Шырав: шăл

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

асав

2. диал.
коренной зуб
асав шăл — 1) клык 2) коренной зуб

бор

II. мед.
бор (шăл хăвăлламалли пăра)

вит

5.
проникать, проходить во что-л., одолевать, брать что-л.
ку йывăçа пуртă та витмест — это дерево и топор не берет
çӳçне тура та витмест — его волосы и гребенка не берет
Куç курать те шăл витмест. — посл. Видит око, да зуб неймет.

кайри

1.
задний
кайри тĕнĕл — задняя ось
кайри ура — задняя нога
кайри шăл — коренной зуб

капан


капан пĕлĕтсем — кучевые облака
капан шăл — кривой зуб, зуб, выросший криво

кариес

мед.
кариес (шăл хытти арканса пыни)

катăк

с изъяном
катăк шăл —
1) щербатый зуб
2) прост. беззубый

катăк тута —
1) губа с изъяном
2) перен. прост. дырявый рот
3) перен. заяц

ку япалан пĕр катăк çук — эта вещь без единого изъяна

катăк-пăсăк

испорченный, дефектный, с изъяном
с недостатками

катăк-пăсăк шăл — гнилые зубы

катăртат

хрустеть
шăл хушшинче хăйăр катăртатать — на зубах хрустит песок

качăр

подражание скрипу, хрусту, скрежету
качăр ту — скрипеть, хрустеть, скрежетать
качăр-качăр — усил. от качăр
шăл хушшинче хăйăр качăр-качăр тăвать — на зубах похрустывает песок

кашта

1.
шест
перекладина
брус

акапуç кашти — брус плуга
чăх кашти — насест
урлă кĕлет умĕнче йĕтĕн кашти, ан уртăнăр, йĕкĕтсем, аваймăр — фольк. перед амбаром — перекладина для сушки льна, не старайтесь, парни, вы не согнете ее
Икĕ кашта шур чăххăм пур. (Шăл). — загадка Белых кур у меня полных два насеста. (Зубы).

кăк

корневой
çӳç кăкĕ — корень волоса
хул кăкĕ — предплечье
шăл кăкĕ — корень зуба

кăлар

3.
дергать, выдергивать
копать, выкапывать

çарăк кăлар — выдернуть репу
çĕрулми кăлар — копать картофель
шăл кăлар — выдернуть зуб

кăларттар

2.
выдергивать, удалять
шăл кăларттар — удалить зуб (у врача)

кăмăртат

хрустеть
шăл хушшинче сахăр кăмăртатать — сахар хрустит на зубах

кăпăртат

2.
хрустеть
шăл хушшинче пăрçа кăпăртатать — горох хрустит на зубах

кăчăр

3. подр. —
о подмораживании

кăчăр пул — 1) пересохнуть 2) замерзнуть, подернуться ледком
кăчăр-кăчăр — усил. от кăчăр
шăл хушшинче хăйăр кăчăр-кăчăр тăвать — на зубах хрустит песок

коронка

2.
коронка (шăл витти)
ылтăн коронка — золотая коронка
шăла коронка ларт — поставить коронку на зуб

ларттар

понуд. от ларт
кантăк ларттар — застеклить окна (пригласив стекольщика)
шăл ларттар — вставить зубы (у зубного врача)
хăвна ан ларттар — не дай себя обмануть

лăшлан

успокаиваться, утихать, ослабевать
çил лăшланчĕ — ветер стих
шăл сурни лăшланчĕ — зубная боль утихла

лутăрка

2.
разминать, растирать, массировать
юрпа лутăрка — растирать снегом
ӳт-пĕве лутăркаса шăл — массировать тело

май

11. послелог
по, вдоль
хĕвеле, май — по направлению движения солнца; посолонь уст.
çиле май ут — идти по ветру
шыва май иш — плыть по течению
май шăл — 1) гладить по шерсти 2) перен. льстить
çурта урама май ларнтă — дом выходит широкой стороной на улицу

милĕк

1.
веник
хурăн милĕк — березовый веник
мунча милĕкĕ — (банный) веник
милĕк хуç — ломать веники
милĕк пĕçер — распарить веник
милĕкпе çапăн — париться веником
милĕкпе урай шăл — подметать пол веником

