те пĕтрĕ — он ушел на войну и пропал, погиб
пĕтрĕ пуç! — пропала моя голова
пĕтнĕ çын — пропащий человек
Хырăмна пула пуçу пĕтĕ. — погов. Из-за ненасытного брюха (т.е. корысти) пропадет голова.

пĕшкĕн

нагибаться, наклоняться, склоняться (о человеке)
алăкран пĕшкĕнсе кĕр — войти в дверь пригнувшись
ача умне пĕшкĕн — склониться к ребенку
Пĕччен пуç пĕшкĕнет, ушкăн йыш ут утланать. — посл. Одинокий голову клонит, а кто в артели — на коня садится.

порошок

порошковый, порошочный
кĕпе çумалли порошок — стиральный порошок
шăл мыми — зубной порошок
порошок сĕчĕ — порошковое молоко
мыма хутăшсем — порошковые смеси
пуç ыратнăран порошок ĕç — принять порошок от головной боли

примочка

примочка (йĕпетсе хумалли эмел)
куç примочки — примочка для глаз
пуç çине примочка — хур положить на голову примочку

пуç

головной
кăтра пуç — кудрявая голова
кукша пуç — 1) голова с лысиной 2) лысый
пуç купташки — череп
пуç мими — головной мозг
пуç тӳпи — макушка
çара пуçăн — с непокрытой головой
пуçа тиврĕ — я угорел
пуçа ус — повесить, понурить голову
пуçа чик — опустить, потупить голову
пуçа чиксе ĕçле — работать не поднимая головы
пуç ыратни — головные боли
пуç çурăлса тухать — голова разламывается (от боли)
пуç çаврăнни — головокружение
ку ман пуçа килмерĕ — это не пришло мне в голову
Энтри шалта, пуçĕ тулта. (Мачча кашти). — загадка Эндри в избе, а голова наружу. (Матица).
Тунката çинче çутă пуç. (Лампа). — загадка На пне высится лысая голова. (Лампа).

пуç

3.
человек, душа
чĕрĕ пуç — живой человек
сывă пуç — здоровый человек
Кĕпе пĕттĕр, пуçĕ юлтăр. — посл. Чтобы платьице истлело, а человек остался (говорится, когда кому-либо дарят рубашку).

пуç

4.
голова (при счете скота)
вунă пуç выльăх — десять голов скота

пуç

5.
колос
початок

куккурус пуçĕ — початок кукурузы
ыраш пуçĕ — колос ржи
тулă пуç кăларать — пшеница колосится

пуç

7.
означает единицу счета,
перевод зависит от считаемых предметов:

штука, головка, кочан, вилок и т. д.
пĕр пуç сухан — головка лука
купăста пуçĕ — кочан капусты

пуçла

2.
начинать
починать
прост.
кĕленче пуçла — раскупорить бутылку
çăкăр пуçла — разрезать хлеб (целый), почать каравай
Пичке пуçласан ĕçес пулать. — погов. Раз бочка почата, надо пить.
Уçман арчара пуçламан шăрттан выртать. (Пуç мими). — загадка В закрытом сундуке лежит непочатый шыртан. (Головной мозг).

пуçма-пуç

так на так, баш на баш прост.
пуçма-пуç улăштар — поменяться баш на баш

пӳрне

пальцевой
пуç пӳрне — большой палец
шĕвĕр пӳрне — указательный палец
вата пӳрне — средний пăлец
ятсăр пӳрне — безымянный пăлец
кача пӳрне — мизинец
алă пӳрнисем — пальцы рук
ура пӳрнисем — пальцы ног
пӳрне вĕçĕсем — кончики пальцев
пӳрне пакарти — подушечка пальца
пӳрнепе юна — погрозить пальцем
пӳрнери çĕрĕ — кольцо на пальце
пӳрне хуçса шутла — считать, загибая пальцы
Патӳк пиччен пӳрни кукăр. — загадка У дяди Падюка палец кривой. (Шĕшлĕ). (Кочедык, лапотное шило).

пыл

медовый
çăка пылĕ — липовый мед
çулçă пылĕ — падевый мед
çунă пыл — падевый мед
чечек пылĕ — цветочный мĕд
хурт пылĕ — пчелиный мед
пыл (карас) куçĕ — ячейка (в сотах)
пыл наркăмăшĕ — пчелиный яд
пыл хурчĕ — пчела
пыл шывĕ — медовый сироп
пыл ларнă мед — засахарился, кристаллизовался
пыл пухнă вăхăт — медосбор
пыл юхтармалли машина — медогонка
пыл ил — снимать мед
пыл пух — снимать мед
пыл юхтар — гнать мед
Чĕлхе çинче пыл, чĕрере пăр. — посл. На языке мед, а на сердце лед.
Пуç вĕçĕнче пыл калакĕ. (Ыйхă). — загадка У изголовья лопатка с медом. (Сон).

савăнăçлă

радостно, весело
савăнăçлă сăн-пит — радостное лицо
савăнăçлă уяв — веселый праздник
савăнăçлă хыпар — радостное известие
савăнăçлă кулă илтĕнет — слышится веселый смех
пирĕн кунта питĕ савăнăçлă — у нас здесь очень весело

саланчăк

расточительно



саланчăк куç — мутные, безжизненные глаза
саланчăк пуçбот. метлица

салху

тоскливо, грустно, печально, уныло, угрюмо
салху кăмăл — 1) тоскливое настроение 2) угрюмый характер
салху сăн-пит — унылый вид
салху вăрман — угрюмый лес
ма салху çӳретĕн? — что ты такой невеселый?

сăн

1.
лицо, внешность, наружность
вид, облик, образ

хитре сăн — красивое лицо
тискер сăнлă — с безобразной внешностью
сăнĕпе вăл çамрак-ха — с виду он еще молод
сăнран улшăн — измениться в лице
Сăнĕ мĕнле, чунă те çапла. — погов. Каково лицо, такова и душа. (соотв. Каково обличье, таковы и привычки).

сăн

3.
изображение
портрет
фотография, фотоснимок

хӳме çинче — писательсен сăнĕсем — на стенах — портреты писателей
сăн ӳкер — 1) рисовать, писать портрет 2) фотографировать
сăн ӳкерттер — фотографироваться
сăнна ярса парха — пришли мне свою фотографию

сăн

4.
цвет
оттенок

симĕс сăнлă пусма — материя с зеленоватым оттенком
хура сăнлă— темного цвета, темноватый
питне хĕрлĕ сăн кĕчĕ —у нее на щеках появился румянец
кĕпен сăнĕ кайнă — рубашка потеряла цвет, полиняла

сăн-пит

лицо, облик (человека)
хитре сăн-пит — красивое лицо

сăн-пуç

то же, что сăн 1.
кăмăллă сăн-пуç — приятная внешность

сăн-сăпат

то же, что сăн-пит
çиллес сăн-сăпат — мрачное выражение лица

сăпайлă

4.
красивый, изящный, привлекательный
сăпайлă сăн-пит — привлекательная внешность

сăх

4.
проклюнуться (о птенцах)
пустить росток (о семенах)
колоситься (о злаках)
вир пуç сăхнă — просо выбросило метелки
кукурус тĕшшисем сăхнă — зерна кукурузы пустили ростки
пучах сăхнă тапхăр — стадия колошения

5.
делать насечки, метки, зарубки (напр. топором),
насекать
пĕренесене сăхса тух — пометить бревна насечками

сĕлт

2.
кивать, качать (головой)
поводить (глазами)
пуç сĕлтсе сывлăх сун — поздороваться кивком головы
куçпа сĕлтсе кăтарт — указать движением глаз

сĕмле

2.
омрачать, затуманивать
ун сăн-питне хуйхă сĕмлерĕ — его лицо омрачила печаль

сиввĕн

2. перен.
холодно, неприветливо, недружелюбно
сиввĕн пăхса ил — холодно взглянуть
вăл сиввĕн пуç тайрĕ — он еле, слегка поздоровался

сивĕ

холодный, неприветливый, неприязненный
чун сивви — неприязненное отношение
сивĕ сăн-пит — холодное выражение лица
сивĕ куçпа пăх смотреть неприветливо
Ăшă сăмах — çу кунĕ, сивĕ сăмах — хĕл кунĕ. — посл. Ласковое слово — что летний день, неласковое — что зимний день.

сивлеклĕ

угрюмо, мрачно
сивлеклĕ сăн-пит — мрачное, хмурое лицо

сулхăн

угрюмо, мрачно
холодно

сăн-пичĕ сулхăн — у него мрачное лицо
сулхăн пăх — смотреть невесело

сум

4.
честь, почет, уважение
сума су — уважать, почитать, чествовать
сума суса пуç тай — уважительно поклониться
Парни мар, сумĕ паха. — посл. Дорог не подарок, дорога честь.

сумлăн

1.
уважительно, почтительно, с почтением
сумлăн пуç тай — почтительно поклониться

сухан

луковый
аса сухан — лук с семенами, лук-семенник
вăрă суханĕ — лук-сеянец
пуçлă сухан — репчатый лук
симĕс сухан — зеленый лук
уй суханĕ — дикий лук
хир суханĕ — дикий лук
хăвăл сухан — стрельчатый лук
сухан пуçĕ — луковица
сухан çеçки — перья лука
икĕ пуç сухан — две луковицы
сухан чĕр — рвать зеленый лук

сыр

5.
повязывать, повязываться
пуç сыр — повязывать голову
сурпан сыр — повязывать сурбан

тай

I. глаг.

1.
клонить, наклонять, нагибать, сгибать, склонять
çил йывăçсене тайать — ветер клонит деревья
пуç тай —
1) наклонить, склонить голову (набок)
ача пуçне тайса çывăрса кайрĕ — ребенок уснул, склонив голову набок
2) кланяться, приветствовать с поклоном
вăл пире аякранах пуç тайрĕ — он приветствовал нас, кивнув издали
3) склонять, преклонять голову
ялав умĕнче пуç тай — склонить голову перед знаменем

тайма

тайма пуç  —
1) повинная, покорная голова
Тайма пуçа хеç витмен. — посл. Повинную голову меч не сечет
2) низкий поклон (приветствие в торжественных случаях)
тайма пуççăм сире! — низкий поклон вам

таламан

2.
взлохмаченный, косматый, непричесанный
таламан пуç — взлохмаченная голова

тараватлăн

2.
добродушно, приветливо, радушно
тараватлăн калаç — приветливо разговаривать
тараватлăн пуç тай — вежливо поклониться

тарăхуллă

3.
обиженный, выражающий обиду
тарăхуллă сăн-пит — обиженное выражение лица

тĕксĕмлет

4. перен.
омрачать, делать мрачным, хмурым, сумрачным
кăмăла тĕксĕмлет — омрачить настроение
сăн-питрен тĕксĕмлет — навеять на кого-л. тоску

тĕссĕррĕн

2.
невзрачно
сăн-сăпаче тĕссĕррĕн курăнать — он выглядит невзрачно

тискерлет

3.
делать страшным, ужасным
делать трагическим

хăрани сăн-питне тискерлетсе пăрахрĕ — страх обезобразил его лицо

тишкер

1.
рассматривать, разглядывать
урлă-пирлĕ çавăркаласа тишкер — рассматривать со всех сторон
ураран пуç тӳпине çитиччен тишкер — оглядеть с головы до пят

тунсăхлă

грустно, печально
тунсăхлă юрă — грустная песня
тунсăхлă сăн-пит — печальное выражение лица

тура

I.

1.
гребень, гребешок, расческа
йăвă тура — частый гребень
пуç тури — гребень, расческа
пластмасс тура — пластмассовая расческа
çӳçе турапа тура — причесать волосы расческой

тӳпе

4.
макушка
темя

пуç тӳпи — темя
ура тупанĕнчен пуç тӳпине çитиччен пăх — оглядеть кого-л. с ног до головы

тӳрккес

грубо, некрасиво, непривлекательно
тӳрккес сăн-пит — грубые черты лица

ух

2. диал.
мыть
пуç ух — мыть голову

ухмах

дурацкий, дурной, глупый
тăр ухмах — законченный дурак
сĕм ухмах — законченный дурак
тĕнче ухмаххи — набитый дурак
ухмах пуç — глупая голова
ухмаха ер — 1) сойти с ума, стать сумасшедшим 2) перен. дурачиться
ухмаха тăратса хăвар — оставить кого-л. в дураках
ухмаха пер — прикидываться дурачком
ухмаха кăлар — сводить с ума, лишать рассудка
ухмаха яр — сводить с ума, лишать рассудка

ушкăн

групповой, коллективный
ача-пăча ушкăнĕ — куча ребятишек
платниксен ушкăнĕ — артель плотников
халăх ушкăнĕ — толпа народа
хĕр ушкăнĕ — группа девушек
вăрман касакансен ушкăнĕ — партия лесорубов
ушкăнпа ĕçле — работать группой, артелью
Пĕччен пуç пĕшкĕнет, ушкăн йыш ут утланать. — посл. У одиночки голова к земле клонится, а коллектив коней седлает. (соотв. Где один горюет, там артель воюет).

флегматикла

флегматично
флегматикла сăн-сăпат — флегматичный вид

халифат

ист.
халифат (халиф пуç пулса тăнă патшалăх)

ханлăх

ист.
ханство (хан пуç пулса тăнă патшалăх)
Крым ханлăхĕ — Крымское ханство

хăлат

II.
перен.
неряшливый, неаккуратный, небрежный
хăлат пуç — взъерошенные волосы

хăнт

II.

подражание глухому звуку, возникающему при ударе
пуçĕ хӳме çумне хăнт турĕ — он сильно ударился головой о стенку
хăнт-хăнт — подр. о сильных толчках крови, отдающихся в голове
пуç хăнт-хăнт тăвать — кровь стучит в висках

хăшкăлтар

1.
мучить, причинять мучения, страдания
пуç ыратса хăшкăлтарчĕ — меня измучила головная боль

хĕрлемес

1.
багровый, красный
хĕрлемес сăн — багровое лицо
çывăрман пулас вăл — куçĕсем хĕрлемес — наверное, он не спал — глаза красные

хĕс

8.
болеть, ломить
пуç хĕссе ыратать — голова болит, голову ломит

хĕстер

10.
вызывать боль, ломить
пуç хĕстерет — голову ломит
хĕстерсе ыратни — ломящая боль

хисеплĕн

3.
с почтением, с уважением, почтительно
хисеплĕн пуç тай — почтительно поклониться

хумханчăк

взволнованно, тревожно
хумханчăк сасă — взволнованный голос
хумханчăк сăн-пит —встревоженный вид
хумханчăк калаç — говорить взволнованно

хушка

лысый
хушка пуç — лысая голова

хыткан

1.
худой
худощавый, сухопарый, поджарый
разг.
хыткан лаша — худая лошадь
хыткан сăн-пит — худощавое лицо
хыткан çын — сухопарый человек

чавка


чавка пуçбот. клевер

чалăр

разбегаться (о глазах)
куç-пуç чалăрса кайрĕ — глаза разбежались

чарăн

6.
переставать, прекращаться, проходить
пуç ыратма чарăнчĕ — голова перестала болеть
ӳслĕк чарăнмасть — кашель не проходит
çил чарăннă — ветер улегся
çумăр чарăннă — дождь прекратился

чĕрĕ

живо, подвижно, бойко, проворно
чĕрĕ ача — бойкий ребенок
чĕрĕ куç — живые глаза
чĕрĕ сăн — бодрый вид
вăл питĕ чĕрĕ калаçать — он говорит очень бойко

чĕтре

дрожащий, трясущийся, трепещущий
чĕтре пуç — трясущаяся голова
вăл чĕтрене ерчĕ — его охватила дрожь
мана чĕтре ерчĕ — меня в дрожь кидает
чĕтрене ерт — колотить, трясти, бросать в дрожь

шакла

2.
лысый, плешивый
шакла пуç —
1) коротко остриженные волосы
2) стриженный человек
3) лысый человек

шанкама

шанкама пуç — большая голова (напр. у рахитика)

шăмă

костный
костяной

вĕче шăмми — анат. подвздошная кость
йĕтес шăмми — 1) ключица 2) дужка (в скелете птиц)
кăкăр шăмми — 1) грудина, грудная клетка 2) киль (у птиц)
купарча шăммисем — тазовые кости
куç харши шăмми — надбровные дуги
лĕпке шăмми — теменная кость
пакăлчак шăмми — анат. лодыжка
пит шăмми — скула
пулă шăмми — рыбья косточка
пуç шăмми — череп
çурăм шăмми — позвоночник, становой хребет
çурăм шăммиллĕ чĕрчунсем — позвоночные животные
çурăм шăммисĕр чĕрчунсем — беспозвоночные животные
тăнлав шăмми — височная кость
хул шăмми — лучевая кость
чавса шăмми — локтевая кость
ыйхă шăмми — копчик
янах шăмми — челюстная кость, челюсть
шăмă йăшни — костоеда
шăмă сикни — вывих
шăмă сăсăлĕ — костный мозг
шăмă çăнăхĕ — костная мука
шăмă туберкулезĕ — мед. костный туберкулез
шăмă тукмакки — головка бедренной кости
шăмă тура — костяной гребешок
шăмă хупă — костяной покров, панцирь
шăмă витĕм — костяной покров, панцирь
шăмă хуçăлни — перелом кости
пыра шăмă ларт — подавиться костью
Шăлсăр карчăк шăмă кăшлать. (Тылла). — загадка Беззубая старуха кости грызет. (Трепание конопли мялкой).

шăркалан

I.
пуç шăркаланнă — в волосах появились гниды

шилет

свистеть, свистать
çил хушăксенчен шилетсе вĕрет — ветер свищет в щелях
пуç тăрринчен пульăсем шилетсе иртеççĕ — над головой со свистом пролетают пули

шурат

3.
делать седым, белым
серебрить

Шухăш пуçа шуратать. — посл. Думы серебрят голову.
Кампа пуç шуратнă, çавăнпа ĕмĕр ирттермелле. — посл. С кем нажил седину, с тем и век коротать.

ывăт

1.
бросать, кидать
метать
швырять
разг.
мечĕк ывăт — бросить мяч
сăнă ывăт — метать копье
пуç урлă ывăт — перекинуть через голову
çил сарай тăррине çĕре ывăтрĕ — ветром сорвало крышу сарая
кăларса ывăт — выбросить, выкинуть
пуçран кăларса ывăт — выкинуть из головы
тапса ывăт — отшвырнуть, отбросить ногой

ырат

болеть
ыратакан шăл — больной зуб
пуç ыратать — голова болит
чун ыратать — душă болйт
вар ыратса кайрĕ — у меня заболел желудок
ыратни иртсе кайрĕ — боль прошла
ыратнине лăплантаракан эмел ĕç — принять болеутоляющее средство

ырă

2.
уважаемый, достойный уважения
добропорядочный

ырă çыннăм! — милейший!, уважаемый! (в обращении)
ырă хуçисене тайма пуç! — почтенным хозяевам низкий поклон! (приветствие гостя)
вăл ырă çынах мар — он не вполне порядочный человек
Ырă çын вилсен ят юлать. — посл. Достойный человек умирает — добрая слава остается.

ырăлан

2.
становиться добрым, приветливым, добреть
сăн-пичĕ ырăланса кайрĕ — лицо его стало приветливым

ырхан

1.
худой, тощий
худощавый, сухой

ырхан выльăх — тощий скот
ырхан сăн-питлĕ çын — человек с худым лицом
Çур ырхан та кĕр мăнтăр. — посл. Весна тощая, да осень тучная.

эрлен

обижаться, быть в обиде
эрленсе кай — обидеться
эрленсе калаç — говорить с обидой
эрленнĕ сăн — обиженный вид

этемлĕх

человеческий
тĕнчери прогрессивлă этемлĕх — прогрессивное человечество мира
этемлĕх историйĕ — история человечества
этемлĕх телейĕшĕн пуç хур — отдать жизнь за счастье человечества

юнсăр

без крови
юнсăр сăн-пит — бескровное лицо

яв

1.
вить, свивать
плести

вĕрен яв — вить веревку
чечексенчен пуç кăшăлĕ — яв плести венок из цветов
çивĕт яв —заплетать косы
Темлĕ вăрăм явсан та, вĕрен вĕçĕ тухатех. — посл. Какую длинную веревку ни вить, а конец выйдет.

япшар

нежно, ласково, приветливо
япшар сăн-пит — приветливое выражение лица
япшар сăмахсем — ласковые слова
япшар чун — нежная душа
вăл япшар кулса илчĕ — он приветливо улыбнулся

яр


алла вăрăм яр — проявлять алчность, зариться
алла ирĕке яр — дать волю рукам
алла ярса ил — взять в свои руки
асран ан яр — постоянно думать о ком-чем-л.
ăша хĕлхем яман во рту маковой росинки не было
куçран ан яр — не выпускать из поля зрения
намăса яр — выставлять на посмешище
пуç яруст. сослать (в ссылку)
пуçа лăш яр — опустить голову
салам яр — приветствовать (в письме)
çăвар тутине яр — вызывать неприятное ощущение во рту
ташша яр — пуститься в пляс
тымар яр — пускать корни, укореняться
хваттер яр — сдавать жилье, пускать на квартиру
хунав яр — пускать побеги (о деревьях, кустах)
чĕлхене яр — распустить язык
шухăша яр — повергнуть в раздумья
ыйха яр — спать мертвым сном
юрра яра пар — распевать песни, заливаться
ятна ан яр — не урони свою честь
ят яр — опозорить, осрамить, обесчестить
ярса пус — шагнуть
ярса тыт — схватить, задержать

ӳк

1.
падать, сваливаться
пуç хĕрлĕ ӳк — упасть вниз головой
çĕре ӳк — упасть на землю
тăнсăр пулса ӳк — упасть в обморок
шăтăка ӳк — свалиться в яму
йывăç ӳкрĕ — дерево повалилось
Ан тĕкĕнех, ӳкетĕп. (Тумлам). — загадка Не тронь меня, а то я упаду. (Капля, капель).

ӳк

14.
грянуть, приключиться, случиться (о беде)
пристать (о болезни)
ачана сар ӳкнĕ — ребенок заболел желтухой
пуç çине пысăк хуйхă ӳкрĕ — на меня свалилось большое несчастье

ӳкер

5.
снимать, фотографировать
производить съемку

кинофильм ӳкер — снимать кинофильм
сăн ӳкер — фотографировать
фото ӳкер — фотографировать
ӳкерсе ил — 1) срисовать 2) снять, заснять

ӳкерттер

2.
сниматься, фотографироваться
эпир виççĕн сăн ӳкерттертĕмĕр — мы сфотографировались втроем

ӳт-пуç

организм
сывă ӳт-пуç — здоровый организм

çаврăн

7. перен.
кружиться, мешаться, путаться
пуç çаврăнать — 1) голова крӳжйтся 2) голова кругом идет
шухăш çаврăнать — мысли в беспорядке

çĕкле

3.
поднимать (руку, голову, глаза)
алă çĕкле —
1) поднимать руку (напр. при голосовании)
2) перен. поднять руку на кого-л., ударить

куçа çĕклесе пăх — поднять глаза

пуçа çĕкле —
1) приподнять голову
пуç çĕклемесĕр ĕçле — работать не поднимая головы
2) перен. поднять голову, обнаглеть
реакци пуçа çĕкленĕ — реакция подняла голову

çĕмĕрĕл

6.
ломить, ныть, мозжить
пуç ыратса çĕмĕрĕлет — голова разламывается от боли

çиллес

хмуро, угрюмо
мрачно, сурово

çиллес пĕлĕтсем — мрачные тучи
çиллес сăн-пит — хмурое лицо
эсĕ ма çиллес — почему ты не в духе?
вăрман çиллес шавлать — мрачно шумит лес

çиллеслен

1.
становиться гневным, злым, злобным
унăн сăн-пичĕ çиллесленчĕ — лицо его стало гневным

çимĕш

губитель
пуç çимĕш — бран. душегуб
Хĕр пултăр — кин çимĕш. — посл. Золовка — беда для невестки.

çурăл

5. перен.
разрываться, болеть
пуç çурăлать — голова трещит от боли
чĕре çурăлса тухать — сердце разрывается на части

6.
оглашаться
урам юра сассипе çурăлать — улица оглашается песнями


çурăлас пек тарăхрăм — я готов лопнуть от злости

çӳç-пуç

волосы (на голове)
çӳçе-пуçа тирпейле — привести волосы в порядок, причесаться


çӳç-пуç вирелле тăчĕ — волосы встали дыбом

ăмăр

3.
сумрачный, угрюмый, мрачный перен.
сумрачно, угрюмо, мрачно
ăмăр кăмăл — мрачное настроение
ăмăр сăн-пит — сумрачный вид
вăл паян темле ăмăр курăнать — он сегодня какой-то угрюмый

ăмăрлат

хмурить
сăн-пите ăмăрлат — нахмуриться, принять мрачный вид

ĕнт

1.
палить, опаливать
обжигать
(слегка)
пуç-ура ĕнт —  палить голье
чăхă ĕнт — опалить курицу
ĕнтсе яр — 1) спалить, сжечь (нечаянно) 2) опалить слишком сильно
çиçĕм йывăçа ĕнтнĕ — молнией опалило дерево

ĕç-пуç

собир.
дела
ĕç-пуç нумай — дел много
ĕç-пуç пуçтар — покончить с делами
ĕç-пуç япăх — дела плохи

ĕшенчĕклĕ

2.
усталый, утомленный
изнуренный

ĕшенчĕклĕ сăн-пит — изнуренный вид

кĕрелĕх

3.
смуглость
загар
загорелый вид

сăн-пит кĕрелĕхĕ — загар на лице

тискерлен

3.
становиться страшным, ужасным
становиться трагическим

сăн тискерленет — лицо становится страшным

хура


куç хури — зрачок
хура кайăк — дрозд
хура карамед. темная вода (болезнь глаз)
хура кăмпа — чернушка (гриб)
хура кăрăç — черный груздь
хура кĕр — поздняя осень
хура пулă — линь
хура пуçбот. рогоз
хура сарамакдиал. чахотка, туберкулез
хура сĕлĕбот. овсюг
хура çăкăр — черный хлеб
хура çĕлен — гадюка
хура çил — смерч
хура çырла — 1) черника 2) ежевика 3) ягоды паслена
хура тăм — сильные заморозки
хура тăхлан — свинец
хура тирек — осокорь
хура халăхуст. черный люд, крестьяне
хура хырăм — подуст (рыба)
хура чир — проказа
хура ылтăн — черное золото (нефть)

вăкăр


вăкăр пуç — медовый цвет, клевер (дикий)
вăкăр хӳридиал. подорожник

майра


майра аппаобращение к замужней русской женщине
майра инке — русская невестка
майра йĕппи — булавка
майра кайăк (кайăкĕ) — канарейка
майра кĕпçи (хуххи) — бот. свербига
майра кăмпи — сыроежка
майра пуç (пуçĕ) —
1) швейка (подушечка для ручного шитья)
2) бот. хвощ полевой
3) бабка (особая кладка снопов)
майра çухи — отложной воротник
майра хупĕ (хуппи)— гребень (для расчесывания кудели перед прядением)

шăтăк


шăтăк пуç — дурак, тупица, идиот
тăрри шăтăк — олух царя небесного
çăва шăтăкĕнче — у черта на куличках
киремет шăтăкне анса каях!

шăн


шăннă карăш — мокрая курица (о человеке)
шăннă пуç — дурак, бестолочь, дубина
шăннă çăвар — мямля, размазня

чашăкки


пуç чашăккианат. черепная коробка

хывăх


хывăх пуç — пустая голова
хывăх вĕçтерсе тăр — пустословить

хур


айăпа хур — вменять в вину
ашшĕне хунă — он пошел в отца
вут хур — развести костер
кăвайт хур — развести костер
кăвас хур — ставить тесто
чуста хур — ставить тесто
пуç хур — сложить голову, погибнуть
саклат хур — отдавать в заклад
тĕпе хур — класть в основу, основываться
херес хур — креститься
шанчăк хур — возлагать надежды на кого-что-л.
ят хур — нарекать, давать имя

алчăра


куç-пуç алчăраса кайрĕ
— глаза разбежались

тĕпек


пуç тĕпеккианат. темя
хулпуççи тĕпекки — плечевой сустав

арпа


арпа пуç — несообразительный человек

мелке


мелке курăкĕбот. метлица
мелке пуç — растрепа, непричесанный, лохматый человек

сарă


сарă пуçбот. первоцвет
сарă чечек, сарă пуçобщее название многих растений с желтыми цветами, чаще первоцвета, лютика, одуванчика, подмаренника, ромашки
сарă çеçке — цветы огурца, тыквы
сарă курăкбот. горец
сарă пăрăç — горчица (букв. желтый перец)
сарă сип утибот. зверобой
сарă карас — золотой карась
сарă кăмпа — лисички (грибы)
сарă тут — веснушки (весенние)
сарă çу — топленое масло
çăмарта сарри — желток яйца
чечек сарри — пыльца цветка
сарă тута — желторотый юнец (букв. желтые губы)
сарă хĕр — 1) поэт. красная девица, девица-красавица 2) вторая младшая сестра мужа
сарă ывăл — третий младший брат мужа

хăвăл


хăвăл пуç — глупец (букв. пустая голова)
хăвăл сухан — зеленый лук, лук-порей

пуç


пуç вĕçĕ — изголовье
пуç пӳрне — большой палец
пуç кастар — постричься
пуç яр — сослать в ссылку
пуçа çи — погубить
пуç çиесшĕ бран. погубитель
пуç çавăр — околдовать
пуçна пултăр! бран. пусть это будет тебе во вред!
пуç хур — сложить голову
пуç патне кай — хмелеть, пьянеть
пуç патне пыр — хмелеть, пьянеть
ăмăрту пуçĕнче пыр  — идти во главе соревнующихся

пуç

II. глаг.

макать, обмакивать
чернил пуçса ил — обмакнуть (перо) в чернила
икерче çу çине пуç — макать блины в масло

тӳнтерле


тӳнтерле пуç мими — мозги набекрень

кукша


кукша пуçбот. одуванчик

кăвакал


кăвакал пăтти — ряска, скопление водорослей
кăвакал пуçбот. львиный зев
кăвакал туни — хвощ полевой

тĕксĕм

мрачно, хмуро, невесело, угрюмо
тĕксĕм çын — угрюмый человек
тĕксĕм сăн-пит — невеселый вид
тĕксĕм пăхса лар — сидеть с угрюмым видом

сăн


ашшĕ сăнĕ пур
— он похож на отца
сăнĕ те çук — нет никакого вида; не имеет (никакого) вида
сăнран кай (ӳк) — 1) спасть с лица 2) осунуться, побледнеть
ăна сăн кĕчĕ — на вид он поправился, поздоровел

вĕçлĕ


пуç вĕçлĕ — головами друг к другу
ура вĕçлĕ вырт — лежать валетом; лежать ногами друг к другу

муклашка


пуç муклашки анат. череп

пуçтар

II.