нушалан

3.
мучиться, страдать, испытывать мучения, страдания
вăл çывăраймасăр нушаланать — он мучается от бессонницы
шăл ыратнипе нушалан — страдать от зубной боли

паста

паста
томат пасти — томатная паста
шăл пасти — зубная паста
ваннăна пастăпа тасат — чистить ванну пастой

пит

лицевой
çаврака пит — круглое лицо
тăрăхла пит — продолговатое, овальное лицо
типшĕм пит — худое лицо
тулли пит — полное лицо
кӳпшек пит — полное лицо
шыçмак питлĕ çын — человек с одутловатым лицом
пит шăмми — скулы
пит сăнĕ — румянец
пит шăл — вытереть лицо
пичĕ хĕрелсе кайрĕ — у него покраснело лицо
мĕнле питпе курăнас? — с каким лицом показаться? (о чувстве стыда)

пломба

2.
пломба (шăл шăтăкне сапламалли япала)
цемент пломба — цементная пломба
пломба хур — поставить пломбу
пломба тухса ӳкнĕ — пломба выпала

пломбăла

2.
пломбировать, класть пломбы (на зубы)
пломбăланă шăл — запломбированный зуб

пломбăллă

2.
пломбированный, запломбированный
пломбăллă шăл — запломбированный зуб

порошок

порошковый, порошочный
кĕпе çумалли порошок — стиральный порошок
шăл мыми — зубной порошок
порошок сĕчĕ — порошковое молоко
мыма хутăшсем — порошковые смеси
пуç ыратнăран порошок ĕç — принять порошок от головной боли

протез

протезный
куç протезĕ — глазной протез
шăл протезĕ — зубной протез
протез мастерскойĕ — протезная мастерская
протез ларттар — поставить протез (себе)
протез туса хатĕрле — изготовить протез (кому-л.)

протезла

протезировать
шăл протезла — протезировать зубы

пульпа

2. мед.
пульпа (шăл ăшĕнчи ӳт)

пӳр

II. глаг.

предназначать, предопределять (о судьбе)
мана унпа тĕл пулса ĕçлеме пӳрнĕ — мне было суждено, судьбой предназначено встретиться и работать с ним
ăна чĕрĕ юлма пӳрнĕ — ему суждено было остаться в живых
сана вăйăçă пулма пӳрмен пулĕ — наверное, тебе не суждено стать музыкантом
Пӳрмен çăкăр çăвартан тухса ӳкет, пӳрнĕ çăкăр шăл хайăрса кĕрет. — посл. То, что не суждено, то изо рта вываливается, суженый кусок сам в рот лезет.

сăрăхтар

2. перен.
цедить, говорить сквозь зубы
шăл витĕр сăрăхтарса калаç — цедить слова сквозь зубы

сăрхăнтар

6. перен.
цедить, говорить сквозь зубы
сăмаха шăл витĕр сăрхăнтар — цедить слова сквозь зубы

сĕр

2.
цедить слова, цедить сквозь зубы
сăмаха шăл витĕр сĕрсе калаç — цедить слова сквозь зубы

сиен

II. глаг.
диал.

1.
набить оскомину
шăл сиенчĕ — оскомина на зубах

сиккеле

7.
качаться, шататься
шăл сиккелет — зуб шатается

стоматологи

стоматология (медицинăн тута-çăвар, шăл чирĕсене сиплекен пайĕ)
[грек. stoma (stmatos) — çăвар, тата logos — вĕрентӳ]

сур

6.
болеть, ныть
ломить, резать, мозжить

шăмă сыпписем сураççĕ — суставы ноют
шăл сурма пуçларĕ зубы — схватило
чĕре сурса ыратать — в сердце ноющая боль
Сăлтавсăр суран та сурмасть. — посл. Без причины и рана не ноет. (соотв. Нет дыма без огня).