понуд. от пуç II.

пуклак


пуклак пуçдиал. головастик
пуклак сăмах — неуместное слово
пуклак чĕлхеллĕ — косноязычный

обелиск

обелиск (палăк)
гранит обелиск — гранитный обелиск
çапăçура пуç хунă паттăрсене асăнса лартнă обелиск — обелиск в честь героев, павших в боях

арпаш


пуç арпашса каять
— голова идет кругом
куç-пуç арпашать — глаза разбегаются

купташка


пуç купташки — черепная коробка
хăмăт купташки — остов хомута

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Пипӳ

яз. и.? Встр. в загадке. Тиньгеш. Пĕчĕк пипӳ пуç çапах ларать (çырла). (Ашм. Сл. IX, 217): Пи + пӳ (?) мар. м. и. Пипа (Черн. СМЛИ, 361).

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

анекдотлăх

ç.с. Анекдотри пек лару-тăру, тамашаллă ĕç-пуç; путишлĕх, камитлĕх (туп.). Кашни калавĕ-новелли Агиверăн кулăш, анекдот çинче хывăннă... Кунашкал анекдотлăх пĕр Агивершăн кăна кăсăк теме çук. Г.Федоров, 1996, 17 с.

артаклăх

п.с. Киленӳ, йăпану; канăçлăх. Виçесĕр çăмăл артаклăх тулнă чунăма. Г.Орлов, 1982, 38 с. Кунта [кăнтăрта] сăмах та техĕмлĕ сĕре... Артаклăх сиплĕхне туять чĕре. В.Энтип, 1987, 71 с. Пĕтĕм тĕнче çылăхлă артаклăх пек... Сан пĕтĕм сăн-питӳ артаклăхпа çунса тăратчĕ. Я-в, 1991, 7 /, 18 с.; 19 с. Вĕсем тĕппипех артаклăх тыткăнĕнче, çут тĕнче çук вĕсемшĕн халĕ, иккĕшех. В.Эктел, 1996, 59 с.

асилтер

п.в. Аса илтер, астутар, ăша килтер. Сĕт шăрши... мĕне асилтерет, атьсемĕр. А.Алга, 1962, 52 с. Вырăнĕ-вырăнĕпе пирĕн уй-хир çыннăн пĕркеленнĕ сăн-питне асилтерет. В.Алендей, 1979, 6 с. Унăн [çăмартан] хĕрлĕ тĕсĕ эпир Христос юнĕпе çĕнелнине асилтерет. П-н, 1990, 3 /, 10 с. Пĕрлешмен шăпасене асилтерĕ тĕрĕ. Г.Ефимов //ТА, 1991, 9 /, 2 с. Шĕвĕ яшка ... пăтранчăк шыва асилтеретчĕ. ЧЕ, 1992, 21 /, 16 с.

аура

ç.с. 1. Парапсихол. Чĕрĕ чунăн ӳт-пĕвне хупăрласа тăракан, вышкайсăр сисĕмлисем (экстрасенссем) кăна куракан çутă пайăрка сийĕ; биоуй (туп.). Çын аури, тепĕр майлă каласан, биоуйĕ (е кĕлетке тавра тытăнса тăракан куçа курăнман мĕлке) тăрăх диагноз лартма пулать. Х-р, 27.06.1992, 3 с. Иисус Христосăн аури сарă тĕслĕ пулнă. Я-в, 1995, 9 /, 105 с. Экран çинче вăл [хĕрача] çĕр çывăхĕнчи орбитăра ĕçлекен çынсен аурине курма пултарнă. ÇХ-рĕ, 15.12.1999, 4 с. Аура çирĕп, вăйлă пулсан сире нимĕнле хура вăй та, нимĕнле тухату та çĕнтереймĕ. С-х, 2000, 27 /, 3 с. — аурăн асамлă çути (Я-в, 1995, 10 /, 42 с.). 2. Куçăм. Этем, чĕрчун е япала хăй таврашĕнчи çынсене кӳрекен витĕм. Тен, эпĕ те такамшăн Турă... Ырсунăм кăмăлĕ — аура. Л.Федорова //Я-в, 1991, 4 /, 7 с. Вера Кузьминичнăна çур ĕмĕр ытла [театрти] çак аура витĕм кӳрсе тăрать (ХК, 1998, 37 /, 15 с.). Пирĕн Таньăсене тата темле «аура» текенни пĕрешкеллетет ахăр. ÇХ, 1999, 3 /, 4 с. 3. Куçăм. Пĕр-пĕр пулăмпа çыхăннă лару-тăру, ĕç-пуç. Наци философийĕ, пурнăç аури ... авалхи тĕнре мĕн тери уçăмлă палăрать. Х-р, 17.12.1992, 3 с. Хăйне евĕрлĕ аура хуçаланать. Х-р, 25.12.1997, 4 с. Вăл [тĕп режиссер] артистсем сцена çинче хумханнине, ... залра хăйне майлă «аура» пулнине лайăх туйса илнĕ. Х-р, 13.04.2001, 2 с.

биоток

, п.с. Чĕрĕ организмри — унăн хавалĕпе пĕр килекен, ыттисене витĕм кӳме пултаракан — хăйне евĕрлĕ чӳхенӳ (электромагнит таппи). Пациентсене çамрăк донорсен магнит пленки çине çырса илнĕ биотокĕсене парса çамрăклатма пуçларăмăр. К-н, 1965, 24 /, 4 с. Çыннăн пуç миминчен саланакан биоток ... юлташĕсен, тăванĕсен ăс-тăнне, туйăмне çитни... В.Тимаков, 1984, 52 с. Çын шутлани теприне биотоксемпе куçать-ши. В.Эктел //Я-в, 1991, 7 /, 17 с. Манăн биотоксем куракан патне çитеççĕ. Х-р, 25.12.1997, 4 с. Йывăçсем те çынна сиплĕхлĕ биотоксемпе витĕм кӳреççĕ. С-х, 1999, 1 /, 2 с. — биоток яр (В.Эктел, 1996, 82 с.); биоток ритмĕ (С-х, 2000, 9 /, 4 с.); биоток хĕлхемĕсем (С.Асамат //ÇХ, 2000, 12 /, 11 с.).

вĕренкĕч

ç.с. Вĕренӳ кĕнеки, учебник. Ман вĕренкĕчре унăн [Чапаевăн] сăн ӳкерчĕкĕ пурччĕ. А.Т.-Ыхра, 2000, 22 с. П.С.Сергеевпуçламăш классенчи чăвашла вĕрентӳ меслечĕсен никĕсне хывакансенчен пĕри, «Чăваш чĕлхине сăнаса вĕренмелли кĕнеке» вĕрентĕк кăларнă. Х-р, 10.09.1996, 1 с.

вĕрентĕк

ç.с. Вĕренӳ кĕнеки, учебник. Ман вĕренкĕчре унăн [Чапаевăн] сăн ӳкерчĕкĕ пурччĕ. А.Т.-Ыхра, 2000, 22 с. П.С.Сергеевпуçламăш классенчи чăвашла вĕрентӳ меслечĕсен никĕсне хывакансенчен пĕри, «Чăваш чĕлхине сăнаса вĕренмелли кĕнеке» вĕрентĕк кăларнă. Х-р, 10.09.1996, 1 с.

гэкачепист

ç.с. 1991 çулхи çурла уйăхĕнче (19—21.VIII.) Совет Союзĕнчи влаçа хăйсен аллине илме хăтланнă çынсенчен пĕри; Вышкайсăр лару-тăрăвăн патшалăх комитечĕн (ГКЧП) членĕ. 125 тома [следстви материалне] гекачэпистсене паллашма патăмăр. Х-р, 17.09.1992, 3 с. ГКЧПистсене илсен, Павловсăр пуçне, пуртедиктаторсем. Х-р, 4.03.1993, 4 с. Гэкачепистсем 11 хаçата хупасси çинчен йышăну тунăччĕ. Х-р, 27.02.1997, 3 с. Вăл ... Лефортовăна хупнă гэкачепистсене [сăн] ӳкерме ирĕк панă. ÇХ, 1998, 46 /, 8 с. — танл., путчист.

гекачепист

ç.с. 1991 çулхи çурла уйăхĕнче (19—21.VIII.) Совет Союзĕнчи влаçа хăйсен аллине илме хăтланнă çынсенчен пĕри; Вышкайсăр лару-тăрăвăн патшалăх комитечĕн (ГКЧП) членĕ. 125 тома [следстви материалне] гекачэпистсене паллашма патăмăр. Х-р, 17.09.1992, 3 с. ГКЧПистсене илсен, Павловсăр пуçне, пуртедиктаторсем. Х-р, 4.03.1993, 4 с. Гэкачепистсем 11 хаçата хупасси çинчен йышăну тунăччĕ. Х-р, 27.02.1997, 3 с. Вăл ... Лефортовăна хупнă гэкачепистсене [сăн] ӳкерме ирĕк панă. ÇХ, 1998, 46 /, 8 с. — танл., путчист.

гкчпист

ç.с. 1991 çулхи çурла уйăхĕнче (19—21.VIII.) Совет Союзĕнчи влаçа хăйсен аллине илме хăтланнă çынсенчен пĕри; Вышкайсăр лару-тăрăвăн патшалăх комитечĕн (ГКЧП) членĕ. 125 тома [следстви материалне] гекачэпистсене паллашма патăмăр. Х-р, 17.09.1992, 3 с. ГКЧПистсене илсен, Павловсăр пуçне, пуртедиктаторсем. Х-р, 4.03.1993, 4 с. Гэкачепистсем 11 хаçата хупасси çинчен йышăну тунăччĕ. Х-р, 27.02.1997, 3 с. Вăл ... Лефортовăна хупнă гэкачепистсене [сăн] ӳкерме ирĕк панă. ÇХ, 1998, 46 /, 8 с. — танл., путчист.

дизайн

ç.с. Япалана илемлĕ, хăтлă, тирпейлĕ ăсталани е тавралăха килĕшӳллĕ сăн кĕртни; тăвăм ӳнерĕ (туп.). Универ-ситетра дизайн, ӳнер уйрăмĕсем ĕçлеççĕ. ÇХ, 1997, 46 /, 3 с. Сĕтел-пукан дизайнĕпе ĕçлекенсем те пур. ÇХ, 2000, 12 /, 8 с. Аслă ывăлăм кăçал университетри энергетика факультетĕнчи дизайн уйрăмĕнчен вĕренсе тухмалла. ПЧЕ, 2001, 4 /, 3 с. — çутă сăрăллă дизайн (ÇХ, 1999, 8 /, 1 с.).

илемлетӳçĕ

ç.с. Япалана е вырăна сăн кĕртекен çын; оформитель, декоратор. Каярах илемлетӳçĕ художник пулса та ĕçлет. Т-ш, 1999, 2 /, 55 с.

имидж

ç.с. Пĕр-пĕр çыннăн, йышăн, вырăнăн т.ыт. халăх ăс-тăнĕнче (хăй тĕллĕн е ятарлă витĕмпе) ӳкерĕннĕ пайăр сăн-сăпачĕ. Унăн [совет халăхĕн] имиджĕ валли пур атрибута та хатĕрлесе çитернĕччĕ... Х-р, 3.10.1992, 2 с. Политикăра «вилес мар» тесен яланах сăнарнаимиджнаçĕнетсе тăмалла. ÇХ, 1997, 28 /, 2 с. Асăннă преступлени Чăваш Республикин имиджне, лăпкă регионăн ятне самаях хавшатрĕ. ÇХ, 2000, 39 /, 3 с. Санăн имидж пулсан, эс сцена çине тухсанах шăпăрр! алă çупĕç. Ар, 2001, 9 /, 2 с. — политикăн имиджĕ (ÇХ, 1997, 28 /, 2 с.); çĕнĕ имидж (ÇХ, 1999, 1 /, 5 с.); интереслĕ имидж (ÇХ, 1999, 8 /, 8 с.); — имиджа улăштар (ÇХ, 2001, 47 /, 10 с.; ÇХ, 2002, 23 /, 8 с.).

имшер

п.в. Хăрăн, начарлан, ырханлан; имшерлен. Мăян çисе имшернĕ çынсене Чингиз саккунĕ ячĕпе хĕнеççĕ. Я.Ухсай, 1961 (Çĕр), 58 с. Виççĕмĕш уйăх асап вăл курать, сăн-кĕлетки имшерсех ун пырать. К-н, 1976, 21 /, 11 с. Туйăмлăх туртăмĕ имшерчĕ, сĕртĕнӳсен вĕрилĕхĕ ... сиверчĕ. С.Асамат, 1991, 33 с.

интимлă

1. Ç.п. Арлăх хутшăнăвĕпе çыхăннă; савăшуллă. Интимлă япала вăл пĕр-пĕрне юратакан мăшăр хушшинчи вăрттăнлăх пулмалла-çке. Х-р, 27.10.1992, 3 с. Анчах Раиса Васильевна интимлă ĕç-пуç пуçланасса кĕтсе илеймен. ÇХ, 30.04.1998, 2 с. Ача çуратиччен упăшкипе... интимлă пурнăçпа пурăннă. ÇХ, 1999, 10 /, 5 с. Ăнсăртран пулакан интимлă çыхăнусемвенери чирĕсемпе чирлессин чи анлă сарăлнă сăлтавĕ. С-х, 2000, 11 /, 4 с. — интимлă тема (Х-р, 17.06.1993, 4 с.; ÇХ, 2000, 34 /, 12 с.); интимлă тивĕç (ÇХ, 2000, 38 /, 8 с.); интимлă хутшăну (ÇХ, 2003, 2 /, 13 с.). 2. П.п. Вăрттăн, çепĕç, евĕклĕ. Интимлă çырусен минретĕвĕ [Пуçелĕк]. Х-р, 17.06.1993, 4 с. Пӳлĕмре çуртасем çунаççĕ. Интимлă лару-тăру. ÇХ, 1998, 1 /, 5 с. Çут çанталăкпа темле интимлă çыхăнăва кĕретĕн. Ар, 2001, 3 /, 2 с. — интимлă ен, интимлă тĕнче (ЧЛ, 1994, 11 кл., 192 с., 204 с.). — ВЧС, 1971, 258 с.; ВЧС, 1951, 225 с.

ишев

п.с. Шыв тăрăх ал-ура вăйĕпе е кимĕ-караппа куçни. Ишев тĕреклетет хула. П.Хусанкай, 1962 (Лирика), 119 с. Ишев мĕнле пынине пĕлтеретĕп çынсене. Е.Афанасьев, 1972, 54 с. Синхронлă ишевре ... ӳт-пӳпе сăн-пит те пысăк пĕлтерĕшлĕ шутланнă. Х-р, 15.05.1997, 3 с. Шыв ай киммин экипажĕ ишеве тухнă та каялла таврăнман. Т-ш, 2000, 34 /, 1 с. — комплекслă ишев (Х-р, 31.01.1998, 6 с.); академилле ишев (Т-ш, 1999, 11 /, 4 с.); — ишев мелĕсем (Х-р, 31.01.1998, 6 с.); ишев федерацийĕ (ÇХ, 1999, 3 /, 12 с.); ишев секцийĕ (Т-ш, 1999, 1 /, 4 с.; Х-р, 2000, 37 /, 2 с.).

калайçă

п.с. Шăвăç ăсти, шăвăççă. Кăвак çутăллах пуç-ланатчĕ те ĕçчен калайçăн, пăхăрçăн аллинчи мăлатукăн кĕвви — мĕн каç пуличченех янăратчĕ. В.Ахун //Я-в, 1999, 11—12 /, 96 с.

качака

Ту качаки, ç.п., астрол. Çулталăк çаврăмĕпе пыракан Хĕвел çав ятлă çăлтăрсен ушкăне кĕрсен (22.XII—20.I) çуралнă çын. Ту качакине Непал астрологĕ чуна çĕклентерсе яракан ĕç-пуç пуласса шантарать. Т-ш, 27.02.1991, 7 с. Ту кача-кисен çĕнĕ туссем тата хӳтĕлевçĕсем тупăнĕç. ХС, 1999, 11 /, 3 с. Çăлтăрçăсем Ту качакисене çак профессисене суйласа илме сĕнеççĕ, сад ăсти, политик, ученăй, шахтер. Ар, 2001, 3 /, 3 с. — Ту качаки палли (ÇХ, 1999, 3 /, 11 с.)

кăруççел

п.в. Ача-пăчана е уяври халăха çавăрса ярăнтармалли хатĕр; карусель. Ни хатĕрленме, ни пуç тавра çавăрттарса пăхма! Чисти кăруççель! Хв. Агивер //К-н, 1982, 2 /, 6 с. Мĕнпур япала хăрушă кăруççель пек пăлтăртатура. В.Эктел, 1996, 89 с. Апла-тăк çаврăнтăр круççелĕ çак пысăк та хивре тĕнчен! Г.Ирхи, 1991, 69 с. (Çавах //ÇХ, 2002, 6 /, 10 с.). Виçĕ круççел умĕнче те çынсем туллиех. Х-р, 16.05.2002, 4 с. — «кăруççел» ту (В.Садай, 1969, 23 с.); кăруççел çаврăн (ХС, 1997, 32 /, 2 с.).

кăруççель

п.в. Ача-пăчана е уяври халăха çавăрса ярăнтармалли хатĕр; карусель. Ни хатĕрленме, ни пуç тавра çавăрттарса пăхма! Чисти кăруççель! Хв. Агивер //К-н, 1982, 2 /, 6 с. Мĕнпур япала хăрушă кăруççель пек пăлтăртатура. В.Эктел, 1996, 89 с. Апла-тăк çаврăнтăр круççелĕ çак пысăк та хивре тĕнчен! Г.Ирхи, 1991, 69 с. (Çавах //ÇХ, 2002, 6 /, 10 с.). Виçĕ круççел умĕнче те çынсем туллиех. Х-р, 16.05.2002, 4 с. — «кăруççел» ту (В.Садай, 1969, 23 с.); кăруççел çаврăн (ХС, 1997, 32 /, 2 с.).

круççел

п.в. Ача-пăчана е уяври халăха çавăрса ярăнтармалли хатĕр; карусель. Ни хатĕрленме, ни пуç тавра çавăрттарса пăхма! Чисти кăруççель! Хв. Агивер //К-н, 1982, 2 /, 6 с. Мĕнпур япала хăрушă кăруççель пек пăлтăртатура. В.Эктел, 1996, 89 с. Апла-тăк çаврăнтăр круççелĕ çак пысăк та хивре тĕнчен! Г.Ирхи, 1991, 69 с. (Çавах //ÇХ, 2002, 6 /, 10 с.). Виçĕ круççел умĕнче те çынсем туллиех. Х-р, 16.05.2002, 4 с. — «кăруççел» ту (В.Садай, 1969, 23 с.); кăруççел çаврăн (ХС, 1997, 32 /, 2 с.).

киреметçĕ

п.с. Киремете пуç çапакан, чăваш тĕнĕпе пурăнакан çын. Парăнми çав киреметçĕсен сыпăран сыппа, йăхран йăха тухнă витĕмлĕ чĕлхеçĕсем. П.Хусанкай, 1968, 225 с. — Кала-ха, киреметник, лайăха-и çак е начара.ыйтать вăл [пуп] Кукша Чаканран. К-н, 1974, 19 /, 19 с. Хальхи киреметçĕсем çураçайми хире-хирĕç тăратнă икĕ Йăвана [И.Яковлевпа И.Юркина] — вĕрентӳçĕпе писателе — пĕрлештерекенни те пур. В.Егоров //Х-р, 16.08.2000, 4 с.

киреметник

п.с. Киремете пуç çапакан, чăваш тĕнĕпе пурăнакан çын. Парăнми çав киреметçĕсен сыпăран сыппа, йăхран йăха тухнă витĕмлĕ чĕлхеçĕсем. П.Хусанкай, 1968, 225 с. — Кала-ха, киреметник, лайăха-и çак е начара.ыйтать вăл [пуп] Кукша Чаканран. К-н, 1974, 19 /, 19 с. Хальхи киреметçĕсем çураçайми хире-хирĕç тăратнă икĕ Йăвана [И.Яковлевпа И.Юркина] — вĕрентӳçĕпе писателе — пĕрлештерекенни те пур. В.Егоров //Х-р, 16.08.2000, 4 с.

криптограмма

п.с. Шифрласа çырнă пĕчĕк çыру; пытарăнчăк çыру, шахвăрту. Пуç ватмăшсен йышне крипто-граммăсем те кĕреççĕ... Çак криптограммăра туслăх çинчен калакан ваттисен сăмахĕ вуланмалла. Т-ш, 1999, 1 /, 5 с. Криптограммăра салам сăмахĕсем вуланĕç. Т-ш, 1999, 10 /, 12 с.

курултай

п.с. Конгресс, сpезд, аслă пуху. Казанкă шывĕ хĕррине курултай«пĕтĕм Хусан çĕрĕн» пухăвĕпуç-тарăнчĕ. К.Турхан, 1967, 332 с. Мăн курултай пухать те Мамай хан калать, «Чĕркуçленмест сăвар ăрачĕ...» В.Энтип, 1987, 229 с. Чăваш курултайне [наци конгресне] парне тăвар! Х-р, 8.10.1992, 2 с. 9-мĕш курултая Шупашкарта ирттерме сĕнсен никам та хирĕçлемерĕ. ÇХ, 1998, 40 /, 4 с. — курултай пуçтар, курултай ирттер (К.Турхан, 1967, 260 с., 321 с.); Пĕтĕм çĕршыври чăваш хĕрарăмĕсен курултайĕ (В-х, 1991, 21 /, 10 с.); Пĕтĕм тĕнчери тĕрĕк çамрăкĕсен курултайĕ (Х-р, 2.09.2000, 4 с.); Пушкăрт Республикин Патшалăх Пухăвĕ — Курултайĕ (УС, 1999, 46—47 /, 8 с.).

лидерлăх

ç.с. Çул пуç пахалăхĕ; ертӳçĕ тивĕçĕ-тайăнĕ. Вĕсем пĕр тантăш мăшăрсенчен кăшт кăна аслăрах-ха, анчах ... лидерлăх палли пурсăпайлă, ăслă, кăмăллă лидерлăх. А.И.-Ехвет //Х-р, 12.09.1996, 3 с. Ăна тума нимле пултарулăх та, нимле тавçăрулăх та, нимле «лидерлăх» та кирлĕ мар. Д.Гордеев //Х-р, 2.08.2000, 4 с.

микрохум

ç.с., физ. Пĕчĕк хушăллă (диапазонлă) электромагнитлă хум; чиксĕр пысăк тăтăшлăх. Микрохумпа ĕçлекен кăмакара апат хатĕрлетĕр пулсан, унти температура 70 градусран кая ан пултăр. С-х, 1999, 26 /, 3 с. Сотовăй телефонпа калаçнă чухне микрохум пайăрки пуç купташкипе пуç мимине кĕрет. С-х, 2000, 37 /, 1 с. — микрохумлă кăмака (ХС, 1999, 130 /, 2 с.).

папарацци

ç.с. Паллă çынсене мелсĕр вăхăтра ӳкерсе илме хыпăнакан, пăтăрмахшăн тăрăшакан фоторепортер. Çав сăн ӳкерчĕксен авторĕсем — шăпах папараццисем, сенсаци кăна шыраса çӳрекен фотографсем. ÇХ, 1999, 2 /, 4 с. Эдуард Лек-сейччă метеор евĕр ыткăнать кăна, хăваласа çитме çук. Папа-рацци ĕçне, йывăр пулсан та, вĕçне çитермелле. ÇХ, 1998, 37 /, 2 с. Диана «мерседесне» тăхăр папарацци йĕрленĕ. Х-р, 12.07.2002, 3 с.

пăнчă

п.п. Пĕр-пĕр ĕç-пуç (суту-илӳ, вăрçă-харçă) пулса иртекен вырăн. Тепĕр ирхине ... унăн тусĕсем хулари суту-илӳ «пăнчисене» сырса илнĕ. К-н, 1967, 6 /, 4 с. Пирĕн районта пурĕ 120 суту-илӳ пăнчи. К-н, 1981, 16 /, 9 с. Вăл та çавнашкал бизнес пуçарнă, виçĕ «пăнчă» тытса тăнă. Х-р, 11.04.2001, 1 с. «Вĕри пăнчăна» пĕр хăрамасăр каякан хĕрарăм юрăç тупăнĕ-ши тата. Х-р, 11.10.2000, 2 с. — танл., хĕрӳ «точкăсем» (Х-р, 27.07.2001, 4 с.).

пĕлменлĕх

ç.п. Паллă мар вырăн, уçăмсăр тĕл; паллă-марлăх. Темле самолет пуç тăрринче ... таçти пĕлменлĕхе вĕçрĕ. Г.Юмарт //Я-в, 1995, 10 /, 117 с.

поп-çăлтăр

ç.с. Яш-кĕрĕм кăмăллакан эстрада юрăçи. Ĕç-пуç ... поп-çăлтăрсен аялти кĕпе-йĕмĕ патнех çитмен-ха. ÇХ, 1999, 12 /, 8 с. Поп-çăлтăр [Мадонна] хăй автобиографи çырма, ытти авторсен çăварне хуплама шут тытнă. ÇХ, 2001, 49 /, 8 с. Поп-çăлтăрсем кашни кун супер-шоусем кăтартĕç. Ар, 2002, 36 /, 2 с.

поэзиле

п.в. Поэт куçĕпе кур, çĕкленӳллĕ сăн кӳр; поэтизациле. Пире тĕнче илемне поэзилеме пулăшаканĕ те, тен, çавах [туйăм] пулĕ. В.Канюков, 1964, 61 с. А.Миттов ĕçĕсен... тепĕр уйрăмлăхĕӳкерчĕке поэзилени. А.Трофимов //Творческое наследие К.В.Иванова. 1990, 70 с. Авалхи чăваш туйĕдрамăланă, поэзиленĕ йăла-йĕрке уявĕ. ЧС, 1994, 8 кл., 17 с.

правурлăх

п.с. Çивĕчлĕх, чĕрĕлĕх, йăрăлăх, йӳрĕклĕх. Хăйĕн правурлăхĕпе ыттисене çĕклентерсе çеç пырать. К-н, 1978, 24 /, 9 с. Унăн унчченхи правурлăхĕпе чĕрĕлĕхĕ халĕ те иксĕлми тапса тăни сисĕнет. ХС, 5.03.1999, 3 с. Саша Муллинăн илемлĕхĕпе правурлăхĕ ... çарта чухнехи сăн ӳкерчĕкре те лайăх палăрать. ÇХ, 2000, 12 /, 8 с.

психушка

п.с., калаç. Психиатри больници; психболь-ница (туп.), ухмахсен çурчĕ. Мани, шиз, паранойя, ухмах, тăм пуç! Халех психушкăна! Б.Чиндыков //ТА, 1988, 10 /, 23 с. Хăйне милиционерсем тытса каясса, тĕрмене мар-тăк, каллех «психушкăна» хупса хурасса сиснĕ-ши çак этем. ХС, 1999, 30 /, 2 с.

пулу-иртӳ

ç.с. Иртнĕ лару-тăру; ĕç-пуç, пулăм. Айван пулу-иртӳ кĕртсе ярать чунна ... пĕлмен вăййа! Г.Айхи, 1988, 15 с. Вăл [«Ялта» драмăри Ванюк] тулаш тĕнчери пулу-иртӳсем çинчен шухăшласах та каймасть. В.Егоров, 1989, 31 с. Пĕр хулари пулу-иртӳ. К.Бельман, 1999, 177 с.

пушарçă

ç.с. Пушар хуралĕнче ĕçлекен çын; пу-шарник, пожарник. Ăна [ăмăртăва] вут-çулăма сӳнтернĕ чухне сарăмсăр пуç хунă пушарçăсене халалланă. ÇХ, 1999, 42 /, 11 с.

ĕçченçĕ

п.в. Тăрăшуллă çын (е сăнар); ĕçлевçĕ, ĕçчен. Пуç çапма пымашкăн вăхăт çук ĕçченçĕн. С.Шавлы, 1974, 37 с. Вăл лайăх çын, канăçсăр ĕçченçĕ. А.Медведев, 1983, 199 с. Хĕвелпе танах тăрса вăратрăм ытарми ĕçченçĕ уй-хире. В.Пехил, 1986, 16 с. Тăрмашаççĕ, тĕрмешеççĕ кунсерен ĕçченçĕсем. А.Галкин //Т-ш, 1998, 7 /, 5 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вĕç

II.
конец
пĕр вĕçрен — сплошь
пуç вĕçĕ — изголовье
вĕçĕ-вĕçĕн — конец к концу, один за другим
тĕнчен вĕçĕ-хĕррине çитичченех — до самых краев земли
вĕçĕ-хĕррисĕр, вĕçсĕр-хĕррисĕр — бесконечный, безграничный

витĕр

II. син.: виттĕр
сквозь, через
пăта хăма витĕр тухрĕ — гвоздь прошел сквозь доски
витĕр курăнакан – прозрачный; редкий
куç пуç витĕр мар çын — подслеповатй человек

кайăк

птица, дичь, дикое животное
зверь

вĕçен кайăк — летающие птицы
кайăк хур — дикий гусь
кайăк кăвакал — дикая утка
ула кайăк — пестрый дятел
хура кайăк — черный дроздь
Кайăк хур Çулĕ — Млечный Путь
кайăк пуç — клевер
кайăк станĕ — клетка (для птиц)
кайăкçă — охотник
кайăк тытма кай — итти на охоту
кайăка çӳрекен — охотник
кайăк лаша — осел
кушак кайăк — мышь
кайури (кайа ури) — землерой, крот

кил

I.
дом
киле — домой
килте — дома
килти — домашний
кил-çурт — домашнее строение
кил-вут — домашний очаг
вĕсем килĕпех усал — у них вся семья негодная
кил-йыш — семейный, семейство
киле йулнă çынсем — люди оставшиеся дома
кил-карти, кил-хушши, карташ — двор
кил хурчĕ — дикая пчела  
кил пуç — хозяин дома
епĕ хам, килтескер, парса йамарăм — так как я сам был дома, то я не дал
вăл ĕнесем килтине пĕлмен — он не знал, что коровы дома
килĕм вутăм кил тулли — моих семейных полон дом
тĕп килĕ — родной дом
киллĕн киллĕнех — дом за домом
килелле — домой, по направлению к дому
хăна кил йар — пустить на квартиру

кукша

плешь
кукша пуç, кукша пуçлă — плешивый

мимĕ

мозг; пуç мими – головной мозг; çĕр мимĕне кайашшă – чтоб тебе провалиться сквозь землю.