сывă

здоровым, в здоровом состоянии
сывă çын — здоровый человек
сывă шăл — здоровый зуб
вăл сывă мар — он нездоров

тапран

3.
шевелиться
двигаться
шелохнуться

ним тапранмасăр — без единого движения, не шелохнувшись
пĕр тапранмасăр — без единого движения, не шелохнувшись
тапранмасăр вырт — лежать не шевелясь
шăл тапраннă — зуб начал шататься
аяк ыратни тапранма та памасть — боль в боку не дает даже шевельнуться

турпас

2.
стружки (древесные)
турпас шăл — подметать стружки

турт

1.
тянуть
тащить
разг.
везти
буксирпа баржа турт — тянуть баржу на буксире
трактор виçĕ плуг туртать — трактор тащит три плуга
лаша аяккалла туртать — лошадь тянет в сторону
туртса антар — стаскивать, стягивать
вырăн çинчен туртса антар — стащить с постели
туртса кай — потащить, поволочь

туртса кăлар —
1) выкатывать, вытаскивать, выволакивать
лупас айĕнчен тачка туртса кăлар — выкатить тачку из-под навеса
2) вытаскивать, выдергивать
шăл туртса кăлар — выдернуть зуб

туртса пыр — тянуть, везти, катить
çунашка туртса пыр — тащить за собой санки
Çитермен лаша туртмасть. — посл. Некормленый конь не повезет.

тута-çăвар

собир.
полость рта, рот, губы
тута-çăвара шăл — вытирать губы
тута-çăвара чалăштар — гримасничать, кривить губы

тух

7.
прорастать, пробиваться
появляться

курăк тухать — трава прорастает
шăл тухрĕ — зуб прорезался
унăн сухал та тухман-ха — у него еще и борода не пробивается
Ыратмасăр çăпан тухмасть. — посл. Чирей без боли не выскочит.

тымар

1.
корень
корневой

йывăç тымарĕ — корни дерева
лăс тымар — мочковатые корни
çимелли тымарсем — коренья
шăл тымарĕ — корень зуба
тымарĕпех кăкласа так — прям. и перен. вырвать с корнем
тымар яр — прям. и перен. пускать корни, укореняться

тюбик

тюбик (маç таврашĕ валли çемçе металран е пластмассăран тунă савăт)
пĕр тюбик шăл пасти — тюбик зубной пасты

хăвăл

дуплистый, с дуплом
хăвăл шăл — зуб с дуплом

хăрăк

2.
гнилой
отмерший

хăрăк шăл — гнилой зуб
Хăрăк йывăçа касма çăмăл. — посл. Гнилое дерево легко рубится.

хăшкăл

II.

1.
мучиться, страдать
шăл ыратнипе хăшкăл — страдать от зубной боли
шăрăхпа хăшкăл — измучиться от жары

цингаллă

цинготный
цингаллă çын — цинготный больной
цингаллă шăл туни — цинготные десны

чалаш-тĕлĕш

вкось и вкривь
чалаш-тĕлĕш пӳртсем — покосившиеся избы
чалаш-тĕлĕш шăл — кривые зубы
юпасем чалаш-тĕлĕш лараççĕ — столбы стоят вкривь и вкось

чăрт

2. подр. —
**о брызганье тонкой струей*
*
шăл витĕр чăрт сур — сплюнуть сквозь зубы

чăтăртат

трещать, хрустеть, скрипеть
шăл хушшинче хăйăр чăтăртатать — на зубах хрустит песок

шан


шăл шанни — оскомина (от чего-л. кислого)

шатăрт

подражание резкому треску, хрусту
шăл айĕнче темскер шатăрт турĕ — на зубах что-то хрустнуло
шатăрт-шатăрт — подражание ритмичному треску, хрусту
лаша курăка шатăрт-шатăрт тутарса çиет — лошадь с хрустом ест траву

шăкăрттин

2.
сплошь, густо
подряд, целыми рядами

Пĕр кашта çинче шăкăрттин шур чăх ларать. (Шăл). — загадка На шесте целый ряд белых кур. (Зубы).

шăл

1.
зуб и зубы

шăл

зубной
асав шăл — 1) клык 2) бивень
слонăн асав шăлĕсем — бивни слона
кайри шăл — 1) коренной зуб 2) зуб мудрости
катăк шăл — 1) щербатые зубы 2) щербатый (о человеке)
малтн шăл — передний зуб, резец
сĕт шăлĕсем — молочные зубы
урлă шăл — уродливый зуб
шăл сыватмăшĕ — зуболечебница, стоматологическая больница
шăл враче — зубной врач
шăл кăкĕ — корень зуба
шăл пасти — зубная паста
шăл мыми — зубной порошок
шăл протезĕ — зубной протез
шăл туни — десна
шăл шăтăкĕ — щербина (на месте выпавшего зуба)
шăл щетки — зубная щетка
шăл витмест — зубы не берут (жесткую пищу)
шăл кăлар — удалить, вырвать больной зуб
шăл кăларттар — удалить, вырвать больной зуб
шăл лăканать — зуб шатается
шăл пломбăла — пломбировать зуб
шăл сипле — лечить зубы
шăл сиплекен кабинет — зубоврачебный кабинет
шăл сурать — зуб болит, ноет
шăл хушшине чакала — ковырять в зубах
ачан шăлĕ шăтнă — у ребенка прорезались зубы
шăла шатăртаттар — скрипеть зубами
Курăк çиетĕп — шăлăм мăкалать,
хăйăр çиетĕп — каллех çивĕчленет. (Çава). —
загадка Травы поем — зубы тупятся,
песку хвачу — снова наточу. (Коса).
Куç курать те шăл витмест. — погов. Видит око, зуб неймет.

шăл

2.
зуб, зубец (пилы, грабель, бороны, гребня и т. п.)
пăчкă шăлĕсем — зубья пилы
кĕрепле шăлĕ ларт — вставить зубья граблей
тура шăлĕ хуçăлнă — у гребешка сломался зубец

шăл

3.
зубец, зазубрина
пуртă шăл туса пĕтернĕ — топор весь зазубрился

шăл

4. тех.
палец, валик

шăл

5.
спица
урапа шăлĕ — спица колеса

шăл

6.
копыл
çуна шăлĕсем — копылья саней

шăл

7.
кристалл
тăвар шăлĕ — кусочек каменной соли

шăл

8.
долька, часть головки, луковицы
ыхра шăлĕ — долька чеснока

шăл


шăл курăкĕбот. тысячелистник
шăл суран курăкбот. чистотел
хур шăлĕ ту — обметывать края ткани

шăл çемми
1) по зубам кому-л. (о мягкой пище)
2) посильный,сподручный
шăл çемми ĕç — посильная работа
3) по зубам, под силу, по силам
ку ĕç ăна шăпах шăл çемми — эта работа ему как раз по силам

шăл йĕр — зубоскалить, насмехаться
шăл ей — зубоскалить, насмехаться
шăл хăйра — точить зубы на кого-л.

шăла çырт
1) прикусить язык, замолчать
2) стиснуть зубы, напрячься
вăл шăлне çыртса чăтнă — он терпел, стиснув зубы

шăл витĕр сăрхăнтарса кала — цедить слова сквозь зубы
шăл шуррй те кăтартмарĕ — он и рта не раскрыл

шăл

II. глаг.

1.
мести, подметать
урай шăл — подметать пол
урам шăл — мести улицу
шăлса ил — обмахнуть, обмести
çӳп-çапа кĕтесе шăлса пуçтар — смести сор в угол
çĕр çинчен шăлса ывăт — перен. смести с лица земли

шăл

2.
вытирать, обтирать, протирать
кантăка шăл — протирать окна
урана шăлса тасат — вытереть ноги
шăлса типĕт — вытереть насухо

шăл

3.
промазывать, замазывать
покрывать
(раствором)
кăмакана тăм (тăмпа) шăл — обмазать печь глиной
тăм шăлнă пӳрт — мазанка
шăлса ларт — замазать, залепить

шăл

4.
замуровать
хӳме ăшне шăлса ларт — замуровать что-л. в стену

шăл

5.
мести, заметать (снегом, песком)
çула юр шăлса кайнă — дорогу замело снегом
шăлса вĕрекен çил — поземка, низовой ветер

шăл

6.
гладить, поглаживать
шăлса якат — разгладить, разровнять
ачашласа пуçран шăл — ласково поглаживать по голове
Пуçран шăлать те кутран тапать. — погов. По голове гладит, в зад пинка дает. (соотв. Мягко стелет, да жестко спать).