117 стр.

пĕкĕрĕç

кривой, загнутый
Пĕкĕрĕç сысна пĕтĕм хире çавăрать. (Ака пуç). — Кривая свинья все поле переворачивает. (Плуг).

пĕркен

покрыться
накрыться
окутываться

пуç çинчен пĕркен — закрыться с головой

пулек

пулек — остаток пищи у "мăн кĕрӳ" и у "туй пуç", которая раздается на другой день после свадьбы в средине двора

пурне

перст, палец; пуç-пурне – большой палец; шĕвĕр пурне – указательный палец; вăта пурне – средний п., йатсăр пурне – без'имянный пал.; кача пурне – мизинец; Пурнеске – наперсток.

149 стр.

пуç

голова
начало
начальник
главный
колос
покорность

аслине пуç — старшему покорность
пуçлă йĕп — булавка
пуçла — начинать
пуçлан — начинаться
пуç-çап — челом бить, покланяться, молиться; жаловаться, благодарить
пуç çавăр — отуманить
кил пуçĕ — домоправитель
туй пуçĕ — распорядитель свадебного пира
çарă пуçĕ — полководец
йал пуçĕ — вождь деревни, своего народа
шыв пуçĕ — исток, вершина реки
çырма пуçĕ — начало оврага
вар пуçĕ — начало долины
кӳлĕ пуçĕ — начало озера
шурăмпуç — заря
вут пуççи — головня
çул пуççи — проводник
хул-пуççи — предплечие
ан-пуççи — плечео
пуç пÿрне — большой палец
пуç тури — гребень
пуç тăрри, тӳпи — темя
пуç шăмми — череп
пуç йанаххи — виски
пуç тутăри — головной платок
пуç-кашăл — венец
вăл кĕнекене пуçĕпех патăм — я отдал ему эту книгу совсем
пуçламăш — начало
пуçне — кроме, отдельно, особенно, исключая
пăт пуçне пиллĕк пус тӳлес пулать — нужно платить по пять копеек с пуда
пуçах, пучах — колос
хăмла пучаххи — хмелевая шишка
пуçалăх, пуçелĕк — из головы, брус в окне
пуç вĕçĕ — изголовье
пуçлăх — начальник; глава
пуç хирлĕ ӳкер — упасть стремглав п
пуç хур – ложиться ("голову класть")
çичĕ çул йамшăк чупрăм, пĕр турта пуç катмарăм — семь лет я гонял ямщину и не отколол конца ни у одной оглобли
пуç-тах çын — бесшабашный
пуççăрла [Етĕр.] — быть бесшабашным
пуç çинчен пĕркен — закрываться с головой
çын пуçне пĕрер çăмарта пĕçереççĕ — на человека варят по одному яйцу
пуçланса кайать — начинается
ĕçле пуçлать — принимается за работу
ĕрет пуçланса йарать — начинает ряд

пуç

макнуть; çăкăрпа тăвар çине пуç – обмакнуть хлеб в соль.

152 стр.

салан

разбиваться; расходиться; рассеяться; рассыпаться; куç пуç саланса кайрĕ – глаза разбежались.

160 стр.

сăн

II.
лицо
черты лица, образ
преображение

çакă сăнăма асăнмалăх патăм савнă тусăма — это мое изображение я дал на память любимому другу
есĕ аçупа пĕр сăнлă — у тебя одно лицо с твоим отцом (ты очень похощ на отца)
сăн ӳкер — фотографировать; писать изображение
сăн пăхмалли, куç-кĕски — зеркало
чипер сăнлă хĕр — красивая девушка
сăнсăр — безобразный
сăн-сăпат — лицо
унăн сăн-сăпачĕ хитре — у него красивое лицо
сăнкса — задуматься

сăпат

см. сăн

суха

син.: суха пуç
соха
суха тимĕри — сошник, лемех
суха касси — борозда
суха калеки — полица
пулă сухи — устье реки, угол между шеей и подбородком
суха тăвакан — пахарь
суха сухала — пахать пашню
хура лаша сухара — вороная лошадь на пашне

çăлтăр

звезда
çурăм пуç çăлтăрĕ — утренняя звезда
Çич çăлтăр (Алтăр çăлтăр) — Большая Медведица
çăлтăр ӳкни — падение звезды
нумай çăлтăр хушшинче çĕнĕ çăлтăр çутăлчĕ — между множеством звезд засветилась новая звезда
çăлтăрçă — астроном

çурăм

спина
çурăм шăмми — позвоночный столб
çурăм пуç — заря
çурăм пуçпеле — на заре
кăмака çумне çурăмуна тайăнса ан тăр — не прислоняйся спиной к печке
лашанăн çурăмĕ пăсăлчĕ — у лошади спина стерта

çӳç

волос, волосы; çӳçрен лăçка – драть за волосы; çӳçрен çӳçе, çӳçе-çӳçĕн – (схватили) друг друга за волосы; çӳç чирĕ – колтун; çӳç пĕрчи – один волос; çӳçсĕр, çутă пуç – безволосый; çӳçлĕ – волосатый.

202 стр.

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

ватти

çурт пуç çынни; вилни. Ачамсем, кашни кил-йышра ватти (çурт пуç çынни) пур, кашни килте ватти – е ашшĕ е аслă ашшĕ, е пиччĕш, е хăйпе пĕр тăван пиччĕш пулать; çапла кашни килте кам та пулин ватăраххи çурт пуç çынни пулать; кил-йышĕсем унпа канаш тумалла, ăна итлесе пурăнмалла [Объяснительные 1903:65]; Ваттисене (вилнисене) асăннă чух кутия е харпăр хăй пылне илме, Турă шыва кĕнĕ праздникре святой шыв илме тата Христос Иерусалиме мухтавлăн кĕнĕ праздник кунĕ кăчăкă илме пит тăкăсланса, васкаса пыраççĕ [Наставление 1905:9].

Далай-Лама

Будда тĕнне тытса тăракан халăх пуçлăхĕ. Тибет çĕрĕнчи Далай-Лама ятлă (Будда тĕнне тытса тăракан халăх пуçлăхĕ) патне Патша ак çапла телеграмма янă: «Эсир Монголия çĕрĕнче вăхăтлăха пурăннă чух Манăн Будда тĕнне тытса тăракан халăхсем Сире ӳксе пуç çапма тивĕçлĕ пулчĕç <…>» [Хыпар 1906, № 13:199].

икона

турăш; таса сăн. Çав икона (турăш) халь те Ишек чирĕкинчех ларать; халь ĕнтĕ вăл турăша пĕтĕмпе ылттăнласа пĕтерсе иконостас ăшне лартнă [Житие 1879:43]; Иоанн аллине илсе килне тавăрăннă та кĕлĕ пӳлĕмне кĕрсе касса татнă аллине ĕлĕкхи вырăнне лартнă та Турă Амăшĕ сăнĕ (икона) умне чăркуçланса ларса куç çулĕпе ак çапла каласа кĕл тунă <…> [Училище 1892:11]; Çапла каласан вăл ухă илсе св. Георгийĕн таса сăнне (иконана) ухăпа тĕллесе пенĕ [Училище 1892:12]; Хресченсем хăйсен нушисем çинчен каласа пĕтерсен вĕсем илсе [пынă] турăша (икона) хăй аллине илсен Патша вĕсене [каланă:] «Тавтапуç сире Мана хисеплесе килнĕшĕн <…>» тенĕ [Хыпар 1906, № 9:136].

йăлăн

тилмĕр. <…> Сана пуç çапса йăлăнатăп (тилмĕретĕп) <…> [Букварь 1880:40].

кахаллан

юлхавлан. Усал, йĕркесĕр ĕç çăлăнма парать; мĕнле çăлăнасси çинчен шухăшламанни, кунти пурăнăçшăн анчах выçă кăмăлланса ĕçлени, выçă куçлă пулни, ĕç çук тесе ĕçкĕ туни е кахалланса (юлхавланса) вăхăта ĕçсĕр ирттерни, вăрлани-çаратни, аскăн ĕç туни, киремете пуç çапни, мăн кăмăлланни, çынна курайманни, тăшман туни – ак çаксем чăнах ĕнтĕ çăлăнма чарса тăраççĕ [Поучения 1904:14].

киремет таврашĕ

турă тесе пуç çапакан кĕлеткесем. Владимир Киева тавăрăнсан малтанах хăй ывăлĕсене тĕне кӳртнĕ, унтан ĕлĕк турă тесе пуç çапакан кĕлеткесене (киремет таврашĕсене) пурне те çĕмĕрттернĕ [Наставление 1896:129].

оратор

хитре, илемлĕ калаçакан; халап ăсти. Пирĕн хушшăмăрта та гомерсем, ломоносовсем, карамзинсем, крыловсем, пушкинсем, гогольсем, тургеневсем, чеховсем тухĕç; хитре, илемлĕ калаçакансем (ораторсем) тухĕç [Комиссаров 1918:30]; Чăвашран чаплă поэтсем, кĕнекеçĕсем тухĕç; хамăрăн композиторсем (юрламаллисене çыракансем), мусыкă ăстисем, сăн çыракансем, сăн ӳкерекенсем, халлап ăстисем (ораторсем) тухса чапланĕç [Комиссаров 1918:39].

пар лаша

икĕ лаша. Икĕ йĕрлĕ ака пуç илсессĕн пĕр çынах икĕ (пар) лашапа пилĕк çын сухаланă чухлĕ сухалать <…> [Степанов 1906:5].

Париш

(хальхилле Париж) хрантсуссен пуç хули. Ут уйăхĕн 14-мĕшĕнче король Париш патне (Париш хрантсуссен пуç хули) çарсем пуçтарма тытăнни тенĕ хыпар сарăлнă [История 1917:3]; Паришре* пӳрт тӳрлетни. *Париш – французсен чи аслă хули [Первая 1909:11].

плуг

ака пуç. Плуг (ака пуç) илес пулсан эсир 20–30 тенкĕ тӳлетĕр. Ют патшалăхра плугсем пирĕн çурма хак та çук [Игнатьев 1906:7]; Лашасăр çӳрекен ака пуç (плуг). Америкăра, хăш тĕлте пирĕн патшалăхра та пĕр лашасăр-мĕнсĕр сухалакан ака пуçсем пур [Çулталăк 1913:20].

президент

халăх хăйсем хушшинче суйланă патша; малта тăракан, пуç. Икĕ патшалăхра, Францияпа Швейцарияра, ун пек мар. Ку патшалăхсенче патшана халăх хăйсем хушшинчи çынна суйласа хурать. Суйланă çынна вĕсем президент теççĕ [Çулталăк 1906:15]; Республикăсенче патша çук, унта патша вырăнче халăх суйланă çын ларать, ăна президент (малта тăракан, пуç) теççĕ [Народное 1906:5].

пуç хĕрлĕ

пуçне аяла туса. … чăн малтан хуртсене йăвинче тĕтĕмпе тĕтрес пулать, вара вĕллине пуç хĕрлĕ çавăрса (пуçне аяла туса) хуртсем пĕсехисене пыл тултарачен пĕр пилĕк минут кĕтсе тăрас пулать [Сергеев 1907:12].

шурă тăхран пуç

чавка пуçĕ, клевер. Хуртсем акă мĕнрен-мĕнрен пыл пуçтараççĕ: улма йывăççи е ытти пахча çимçи чечеккисенчен, анчах вăл вăхăтра хăйсене йышланма пыл нумай кирлĕ, ытлашши, вĕллерен илмелли пит сайра пулать, хăмла çырли чечеккинчен; улăхри тĕрлĕ чечексенчен, пуринчен ытла шурă тăхран пуç (чавка пуçĕ, клевер) пыл парать, çăка чечекĕнчен, хура тул чечекĕнчен [Сергеев 1907:33].

шыв суханĕ

чăрăш тăрри. Томас-шлакпа каинит тăкнă çĕрте иккĕмĕш-виççĕмĕш çул курăк вăйлă пулать, усал курăксем: мăк, хăях, шыв суханĕ (чăрăш тăрри) пĕтеççĕ, вĕсен вырăнне чавка пуç, кушак хӳри, мачăлта ӳсме тытăнать [Çулталăк 1910:41].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

альбом

сущ.муж.
альбом; альбом для фотографий сăн ӳкерчĕк альбомĕ

анфас

нареч.
тӳррĕн, питрен, пит енчен; сниматься анфас пит енчен сăн ӳкерттер (айккинчен мар)

безобразие

сущ.сред.
1. (син. уродство; ант. красота) илемсĕрлĕх, нĕрсĕрлĕх, илемсĕр сăн
2. киревсĕрлĕх, иртĕхӳ, путсĕрлĕх; Прекратите безобразие! Чарăнăр иртĕхме!