шăл-çăвар

собир.
рот, полость рта
шăл-çăвара чӳхе — прополоскать рот

шăлтар

1.
понуд. от шăл

шăт

2. перен.
прорезаться (о зубах)
ачан тепĕр шăл шăтнă — у ребенка прорезался еще один зуб

шурă

белый, светлый
белое

шăл шурри — белизна зубов
шăл шурри те уçмарĕ — он и рта не раскрыл
шурă акăш — белый лебедь
шурă калкан — белый ковыль
шурă кĕленче — матовое, молочное стекло
шурă кирпĕч — белый, силикатный кирпич
шурă мăк — белый мох, сфагнум
шурă мулкач — заяц-беляк
шурă пĕлĕтсем — белые облака
шурă сăрă — белила
шурă çăнăх — белая мука
шурă упа — белый медведь
шурă чарлан — белая цапля
шурă чуста — тесто из крупчатки

Тарăн варта шурă хăйăр анчах, çунă шурă юр пек. — фольк. В глубоком овраге светлый песок — что свеже-выпавший белый снег.

Шурă аппан шăлĕсем хура. (Хуртпуççи). — загадка У белолицей девушки зубы черные. (Раковина-ужовка с черными краями).

щётка

щеточный
атă-пушмак щ́́ётки — щетка для обуви
тумтир щётки — платяная щетка, щетка для одежды
шăл щётки — зубная щетка
щётка туса кăларни — щеточное производство
щёткăпа урай шăл — подметать пол щеткой
щёткăпа шăл — тасат чистить зубы щеткой

ырат

болеть
ыратакан шăл — больной зуб
пуç ыратать — голова болит
чун ыратать — душă болйт
вар ыратса кайрĕ — у меня заболел желудок
ыратни иртсе кайрĕ — боль прошла
ыратнине лăплантаракан эмел ĕç — принять болеутоляющее средство

эликсир

эликсир (çсентăран сĕтке-нĕпе спиртран ту на эмел)
шăл эликсирĕ зубной эликсир

эмаль

эмалевый
шăл эмалĕ — зубная эмаль
◊ эмаль сăрă — эмалевые краски

юрăхсăр

1.
негодный, непригодный
юрăхсăр апат — непригодная пища
юрăхсăр çын — негодный человек, негодяй
юрăхсăр шăл — испорченный, гнилой зуб
çиме юрăхсăр — несъедобный
калав пичете юрăхсăр — рассказ непригоден для печати
юрăхсăра кăлар — привести в негодность
юрăхсăра тух — прийти в негодность

çемĕ

4.
подходящий, соответствующий
сподручный
прост.
вăй çемми ĕç — посильная работа
ку мана вăй çемми — это мне по силам
шăл çемми — еда по зубам
Ака-суха — ал çемми, çăкăр сăмси — шăл çемми. — посл. Пахота — рукам соответствует, краюха хлеба — зубам соответствует.

çулăк

I.
метла
голик
разг.
килкартине çулăкпа шăл — подмести двор метлой
Çыхман çапă çулăк мар. — посл. Прутья без перевясла — не метла.

тăм

глиняный
сарă тăм — желтая глина
чĕкеç тăмĕ — вязкая синяя глина (букв. ласточкина глина)
тăм тăпра — глинистая почва
тăм ирĕлчĕкĕ — раствор глины
тăм шывĕ — раствор глины
тăм пӳрт — мазанка
тăм савăт-сапа — глиняная посуда, гончарные изделия
тăм чӳлмĕк — глиняный горшок
тăм çăр — месить глину
пӳрте тăм шăл — обмазать дом глиной
пӳрте тăмпа шăл — обмазать дом глиной
Тăмран туса хĕвелпе хытарнă. — погов. Вылепив из глины, высушили на солнце. (соотв. Ни рыба ни мясо).

шăл

7.
растирать, массажировать
вар шăл — растирать живот

шăл

8. перен.
умчаться
улизнуть

вăл килелле шăлчĕ — он улизнул домой

шăл

9. перен.
лгать
врать
разг., заливать прост.

хăйра


чуна хăйрать — как ножом по сердцу
чĕрене хăйрать — как ножом по сердцу
шăл хăйра — точить зубы

урлă


урлă пуртă — мотыга
урлă сăмах — слово, сказанное наперекор, возражение
урлă ура — косолапый
урлă урам — переулок
урлă хăлха — лопоухий
урлă шăл — коренной зуб
урлă пăх — недолюбливать (букв. смотреть косо)
урлă пул — поссориться, повздорить
урлă пурăн — жить в несогласии
урлă пыр — перечить

туна


алă туни — предплечье
ама тунибот. пестик
аса тунибот. тычинка
кăвакал тунибот. горец
çӳç туни — коса (волосы)
çивĕт туни — коса (волосы)
шăл туни — десны

йĕкĕр


йĕкĕр кĕтесмат. смежные углы
йĕкĕр çул — високосный год
мăшăр çул — високосный год
йĕкĕр пăнчă — двоеточие
йĕкĕр шăл — коренной зуб
йĕкĕр ывăç — пригоршня

йĕр

III.
шăл йĕр — скалить зубы, склабиться прост.
шăл йĕрен — зубоскал прост.

лăкан

2.
качаться, шататься, колебаться, болтаться
пукан ури лăканать — ножка стула качается
шăл лăканакан пулнă — зуб начал шататься
лăканса тăр — качаться, шататься, болтаться (постоянно)

майлă


ал майлă ĕç — сподручное дело
майлă шăл — гладить по шерстке
майлă çаптар — поддакивать
çула майлă кĕрсе тух — забежать (заехать) по пути

шăл


майлă шăл — поддакивать, подпевать, вторить

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

дирол

ç.с. Чăмламалли резинка (чăмлак-кавлек) тĕсĕ. Тĕрлĕ стиморолсемпе диролсене мĕн чухлĕ чăмланăçакна тĕп-тĕрĕс калаймастпăр та. ÇХ, 1998, 25 /, 4 с. Çăвартан ырă мар шăршă кĕрсен дирол е стиморол чăмлама кирлĕ мар, пĕр стакан сĕт кăна ирттерсе ярĕ. Х-р, 4.08.2000, 3 с. Апат хыççăн кунне 3—4 хутран ытла мар лайăх пахалăхлă чăмлак (орбит, дирол, стиморол пеккисене) чăмлани шăл кариесĕпе чирлессинчен хӳтĕлет. С-х, 2000, 14 /, 4 с.

мăкăль

п.п, калаç., ç.п. Каçрашка; сĕмсĕркке, хăлăхсăрланса кайнă çын. Хăй çав-çавах паттăр пăхкалать-ха. Ахальтен мар ăна редакцинчи шăл йĕренсем Мăклакассинчи мăкăль тесе тăрăхлатчĕç. Хв. Уяр, 1965, 43 с. Поселокри «мăкăльсенчен» пĕри, Сейф хушаматлă услап лара па-рать унăн кравачĕ çинче. Б.Чиндыков //ТА, 1988, 10 /, 24 с. Вăл çĕр улми туянма килнĕ çынсенчен куланай шăйăрса тăнă-мĕн. Мĕнех, ун йышши мăкăрăлчăка пусармаллах. ÇХ, 1999, 10 /, 1 с.

мăкăрăлчăк

п.п, калаç., ç.п. Каçрашка; сĕмсĕркке, хăлăхсăрланса кайнă çын. Хăй çав-çавах паттăр пăхкалать-ха. Ахальтен мар ăна редакцинчи шăл йĕренсем Мăклакассинчи мăкăль тесе тăрăхлатчĕç. Хв. Уяр, 1965, 43 с. Поселокри «мăкăльсенчен» пĕри, Сейф хушаматлă услап лара па-рать унăн кравачĕ çинче. Б.Чиндыков //ТА, 1988, 10 /, 24 с. Вăл çĕр улми туянма килнĕ çынсенчен куланай шăйăрса тăнă-мĕн. Мĕнех, ун йышши мăкăрăлчăка пусармаллах. ÇХ, 1999, 10 /, 1 с.

прополис

п.с. Пыл хурчĕсем хатĕрлекен сиплĕ çилĕм; тăпа. Спирт çинчи прополис, ак. Сăтăрттар та ĕç пăртак. М.Сениэль, 1990, 148 с. Ыратакан шăл хăвăлне ... прополис (тăпа) хума та юрать. Я-в, 1991, 3 /, 25 с. Кунта [санаторире] ... пыл хурчĕн мĕн пур продукчĕпе (прополис, пыл, ăвăс, хурт амин сĕчĕ...) сиплеççĕ. Х-р, 20.06.2000, 2 с. — прополис шĕвекĕ (Х-р, 22.07.1999, 4 с.); прополис маçĕ (С-х, 2000, 37 /, 4 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вăрлă

коренной
вăрлă шăл, урлă шăл — коренной зуб

виçĕ

три (3)
виçĕ уралă такан — треножник
виçĕ шăл — три зуба
виççĕмĕш — третий
виçшер — по три
виçĕм кун — третьего дня
виçмине — после завтра