безобразный

прил.
1. (син. уродливый; ант. красивый) илемсĕр, нĕрсĕр, сăнсăр; безобразное лицо нĕрсĕр сăн-пит
2. (син. непристойный, неприличный), безобразно нареч. киревсĕр, путсĕр, иртĕнчĕк; он ведёт себя безобразно вал хăйне киревсĕр тыткалать

белеть

глаг. несов.
1. шурал, шур, шуралса пыр, шурса пыр; лицо его всё больше и больше белело унăн сăн-пичĕ ытларах та ытларах шурса пычĕ
2. шуррăн курăн; в мере белеет парус тинĕсре парăс шуррăн курăнать

благоразумие

сущ.сред. (син. обдуманность, здравомыслие)
ăс-пуç, тăн-пуç, ăслă-тăнлă пулни; проявить благоразумие ăслă-тăнлă пул

бледный

прил., бледно нареч.
1. (ант. яркий, румяный) тĕссĕр, сăнсăр, шупка, шуранка; бледное лицо шуранка сăн-пит
2. (син. невыразительный, слабый) шупка, япăх; бледный рассказ япăх калав

болеть

2. глаг. несов.
ырат, сур; зубы болят шăл сурать; голова болит пуç ыратать

большой

прил.
1. (ант. маленький) пысăк, мăнă, капмар; большое здание пысăк çурт; большая перемена пысăк тăхтав (шкулта)
2. (син. многочисленный) пысăк, йышлă; большая семья йышлă çемье
3. (син. выдающийся, значительный) пысăк, чаплă, аслă; большая победа пысăк çĕнтерӳ; большой праздник чаплă уяв
4. большой сущ.муж., большая (-ой) жен. (син. взрослый; ант. маленький)
çитĕнни, пысăкки, асли; больших надо слушаться аслисене итлес пулать ♦ большой палец пуç пӳрне; большая вода ейӳ шывĕ; большей частью ытларах; самое большее чи нумаййи

бороздить

глаг. несов.
1. (син. пахать) кас, касă ту; йĕр ту; бороздить плугом землю çĕре ака пуçĕпе сухала; морщины бороздят лицо сăн-пите пĕркеленчĕк картланă
2. кас, касса пар, çурса пыр; корабли бороздят море карапсем тинĕс шывне касса çӳреççĕ

венок

сущ.муж.
пуç кăшăлĕ; сплести венок из цветов чечексенчен пуç кăшăлĕ çых

вести

глаг. несов.
1. кого илсе пыр, çавăтса пыр; вести старушку под руку карчăка хулран çавăтса пыр
2. кого-что (син. возглавлять) ертсе пыр, ертсе кай, пуç пул; вести войска в бой çарсене çапăçăва ертсе кай
3. что (син. править, управлять) тытса пыр; вести автомашину автомашина тытса пыр
4. 1 и 2 л. не употр. кай, илсе кай, илсе пыр; эта дорога ведёт в лес ку çул вăрманалла каять
5. что (син. руководить) тыт, тытса пыр, йĕркелесе пыр; вести хозяйство хуçалăха тытса пыр; вести собрание пухава йĕркелесе пыр
6. что ту, пурнăçла, туса пыр; вести войну варçă вăрç; вести переписку çыру çӳрет; вести огонь из пулемёта пулемётпа пер ♦ хорошо вести себя харпăр хăвна йĕркеллĕ тыткала; и бровью не ведёт хăнк та тумасть; Ложь к добру не ведёт посл. Суйни ырă тумасть

вид

1. сущ.муж.
1. (син. внешность, облик) сăн, сăн-пит, тĕс; на вид ему лет тридцать сăнран пăхма вăл пĕр вăтăрсенче
2. курăм, курăну, куç курни; отсюда открывается прекрасный вид на озеро кунтан кулĕ питĕ хитре курăнать
3. куç, курни; скрыться из вида куçран çухал; всё на виду йăлтах куç умĕнче
4. (син. расчёт, намерение) шухăш, шут, ĕмĕт; виды на будущее пуласси çинчен ĕмĕтленни ♦ делать вид -анçи (-енçи) пул; для вида ячĕшĕн; иметь в виду асра тыт; не показывать виду ан палăрт; упустить из виду манса хăвар

вилок

сущ.муж.; вилки множ. (син. кочан)
пуç, купăста пуçĕ; три вилка капусты виçĕ пуç купăста

внешний

прил. (ант. внутренний)
1. (син. наружный), внешне нареч. тулаш, тулашри, çиелти; внешняя среда пирĕн тулашри хутлăх; внешне всё обстоит благополучно çиелтен пăхма йăлтах йĕркеллĕ; внешние устройства компьютера компьютерăн тулашри хатĕрĕсем
2. тулашри; внешняя политика тулашри политика ♦ внешний вид тулаш курăм, сăн-пит

внешность

сущ.жен.
1. (син. вид) тул, тулаш, курăм; внешность товара таваран тулаш курăмĕ
2. (син. облик, наружность) сăн-пит; человек с приятной внешностью чипер сăн-питлĕ çын

возглавить

глаг. сов.
пуçар, пуç пул, ертсе пыр; возглавить общественное движение халăх юхăмне ертсе пыр

выражение

сущ.сред.
1. (син. проявление) палăрăм, курăну; палăрни, курăнни; выражение радости на лице сăн-питре савăнăç палăрни
2. (син. фраза, оборот) пуплев, пуплерĕш, сăмах çаврăнăшĕ; образное выражение сăнарлă сăмах çаврăнăшĕ

глава

1. сущ.жен.множ. главы
пуç, пуçлăх, ертӳçĕ; глава администрации района район администрацийĕн пуçлăхĕ ♦ идти во главе кого-чего малта пыр, ертсе пыр

гневный

прил., гневно нареч.
çилĕллĕ, çиллес, кăра, хаяр; гневный вид хаяр сăн-пит; он говорит гневно вăл çиллессĕн калаçать

голова

сущ.жен., множ. головы
1. пуç; голова собаки йытă пуçĕ; лысая голова кукша пуç; голова болит пуç ыратать
2. (син. ум, рассудок) ăс, пуç, ăс-пуç; надо думать головой ăс-пуçпа шухăшлас пулать; он совсем потерял голову вăл ăсне йăлтах çухатнă; из головы не идёт пуçран тухма пĕлмест
3. чего пуç, пуçламăш; машина идёт в голове колонны машина колонна пуçламăшĕнче пырать
4. пуç (выльăх шучĕ); сто голов свиней çĕр пуç сысна ♦ с головой ăслă-пуçлă; без головы тăмпай, ăссăр; вешать голову пуçа ус, аптраса ӳк; головой ручаюсь çирĕп шантаратăп; вбить в голову ăса хыв; выбросить из головы пуçран кăларса пăрах; иметь голову на плечах ăс-пуçа ан çухат; потерять голову пуçа çухат, ăсран тух; на свежую голову ывăнман пуçпа (шухăшла); на свою голову харпăр хăйне сиен тумалла; садиться на голову пуç çине хăпарса лар; валить с больной головы на здоровую харпăр айăпне çын çине йăвантар

головка

сущ.жен.
1. пуç, вĕç; головка винта винт шлепки
2. (син. луковица) пуç; головка лука сухан пуçĕ

головной

прил.
1. пуç -ĕ; головной мозг пуç мими; головные уборы пуçа тăхăнмаллисем
2. (син. ведущий, главный) тĕп; головное предприятие акционерного общества акционерсен пĕрлешĕвĕн тĕп предприятийĕ

головокружение

сущ.сред.
пуç çаврăнни

головоломка

сущ.жен.
пуç ватмăш; решить головоломку пуç ватмăш тупсăмне туп

голос

сущ.муж., множ. голоса
1. (син. звуки) сасă (çыннăн, кайăкăн); высокий голос çинçе сасă; низкий голос хулăн сасă; на улице слышны чьи-то голоса урамра такам сассисем илтĕнеççĕ; певец потерял голос юрăçăн сасси çĕтнĕ
2. сасă (суйлавра); подсчёт голосов избирателей суйлавçăсен сассисене шутлани; право голоса сасă прави, сасăлав прави
3. (син. мнение, высказывание) шухăш, кăмăл, сасă, калани; голос читателей вулакансен кăмăлĕ; поднять голос в защиту детей ачасене хӳтĕлесе кала ♦ во весь голос тулли сасăпа; в один голос пĕр саслăн; в голос рыдать кăшкăрса макăр; слушаться голоса разума ăс-пуç хушнине итле

горевать

глаг. несов. (син. скорбеть; ант. радоваться)
хуйхăр, кулян, хурлан, пăшăрхан; горевать о погибших героях пуç хунă паттăрсемшĕн хуйхăр

гореть

глаг. несов.
1. çун, çунса кай; горящий костёр çунакан кăвайт; в печи горят дрова кăмакара вутă çунать
2. 1 и 2 л. не употр. çун, çутал, çуталса тăр; в окне горит свет кантăкра çутă çунать; лампочка не горит лампочка çунмасть
3. (син. краснеть, румяниться) хĕрел, хĕремеслен; лицо горит на морозе сăн-пит сивĕпе хĕрелсе кайнă
4. (син. сверкать, блестеть) çун, çутал, йăлкăш, çуталса тăр; заря горит шурăмпуç çуталать; его глаза горят радостью унăн куçĕнче савăнăç йăлкăшать
5. чем и от чего çун, хĕрӳлен, хĕмлен; в сердце горит любовь чĕрере юрату хĕмленет; гореть от любопытства пĕлесшĕн çун ♦ гореть на работе хавхаланса ĕçле; больной весь горит чирлĕ çын вĕриленсе кайнă; сено горит в копнах утă капанĕ хĕрет; план горит план путланать; душа горит чун ыратать; работа горит в руках ĕçĕ ăнса пырать; гореть от стыда намăсланса пĕт

грим

сущ.муж.
грим (артистсем сăн-пите рольпе килĕшӳллĕн хуракан писев)

дарить

глаг. несов.
пар, парнеле, парне пар, кучченеç пар; дарить букет цветов чечек çыххи пар; дарить на память фотографию асăнмалăх сăн ӳкерчĕк парнеле

действие

сущ.сред.
1. (син. работа, деятельность) ĕç, ĕç-пуç, ĕç-хĕл; противозаконные действия саккуна хирĕç ĕçсем; составить план действий на будущее малашнехи ĕçсен планне палăртса хур
2. ĕçлени, çӳрени, привести машину в действие машинăна ĕçлеттерме пуçла
3. вăй; вăйра тăни; продлить действие договора договор вăйра тăрас вăхăта тăс; закон обратной силы не имеет саккун вăйĕ иртнĕ вăхăта витмест
4. (син. результат, влияние) витĕм, вăйăм, усă; витĕм кӳни, усă пани; оказывать благотворное действие ырă витĕм кӳр; предупреждение не возымело действия асăрхаттарни усă памарĕ
5. пай, сыпăк (спектаклĕн, пъесăн); комедия в трёх действиях виçĕ пайлă комеди
6. тăвăм, действи; четыре действия арифметики арифметикăн тăватă действийĕ

дело

сущ.сред.; множ. дела
1. (син. работа, деятельность) ĕç, ĕç-хĕл, ĕç-пуç; домашние дела килти ĕç-пуç; ездить по делам службы хĕсмет ĕçĕпе çӳре; сидеть без дела ĕçсĕр лар
2. (син. специальность) ĕç, професси; военное дело çар ĕçĕ; он хорошо знает своё дело вăл хăйĕн ĕçне лайăх пĕлет
3. (син. надобность, нужда) ĕç, ыйту, йӳтĕм; Я пришёл к вам по важному делу Эпĕ сирĕн пата кирлĕ ыйтупа килтĕм
4. (син. процесс) ĕç (судра пăхмалли); уголовное дело уголовлă ĕç; возбудить дело в суде судра ĕç пуçар ♦ первым делом чи малтанах; между делом ерçнĕ хушăра; это другое дело ку пачах урăх япала; пустить в дело ĕçе яр; то и дело çине-çинех; дело твоё хаван ирĕкӳ; на самом деле тĕрĕссипе; Как дела? Мĕнле пурăнатăр?; В чём дело? Мĕн пулнă?; Это не ваше дело Ку сирĕн ĕç мар; Какое вам дело? Сире мĕн ĕç?

деятельность

сущ.жен. (син. труд, работа, занятия)
ĕç, ĕçлев, ĕç-хĕл, ĕç-пуç; ĕçлени; заниматься политической деятельностью политика ĕçне хутшăн; нарушение деятельности сердца чĕре ĕçĕ пăсăлни

дрянь

сущ.жен.
1. (син. хлам) ăпăр-тапăр, ăптăр-каптăр, çӳп-çап; выбросить всю дрянь из дома пĕтĕм апăр-тапăра килтен кăларса пăрах
2. япăх, начар, путсĕр; дрянь человек путсĕр сын; дело дрянь ĕç-пуç начар

дурной

прил., дурно нареч.
1. (син. плохой; ант. хороший) япăх, начар, усал, майсăр; дурной почерк япăх çырни (сас паллисене); дурные вести усал сас-хура; девушка дурна собой хĕр сăн-пичĕ хитре мар
2. (син. безнравственный) киревсĕр, путсĕр, чыссăр; он дурно ведёт себя вăл киревсĕр хăтланать

дышать

глаг. несов.
сывла; дышать глубоко тарăн сывла; рыба дышит жабрами пулă сухапа сывлать ♦ лицо дышит радостью сăн-питре савăнăç çиçет

жужжать

глаг. несов.
нăрла, нăрăлтат, сĕрле; шăхăр, шилет; шмель жужжит тĕкĕл тура нăрăлтатать; пули жужжали над головой пуç çийĕн пульăсем шăхăрса иртнĕ

забота

сущ.жен.
1. (син. беспокойство) шухăш, хумхану (ĕç пирки); ĕç-пуç (тумалли); жить без забот ним шухăшсăр пурăн; у нас много забот пирĕн ĕç-пуç нумай
2. (син. внимание, попечение) тим, тăрăшу; тимлени, тăрăшни, пăхни; проявлять заботу о ветеранах ветерансемшĕн тăрăш ♦ не моя забота манăн ĕç мар

задумчивый

прил., задумчиво нареч.
шухăшлă, шухăша путнă; задумчивый вид шухăшлă сăн-пит; говорить задумчиво шухăшлăн калаç

занятие

сущ.сред.
1. (син. труд, работа) ĕç, ĕç-хĕл, ĕç-пуç; ĕçлени; моё любимое занятие манăн юратнă ĕç; занятия спортом укрепляют здоровье спорта хутшăнни сывлăха çирĕплетет
2. (син. урок) заняти, вĕренӳ ĕçĕ; лекции и практические занятия лекцисем тата практика ĕçĕсем

заря

сущ.жен., множ. зори
шуçăм, шурăм пуç; утренняя заря шурăм пуç; вечерняя заря каçхи шуçăм; на заре кăвак çутла ♦ от зари до зари ир пуçласа каçчен; заря новой жизни çĕнĕ пурнăç пуçламăшĕ

затмение

сущ.сред.
тĕттĕмленӳ, хуплану; тĕттĕмленни, хупланни; затмение солнца хĕвел тĕттĕмленни ♦ затмение в голове ăс-пуç анрани

зенит

сущ.муж.
чăн тӳпе, пĕлĕт тӳпи (пуç тăрринчи чи çӳллĕ тĕл)

изголовье

сущ.сред.
пуç вĕçĕ (çывăрмалли вырăнăн); положить подушки в изголовье кровати кравать пуç вĕçне минтерсем хур

изображение

сущ.сред.
сăн, ӳкерчĕк; сăнлани, ӳкерни; изображение боя çапăçăва ӳкерсе кăтартни; увидеть своё изображение в зеркале харпăр сăнне тĕкĕрте кур

имидж

сущ.муж.
сăн-сăпат, сумлăх (этем ăсĕ-тăнĕ, кăмалĕ ытти çынсем умĕнче епле курăнни); имидж бизнесмена ĕçлĕ çын сăн-сăпачĕ

инсульт

сущ.муж.
инсульт (пуç миминче юн чупма пăрахни пирки шалкăм çапни)

ислам

сущ.муж. (син. мусульманство)
ислам (мусульман тĕнĕ— Аллах турра пуç çапни)

камера

сущ.жен.
1. пӳлĕм; камера хранения усрав пӳлĕме (алăри япаласене вăхăтлăх усрамалли); тюремная камера тĕрме пӳлĕмĕ
2. камера (урапа шинин, мечĕкĕн шалти резина витĕмĕ); велосипедная камера велосипед камери
3. камера (сăн ӳкермелли хатĕр); фотографическая камера фотографи камери; телевизионная камера телевидени камери ♦ камеры шлюза шлюз пӳлмисем; камера сгорания çуну камери (двигательте)

кампания

сущ.жен.
1. ĕçсем, ĕç-пуç; избирательная кампания суйлав ĕç-пуçĕ; посевная кампания ака ĕçĕсем
2. вăрçă ĕçĕсем; зимняя кампания хĕллехи вăрçă ĕçĕсем

капитализм

сущ.муж.
капитализм (капиталистсем пуç пулса тăракан общество йĕрки)

капуста

сущ.жен.
купăста; ранняя капуста ир пулакан купăста; цветная капуста чечеклĕ купăста; вилок капусты пĕр пуç купăста; квасить капусту купăста йӳçĕт ♦ морская капуста тинĕс купăсти (çиме юрăхлă тинĕс курăкĕ)

картина

сущ.жен.
1. картина, ӳкерчĕк; писать картину маслом çуллă сăрăпа картина ӳкер
2. картина, фильм; многосерийная картина нумай сериллĕ картина
3. (син. вид) сăнлăх, сăн; картины природы çут çанталăк сăнлăхĕсем
4. курăну (пьесăн, спектаклĕн пĕчĕк сыпăкĕ)

карточка

сущ.жен.
1. (син. фотография) сăн ӳкерчĕк, фотоӳкерчĕк; карточка для паспорта паспорт валли тунă сăн укерчĕк
2. карточка (мĕн те пулин çырнă хут татки); продовольственная карточка апат-çимĕç илмелли карточка; учётная карточка учёт карточки (сăм., партире тăракансен)

карьера

сущ.жен.
1. (син. профессия) ĕç, ĕç-пуç; ĕç-хĕл; артистическая карьера артист ĕçĕ-хĕлĕ
2. (ст. успех) ăнăçу, ӳсĕм; он сделал блестящую карьеру вăл питĕ пысăк ӳсĕм тунă (ĕçре, пултарулăхра)

кланяться

глаг. несов.
1. с кем пуç тай, пуç сĕлт (саламласа, сывлăх сунса); кланяться со знакомыми пĕлĕшсене пуç тай
2. кому саламла, салам кала; Тебе кланяются Петя и Ваня Сана Петьăпа Ваня салам калаççĕ

конец

сущ.муж. (ант. начало)
1. вĕç, пуç; конец улицы урам вĕçĕ; конец доски хăма пуçĕ; в конце недели эрне вĕçĕнче; нет ни конца ни края вĕçĕ-хĕрри çук
2. пĕтмĕш; пĕтни; наступил конец всему йăлтах пĕтрĕ ♦ без конца вĕçĕмсĕр, тати-сыпписĕр; в конце концов юлашкинчен; и дело с концом ĕçĕ те пĕтнĕ; со всех концов пур енчен те; положить конец чарса ларт; на худой конец ытах, ĕç тухмасан; из конца в конец вĕçрен вĕçе; и делу конец ĕçĕ те пĕтрĕ; Палка о двух концах погов. Патакăн вĕçĕ иккĕ; едва сводить концы с концами аран йӳнеçтерсе пурăн

косметика

сущ.жен.
косметика (сăн-пите, ӳте илем кӳмелли им-çам)

костюм

сущ.муж.
1. (син. одежда) тум, тумтир, çи-пуç; рабочий костюм ĕç тумĕ; театральные костюмы театр çи-пуçĕ
2. костюм; мужской костюм арçын костюмĕ; купить модный костюм модăллă костюм туян

кочан

сущ.муж.
купăста пуçĕ; два кочана капусты икĕ пуç купăста

красивый

прил. (ант. безобразный), красиво нареч.
хитре, илемлĕ; красивое лицо хитре сăн-пит; дети танцуют красиво ачасем илемлĕ ташлаççĕ ♦ красивый поступок пархатарлă ĕç; говорить красивые слова япшар калаç

краснеть

глаг. несов.
1. хĕрел, хĕрелсе кай; лицо краснеет от мороза сăн-пит сивĕпе хĕрелет
2. хĕрел, хĕрелсе тар, хĕрлĕн курăн; закат краснеет анăç хĕрелсе тăрать
3. (син. стыдиться) намăслан, намăс кур, пите хĕрет; за него не придётся краснеть уншăн намасланмалла пулмĕ

кровоизлияние

сущ.сред.
юн кайни; кровоизлияние в мозг пуç мимине юн кайни

круг

сущ.муж., множ. круги
1. çавракăш, çаврашка, ункă; начертить циркулем круг циркульпе çавракăш ӳкер; дети встали в круг ачасем карталанса тăчĕç
2. кого или какой йыш, ушкăн, хутлăх, хушă; в кругу друзей туссем хушшинче ♦ круг обязанностей пур тĕрлĕ тивĕçсем (пĕр çыннăн); голова кругом идёт пуç анраса каять (ĕç-пуç нумаййипе)

круглый

прил.
çаврака, çавра, чăмăр; круглый каравай çаврака çăкăр; круглый мяч чăмăр мечĕк; круглое лицо çавра сăн-пит ♦ круглый сирота хăр тăлăх (ашшĕ-амăшĕсĕр); круглый дурак тăр ухмах; круглый год хĕлĕн-çăвĕн; круглая сумма пысăк укçа

кружиться

глаг. несов. (син. вращаться)
çаврăн, авăн, пĕтĕрĕн; грачи кружатся над селом кураксем ял çийĕн явăнса çӳреççĕ ♦ голова кружится пуç çаврăнать

кувыркаться

глаг. несов.
чикелен, пуç хĕрлĕ йăвалан

кувырком

нареч.
чикеленсе, пуç хĕрлĕ; покатиться кувырком чикеленсе кай

лечь

глаг. сов.
1. вырт; лечь на диван диван çине вырт; лечь в больницу больницăна вырт; дети легли спать ачасем çывăрма выртрĕç
1. 1 и 2 л. не употр. ӳк, вит, вырт; снег лёг на поля уй-хире юр витнĕ ♦ на сердце легла печаль чĕрене хуйхă пусрĕ; все заботы легли на него пĕтем ĕç-пуç ун çине тиенчĕ

лидер

сущ.муж.
ертӳçĕ, пуçлăх, пуç; лидер партии парти ертӳçи

лицо

сущ.сред.; множ. лица
1. пит, сăн-пит, пит-куç; круглое лицо çавра сăн-пит; мыть лицо пит çу; мне знакомо это лицо ку сăн-пите эпĕ пĕлетĕп
2. çын, этем; влиятельное лицо витĕмлĕ çын
3. сăпат (грамматикăра); третье лицо глагола глаголăн виççĕмĕш сăпачĕ ♦ на одно лицо каснă лартнă, пĕр сăнлă; показать товар лицом таварăн чăн пахалăхне кăтарт; к лицу килĕшет (тумтир); он лицом в грязь не ударит вăл намăс курас çук

луковица

сущ.жен.
сухан, пуç; луковица тюльпана тюльпан пуçĕ; две луковицы икĕ пуç сухан

макияж

сущ.муж.
писев, писевлĕх (сăн-пите кремсемпе, сăрăсемпе илемлетни)

макушка

сущ.жен.
1. тăрă, тăрри, тӳпе; макушка дерева йывăç тăрри
2. пуç тӳпи; шапка на макушке çĕлĕк пуç тӳпинче

маска

сущ.жен.
маска, питлĕх (пите хуплакан çыхă е сăнар ĕлки); маска зайца мулкач маски; надеть маску маска тăхăн ♦ кислородная маска кислород маски (чирлисене сывлаттармалли); маска хоккейного вратаря хоккей хапхаçин пуç хӳтлĕхĕ

мозг

сущ.муж., множ. мозги
миме; головной мозг пуç мими; спинной мозг çурăм шăмми мими; жареные мозги ăшаланă миме

морщина

сущ.жен.
пĕркеленчĕк, карт, хутланчăк; лицо всё в морщинах сăн-пит пĕркеленсе пĕтнĕ

мрачный

прил. (син. угрюмый; ант. весёлый), мрачно нареч.
салху, ăмăр, тунсăхлă, кăмăлсăр; мрачное лицо кăмăлсар сăн-пит

наряд

1. сущ.муж. (син. одежда)
тум, тумтир, çи-пуç; праздничный наряд уяв тумĕ; справить новый наряд çĕнĕ тумтир çĕлет

начало

сущ.сред. (ант. конец)
пуç, пуçламăш; начало учебного года вĕренӳ çулĕн пуçламăшĕ; с начала до конца пуçламăшĕнчен вĕçне çитиччен

некрасивый

прил., некрасиво нареч.
1. илемсĕр, нĕрсĕр, хитре мар; некрасивое лицо нĕрсĕр сăн-пит
2. (син. дурной) килĕшӳсĕр, йĕркесĕр, начар; он ведёт себя некрасиво вăл хăйне килĕшӳсĕр тыткалать

нога

сущ.жен., множ. ноги
ура; левая нога сулахай ура; передние ноги лошади лашан малти урисем; встать на ноги ура çине тăр ♦ сбиться с ног урасăр пул (чупса çӳресе, тăрмашса); бежать со всех ног хытă чуп, ыткăнса пыр; вертеться под ногами ура айĕнче пăтран (чăрмантарса); еле унёс ноги аран тарса хăтăлнă; одной ногой в могиле вилес вĕçне çитнĕ; вверх ногами пуç хĕрлĕ; всех на ноги поднять пурне те пăлхантарса яр; Ноги моей у вас не будет! Ура та ярса пусмастăп сирĕн пата!; они живут на широкую ногу вĕсем пуян пурăнаççĕ

нос

сущ.муж., множ. носы
1. сăмса; горбатый нос курпун сăмса; приплюснутый нос лапчăк сăмса; дышать носом сăмсапа сывла
2. (ант. корма) сăмса, вĕç, пуç; нос лодки кимĕ сăмси; нос самолёта самолёт пуçĕ ♦ нос повесить пуçа ус; за нос водить хайла, ултала; нос задрать сăмсана каçăрт; нос совать сăмса чик, сĕкĕн; носу не кажет яхăнне те пымасть; прямо под носом сăмса айĕнчех; оставить с носом чике таршшĕ ларт; нос не дорос симĕс-ха, айван-ха

образ

сущ.муж.
1. (син. облик) сăнар, сăн, сăн-пит; он помнит образ матери вăл амăшĕн сăнне асран ямасть; образ воина в романе романри салтак сăнарĕ
2. (син. способ) йĕрке, мел, май, манер; образ жизни пурнăç йĕрки; образ действий ĕç тумалли мел ♦ главным образом тĕпрен илсен; таким образом çапла майпа; каким образом? мĕнле майпа?

одежда

сущ.жен.
тум, тумтир, çи-пуç; зимняя одежда хĕллехи тумтир; праздничная одежда уяв тумĕ

одуванчик

сущ.муж.
кукша пуç (çум курăк)

отчего-то

нареч. (син. почему-то)
темшĕн, тем пирки; отчего-то голова болит темшĕн пуç ыратать

парик

сущ.муж., множ. парики
парик, хушма çӳç (калпак пек пуç çине тахăнмалли); театральный парик театр парикĕ; ходить в парике парикпа çӳре

патриархат

сущ.муж.
патриархат (йăх-ăрура арçын пуç пулса тăрас йĕрке, вал матриархат хыççăн çирĕпленнĕ)

перед

2. сущ.муж., множ. переда
ум, пит, мал ен; пуç; перед платья кĕпе умĕ; перед саней çуна пуçĕ; встать передом к зеркалу тĕкĕр умне питпе тăр

платье

сущ.сред.; множ. платья
1. (син. одежда) тум, тумтир, çи-пуç; верхнее платье çиелти тумтир (пальто, кĕрĕк таврашĕ);
2. кĕпе (хĕрарăмсен); шёлковое платье пурçăн кĕпе; подвенечное платье венчет кĕпи

плешивый

прил. (син. лысый)
кукша; плешивая голова кукша пуç

плуг

сущ.муж., множ. плуги
плуг, ака пуç; тракторный плуг трактор плуге; навесной плуг çакма плуг, çĕклемелли плуг; пахать землю плугом çĕре плугпа сухала

подчас

нареч. (син. иногда)
хушăран, хăш чухне, тепĕр чухне; подчас болит голова хушăран пуç ырăтать

поклониться

глаг. сов.
пуç тай, саламла

положение

сущ.сред.
1. (син. местонахождение) вырăн; тăни, вырнаçни; положение судна в море карапăн тинĕсри вырăнĕ
2. (син. обстановка) лару-тăру, тăрăм; международное положение тĕнчери лару-тăру; тяжёлое экономическое положение экономикăри йывăр лару-тăру; тяжёлое положение в семье кил-йышри йывăрлăхсем
3. (син. роль, место) вырăн, пĕлтерĕш; руководящее положение пуç пулса тăни, пысăк пĕлтерĕшлĕ пулни
4. положени (документ); положение о выборах суйлав положенийĕ
5. шухăш; основные положения доклада докладри тĕп шухăшсем ♦ женщина в положении йывăр хĕрарăм (ача тума хатĕрленекен)

получиться

глаг. сов.
пул, пулса тух; ничего у нас не получилось пирĕн вуçех ĕç тухмарĕ; снимок получился сăн ӳкерчĕк аван тухнă

портрет

сущ.муж.
портрет, сăн ӳкерчĕк; групповой портрет ушкăнлă сăн ӳкерчĕк

рамка

сущ.жен.
хашака (пĕчĕкки); портрет в деревянной рамке йывăç хашакаллă сăн ӳкерчĕк

рассвет

сущ.муж.
шуçăм, шурăм пуç, кăвак çут; на рассвете кăвак çутла

руководить

глаг. несов.
ертсе пыр, пуç пул, пуçлăхра ĕçле; руководить кружком кружока ертсе пыр; руководить учреждением учреждени пуçлăхĕнче ĕçле

румяный

прил.
хĕрлĕ; румяное лицо хĕрлĕ сăн-пит

свежий

прил.
1. чĕрĕ, пăсăлман; çĕнĕ; свежая рыба тин тытнă пулă; свежие фрукты чĕрĕ улма-çырла
2. уçă, сулхăн, сивĕрех; свежий ветер сивĕ сил; на свежем воздухе уçă сывлăшра, тулта
3. çĕнĕ; свежий номер газеты хаçатăн çĕнĕ номерĕ
4. таса, усă курман; свежая рубашка таса кĕпе ♦ со свежими силами çĕнĕ вăйпа; на свежую голову пуç ывăниччен; по свежим следам çийĕнчех

сердитый

прил., сердито нареч.
çиллес, усал, хаяр, çилленчĕк; сердитое лицо çиллес сăн-пит; сердито кричать на детей ачасене хаяррăн кăшкăрса вăрç ♦ под сердитую руку çилленнĕ самантра