ерешмен

паук
ерешмен карти — паутина
ерешмен картисене шăл — спахни паутину
усал ерешмен — мизгирь

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

беззубый

прил.
1. шăлсăр, катăк шăл; беззубая старуха шăлсăр карчăк
2. (син. слабый; ант. острый, зубастый) çемçешке, витĕмсĕр, вăйсăр, хавшак; беззубая критика витĕмсĕр тиркев

бивень

сущ.муж., множ. бивни
шăл, асав шăл; бивни слона слонăн асав шăлĕсем

болеть

2. глаг. несов.
ырат, сур; зубы болят шăл сурать; голова болит пуç ыратать

возить

глаг. несов.
1. кого-что (син. транспортировать) турттар, илсе çӳре (транспортпа); возить кирпич на стройку стройкăна кирпĕч турттар
2. чем по чему (син. размазывать) сĕр, сĕркеле, шăл; возить рукавом по столу сĕтеле çанăпа сĕркеле

вытереть

глаг. сов.
шăл, шăлса тасат, шăлса типĕт; вытереть стол сĕтеле шăлса тасат

десна

сущ.жен., множ. дёсны
шăл туни; дёсны кровоточат шăл тунинчен юн тухать

дёргать

глаг. несов.
1. кого-что или за что (син. тянуть) турт; дёргать за рукав çанăран турт
2. что (син. вырывать) çăл, çумла, тăпăлтар, туртса кăлар; дёргать сорняки çум çумла; дёргать зубы шăл кăлар
3. кого (син. беспокоить) кансĕрле, чăрмантар, турткала

заболеть

2. глаг.
ыратса кай; заболели зубы шăл ыратса кайрĕ

занести

глаг. сов.
1. кого-что (син. доставить) кĕртсе пар, çитерсе пар; занести книгу приятелю юлташа кĕнеке кĕртсе пар
2. кого-что илсе кай, илсе çитер; судьба занесла его на север шăпа ăна çурçĕре илсе çитернĕ
3. кого-что (син. записать) çырса кĕрт, çырса хур; занести в список списока çырса кĕрт
4. 1 и 2 л. не употр. (син. засыпать, замести) шăл, шăлса кай, хӳсе кай, хӳсе ларт; дорогу занесло снегом çула юр хӳсе лартнă

зуб

сущ.муж.
1. множ. зубы шăл; передние зубы малти шăлсем; задние зубы кайри шăлсем; зубы волка кашкăр шăлĕсем; лечить зубы шăл сипле; выдернуть зуб шăл кăлар
2. множ. зубья шăл; зубья граблей кĕрепле шăлĕсем; зубья пилы сломаны пăчкă шăлĕсем катăлнă ♦ зуб на зуб шăла шăл тивмест (шăннипе); точить зуб, иметь зуб на кого шăл хăйра; класть зубы на полку выçă хăрăн; не по зубам шăл çемми мар, вăй çитмест; говорить сквозь зубы сăмаха шăл витĕр сăрхăнтар (кăмăлсăррăн)

зубной

прил.
шăл -ĕ; зубной врач шăл тухтăрĕ; зубная паста шăл пасти

клык

сущ.муж.
асав шăл, асав; клыки волка кашкăр асавĕсем

корень

сущ.муж., множ. корни
1. тымар (ӳсен-тăранăн); корни дерева йывăç тымарĕ; вырвать с корнем тымарĕпе тăпăлтар
2. тымар, тĕп; корень зуба шăл тымарĕ ♦ корень слова сăмах тымарĕ (унăн тек пайланман тĕп пайĕ); в корне неверно пачах тĕрĕс мар; смотреть в корень тĕп тупсăмне кур; хлеб на корню вырман тырă; корень зла инкек-синкек сăлтавĕ

мести

глаг. несов.
1. шăл, шăлса тасат; мести пол урай шăл; мести метлой шăпăрпа шăл
2. 1 и 2 л. не употр. вĕçтер, салат; ветер метёт сухие листья çил типĕ çулçăсене вĕçтерет; метель метёт çил-тăман вĕçтерет