след

сущ.муж.
1. йĕр; следы ног ура йĕрĕсем; следы волка на снегу юр çинчи кашкăр йĕрĕсем
2. паллă, йĕр; следы болезни на лице сăн-питри чир паллисем ♦ и след простыл йĕрĕ те юлман (тарни)

сонный

прил., сонно нареч.
ыйхăллă, ыйхăлакан; сонное лицо ыйхăллă сăн-пит ♦ сонная жизнь ӳрĕк-сӳрĕк пурнăç

соображать

глаг. несов.
ăнкар, тавçăр, ăнлан, чухла; ĕçле (ăс-пуç çинчен); ничего не соображаю нимĕн те ăнланмастăп; он соображает в математике вăл математикана аван чухлать

соха

сущ.жен., множ. сохи
суха пуç (кивĕ ĕç хатĕрĕ)

средство

сущ.сред.; множ. средства
1. мел, май, ăслай; средства достижения цели тĕллеве пурнăçламалли майсем
2. хатĕр; транспортные средства транспорт хатĕрĕсем
3. множ. средства укçа-тенкĕ; оборотные средства çаврăнăшри укçа-тенкĕ
4. эмел; средство от головной боли пуç ырăтнăран ĕçмелли эмел ♦ средства существования пурăнма мĕн кирли

страдать

глаг. несов.
1. (син. мучиться) асаплан, тертлен, асап кур, хĕн кур; страдать от головной боли пуç ырăтнипе аптăра
2. от чего и за что инкек кур, шырлăх кур; аптăра; посевы пострадали от засухи калча типĕпе аптăрарĕ

темя

сущ.сред.
лĕпке (пуç купташкин çӳлти пайĕ)

трещать

глаг. несов.
1. 1 и 2 л. не употр. çатăртат, шатăртат, шартлат; лёд трещит пăр шатăртатса ванать
2. (син. болтать) пакăлтат, павра ♦ голова трещит пуç çурăлса тухать (ыратать); дело трещит по всем швам ĕç путланса пырать

туалет

сущ.муж.
1. (син. одежда, гардероб) тумтир, çи-пуç; модный туалет модăллă çи-пуç; обновить туалет çĕнĕ тумтир туян
2. (син. уборная) туалет, уборнăй

увеличить

глаг. сов.
пысăклат, ӳстер, йышлат; увеличить выпуск товаров тавар кăларассине ӳстер; увеличить фотоснимок сăн ӳкерчĕке пысăклат

улыбка

сущ.жен.
кулă, кулкалу; кулни, кулкалани; улыбка не сходит с лица сăн-питĕнчен кулă каймасть

утренний

прил. (ант. вечерний)
ир -ĕ; ирхи; утренняя заря шурăм пуç; утренняя зарядка ирхи зарядка

форма

сущ.жен.
1. кап, капаш, сăн; предмет квадратной формы тăваткал япала
2. ĕлке, калăп, тĕслĕх, форма (çирĕплетсе пани); написать документ по форме ĕç хутне кирлĕ ĕлкепе çыр
3. тум, тумтир; военная форма çар тумĕ
4. форма (грамматикăра — сăмахăн улшăннă тĕсĕсенчен пĕри); падежные формы падеж формисем

фото

сущ.нескл.сред.
фото, фотоӳкерчĕк, сăн ӳкерчĕк

фотографировать

глаг. несов.
фотографиле, ӳкерсе ил, фото ӳкер, сăн ӳкер; фотографировать памятник палăка ӳкерсе ил

фотографироваться

глаг. несов.
ӳкерĕн, сăн ӳкерттер, фото ӳкерттер

фотография

сущ.жен.
1. фотографи (ятарлă хатĕрпе сăн ӳкерни); он любит заниматься фотографией вăл сăн ӳкерме юратать
2. (син. фото, снимок) сăн ӳкерчĕк; цветная фотография тĕслĕ сăн ӳкерчĕк; подарить на память фотографию асăнмалăх сăн ӳкерчĕк парнеле
3. (син. фотоателье) фотографи; фотография работает без перерыва фотографи тăхтава хупăнмасăр ĕçлет

фотокарточка

сущ.жен.
сăн ӳкерчĕк

характерный

прил.
1. (син. своеобразный) хăйне майлă, хăйне евĕрлĕ, пайăр; характерные черта лица хăйне майлă сăн-пит
2. (син. свойственный, присущий) кăтартуллă; характерный пример кăтартуллă тĕслĕх

хлопоты

сущ.
множ. 1. (син. дела, заботы) ĕç, ĕç-пуç, тăрмашу, чăрману; тăрмашни, чăрманни; хлопоты по дому кил-çуртри ĕç-пуç
2. (син. просьбы, ходатайства) тăрăшу, ыйту; тăрăшни, ыйтни; хлопоты оказались бесполезными ыйтса çӳрени усăсăр пулчĕ ♦ хлопот полон рот погов. ĕç мăй таран

хмурый

прил., хмуро нареч.
1. (син. угрюмый; ант. весёлый) çиллес, сивлек, кăмăлсăр; хмурое лицо кăмăлсăр сăн-пит; он хмуро посмотрел на нас вăл пирĕн çине çиллессĕн пăхса илчĕ
2. (син. ненастный, сумрачный; ант. ясный) ăмăр, пĕлĕтлĕ; хмурый день пĕлĕтлĕ кун

худой

1. прил. (ант. толстый, полный)
хăрăк, типшĕм, начаркка, хыткан, хăйпашка; худой человек хыткан çын; худое лицо типшĕм сăн-пит

царить

глаг. несов.
1. (син. царствовать) патшара лар, патша пул; время, когда царил Пётр I I Петĕр патшара ларнă вăхăт
2. 1 и 2 л. не употр. (син. господствовать) пуç пул, вăй ил, хуçалан; в лесу царит тишина вăрманта шăп-шăпах

царствовать

глаг.
1. патшалан, патшара лар, патша пул
2. пуç пул, хуçа пул, хуçалан; в партии царствует разброд партире хирĕçӳлĕх хуçаланать

череп

сущ.муж., множ. черепа
пуç купташки, пуç шăмми; лысый череп кукша пуç

черта

сущ.жен.
1. (син. линия) йĕр, чикĕ; провести черту йĕр турт; в черте города хула чиккинче, хулара
2. (син. свойство, особенность) паллă, уйрăмлăх; черты характера кăмăл уйрăмлăхĕсем ♦ черты лица сăн-пит, ĕренке; в общих чертах пĕтĕмĕшпе илсен

шляпка

сущ.жен.
1. шлепке; детская шляпка ача шлепки
2. шлепке, пуç; шляпка гвозди пăта шлепки; шляпка гриба кăмпа шлепки

щетинистый

прил.
шăртлă; хырăнман; щетинистое лицо хырăнман сăн-пит

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

лапкан

хлопьями. Сунт. Акă тулта лапкан-лапкан çерçи пуç пек юр çăвать.

хĕвел ăшши

солнечное тепло, солнцепёк. Изамб. Т. Çынсем тулта пӳрт çумĕнче хĕвел ăшшинче пухăнса тăма пуçлаççĕ. ''ТХКА'' 60. Юлташсем, калăр-ха, курăк ӳснĕ пек, хĕвел ăшшипеле çара пуç çӳресен, манăн ăс-хак ӳсмĕ-ши? ''Орау''. Çуркунне ачасем хĕвел ăшшинче выляççĕ. ''N''. Çырла мĕн кирлĕ чухлĕ илмелле те, чӳрече çине хĕвел ăшшине хурса, ик-виç кун шантармалла. ''Букв''. 1904. Хĕвел ăшшине, чӳрече çине хутăм.

Уйпуç Ялтăра

/Уй-Пуç-Йалтăра/, назв. селен. в Курм. у.

Ялтра

/Йалтра/ (чит. jалдра), назв. сел. в Ядр. у. Макка 107. Ялтра (Юманай). Следует писать: Ялтăра. Сорм.-Вар. † Ялтра пасар(ĕ) хĕр сутти, Нурăс пасар(ĕ) пуç сутти.

Ямаш

/Йамаш/ (jамаш), назв. села в Шуматов. вол., Ядр: у. Макка 113. Назв. частей с. Ямашева: Анат-Коккăр, Тури-Коккăр, Çĕн-Ял; Илешке (назв. улицы). Тип-Сир. Ямаш кĕперри пуç-хирлĕ (у др. пуç-хĕрлĕ: кĕпе умĕ).

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

апоплексия

апоплекси (пуç мимине юн пыреа тулнипе паралич (шалкăм) çапни).

вертячка

сурăх чирĕ, анра чирĕ (ку чирпе сурăхсем пуç çаврăнакан пулса вилеççĕ).

вид

1. сăн-сăпат, пит-куç, тĕс, кӳлепе, ӗренкĕ; 2. курăнни; с виду пăхма, тулашĕнчен; делать вид ятне (çеç) ту; иметь в виду асра тыт; поставить на вид (пӗр-пĕр çитменлӗхшĕн) асӑрхаттар; упустить из виду манса кайма.

властолюбивый

çынсене хăйне пӑхăнтарма юратакан çын; влаçа хай аллине илме тăрăшакан, пуç пулма юратакан (çын).

власть

ж. власть (политикăра пуç пулса тăни, государство стройĕ); власть Советов Советсен влаçĕ; Советская власть Совет влаçĕ.

всклокоченный

çăмламас, мелкемес; мелке пуç, тураса якатман, тăрмаланнă (çӳçпуç).

чаровать

, -ую несов. илĕрт, кăмăлла, кăмăла кай, пуç çавăр.

чары

1. устар. тухатни, ăрăм-сурăм; 2. перен. пуç çавăракан вăй, илĕртекен вăй, ытарма çукки.

череп

пуç шăмми, пуç чашки, пуç купташки.

черта

1. йĕр; провести черту йĕр ту, туртса тух; 2. чикĕ; в черте нашего района пирĕн районта (чиккинче); 3. перен. уйрăмлăх, паллă, ен, сăн; черты лица сăн, сăн-сăпат, отличительные черты япалан уйрăмлăхĕсем; в общих чертах кĕскен, пĕтĕмпе илсен.

чуб

чуб (хырнă хыççăн пуç тӳпине хăваракан пайăрка çӳç).

темя

-мени ср. ж. мн. нет лĕпке, пуç тӳпи.

трещать

-щу, -щишь несов. 1. шатăртат (пăр), нăртлат, çатăртат (пăшал сасси), чăрлат (шăрчăк); 2. перен. япăхлан, юхăнса çит; дело трещит по всем швам ĕç япăхланса çитрĕ, пăчланса ларать; 3. перен. нумайччен пĕр чарăнмасăр калаç, пакăлтат; голова трещит разг. пуç çурăлса тухас пек ыратать.

хмелеть

несов., захмелеть и охмелеть сов. ӳсĕрĕл, пуç патне пыр, хĕрĕнкĕлен.

хохлатый

тĕпеклĕ, тĕпекеллĕ, тĕклĕ пуç тӳпиллĕ (кăвакарчăн).

художество

художество (сăн, картина ӳкерес ăсталăх); Академия Художеств Художествăсен Академийĕ.

физиономия

пит-куç, сăн-сăпат, сăнар.

фотографировать

кого, что несов., сфотографировать, сов. сăн ӳкер.

фотография

1. сăн ӳкерни; 2. сăнӳкерчĕк; 3. фотографи (сăн ӳкерекен вырăн, çурт).

у

пред. с род. п. 1. патĕнче; он живёт у брата вăл пиччĕш патĕнче пурăнать; 2. -ăн, -ен; у осла длинные уши ашакăн хăлхи вăрăм; у меня болит голова манăн пуç ыратать; 3. -ра, -рев -та, -те; моя книга у товарища ман кĕнеке юлташра; 4. -ран, -рен, -тан, -тен, топор я взял у кузнеца пурта эпĕ тимĕрçĕрен илтĕм.

баш-на-баш

пуçма-пуç (улăштар).

безличный

хăй сăн-сăпатне палăртманскер; безличное предложение подлежащисĕр предложени; безличный глагол сăпатсăр глагол.

болезненный

1. тăтăш чирлекен, йăмшак, имшер (çын), нишлĕ, сывлăхсăр (çын); болезненный вид чирлĕ сăн; 2. йĕркесĕр, ытлашши; он воспринимает критику болезненно вăл хăйне критикленĕшĕн кӳренет.

болеть

II (1 и 2 л. не употр. болит, -лят ырат, сур, йăшка; голова болит пуç ыратать; зубы болят шăл сурать; сердце болит чĕре йăшкать (ыратать).

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

аммонит

аммонит — ammonoidea [сем авалах вилсе пĕтнĕ пуç ураллă моллюск]

аргонавт

аргонавт — argonauta [тинĕсри пуç ураллă моллюск]

гребневик

гребневик — ctenophora [тинĕсре пурăнакан пуç тури евĕрлĕ шăмăсăр ансат чĕрчун]

кальмар

кальмар — oedopsida [тинĕсре пурăнакан пуç ураллă пысăк моллюск]

каракатица

каракатица — sepiida [тинĕсре пурăнакан пуç ураллă моллюск]

наутилус

наутилус — nautilus [тинĕсре пурăнакан пуç ураллă моллюск]

пыйтă

вошь — anoplura [этем, чĕрчун юнне тата ӳсентăран сĕткенне ĕçекен çунатсăр кăпшанкă]; кĕнеке пыйти книжная вошь — liposcelis divinatorius; кĕпе-йĕм пыйти вошь платяная — pediculus humanus vestimenti; курăк пыйти тля — aphidodea; пуç пыйти вошь головная — pediculus humanus capitis; улмуççи пыйти яблоневая тля — aphis роmi; юнлă пыйтă кровяная тля — eriosoma lanigerum [хĕрлĕ тĕслĕ ӳсентăран пыйти]

росси

россия — rossia glaucopis [тинĕсре пурăнакан пуç ураллă моллюск]

сакăрура

осьминог — octopoda [сакăр пуç ураллă пысăк тинĕс моллюскĕ]

тăрна

журавль — grus [вăрăм мăйлă тата вăрăм ураллă пысăк вĕçен кайăк]; Даур тăрни даурский журавль — grus vipio; пуç кăшăллă тăрна венценосный журавль — baleorica regulorum; шурă тăрна белый журавль (стерх) — grus leucogeranus; сăрă тăрна серый журавль — grus grus; хура тăрна чёрный журавль — grus monachus; чиперкке тăрна журавль-красавка — anthropoides virgo; яппун тăрни японский журавль — grus japonensis

В.Г. Егоров редакциленĕ чăвашла-вырăсла словарь (1935)

сăпат

1.
лицо, образ, подобие, постоянство, аккуратность, благообразие, благовоспитанность
çын сăпачĕ те çук хăйĕн — сам даже утратил образ человека

2.
лицо (в граммат.)

3.
сăн-сăпат (см. сăн)

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

вождь

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

гегемония

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

глава

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

господство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

господствующий

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

лидер

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

лидерство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

мёртвый

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

однополюсность

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

олигархия

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

оппозиция

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

политеизм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

семья

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

старейшина

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

хадж

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

христианство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

хадж

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

христианство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

функции

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

сăмсасăр сăмсах сăн сăн-пит « сăн-пуç » сăн-сăпат сăна сăнав сăнавла сăнавлă

сăн-пуç
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org