метла

сущ.жен., множ. мётлы
шăпăр, çулăк; мести двор метлой кил хушшине çулăкпа шăл

насухо

нареч.
тип-типĕ, типиччен; вытереть руки насухо алăсене тип-типĕ шăл

ныть

глаг. несов.
1. нăйкăш, юншăхла; ребёнок всё время ноет ача пĕрмай юншăхлать
2. 1 и 2 л. не употр. (син. болеть) ырат, сур, йăшка, сăрăлтат; зуб ноет шăл сурать; тело ноет от усталости ывăннипе шăмшак сăрăлтатать; сердце начало ныть чĕре йăшкама пуçларĕ

паста

сущ.жен.
паста (чуста пек апат, им-çам); зубная паста шăл пасти; шоколадная паста шоколадлă паста; положить в суп томатную пасту яшкана томат пасти яр

пломба

сущ.жен.
1. пломба (чарнине, тытма юраманнине палăртса хуракан пичет); наложить пломбу на дверь алăка пломбăпа питĕр
2. пломба (шăл хăвăлне питĕрни); поставить пломбу пломба ларт

подмести

глаг. сов.
шăл, шăлса тух; подмести пол в избе пӳрт урайне шăл

порошок

сущ.муж.
порошок, çăнăх; зубной порошок шăл порошокĕ

спица

сущ.жен.
1. йĕп (чăлха-нуски çыхмалли)
2. йĕпсе (велосипед урапин), шăл (урапа кустăрмин)

цедить

глаг. несов.
1. сĕр, сăрăхтар; цедить молоко через марлю сĕте марльăпа сĕр
2. юхтар; цедить пиво из бочки пичкерен сăра юхтар ♦ цедить слова сквозь зубы шăл витĕр кала (кăмăлсăррăн)

чистить

глаг. несов.
1. кого-что тасат; чистить одежду щёткой тумтире щёткăпа тасат; чистить зубы шăл тасат
2. что шурат, тасат; чистить картофель çĕр улми шурат; чистить грибы кăмпа тасат

щётка

сущ.жен.
щётка; сапожная щётка атă-пушмак щётки; зубная щётка шăл щётки; платяная щётка тумтир щётки

эмаль

сущ.жен.
эмаль (йăлтăркка çирĕп сăрă); покрыть эмалью эмальпе вит ♦ зубная эмаль шăл витти

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

вытирать

что несов., вытереть, вытру сов. 1. сăтăр, сăтăрса ил, шăл, шăлса ил, шăлса типĕт; 2; сăтăркаласа çĕтĕлтер (çанна).

чистить

, чищу, чистишь кого, что несов. 1. тасат (атă, шăл), хырчăкла (лашана); 2. шурат (çĕрулми).

цинга

мн. нет цинга (витаминсăр апат çинĕрен пулакан чир; шăл тунисем юнланса тăни, вăйсăрланни).

флюс

флюс (шăл чирĕпе шăл тунисем тата питçăмарти шыçни).

удалить

кого, что сов., удалять несов. 1. аяккалла яр, хăвăнтан сир, кăларса яр, катерт; 2. кăлар (шăл); 3. çуса яр, тасат (тум-тир çинчи вараланнă вырăнсене).

утереть

утру кого, что сов., утирать несов. шăл, шăлса ил (ача куççульне).

утереться

сов., утираться несов. шăлăн, пите шăл.

болеть

II (1 и 2 л. не употр. болит, -лят ырат, сур, йăшка; голова болит пуç ыратать; зубы болят шăл сурать; сердце болит чĕре йăшкать (ыратать).

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

вăтам хăмăр шăл

см. хăмăр шăл

Европа хăмăр шăлĕ

см. хăмăр шăл

пăвăр шăл

бурозубка — sorex [пĕчĕк каюрасен йăхĕнчи пăвăр шăллă чĕрчун]; вăтам пăвăр шăл средняя бурозубка — sorex caecutiens; Европа пăвăр шăлĕ обыкновенная (европейская) бурозубка — sorex araneus; пĕчĕк пăвăр шăл малая бурозубка — sorex minutus; пĕчĕкçĕ пăвăр шăл крошечная бурозубка — sorex minutus

пăвăр шур шăл

см. шур шăл

пĕчĕкçĕ хăмăр шăл

см. хăмăр шăл

пĕчĕкçĕ шур шăл

см. шур шăл

пĕчĕк хăмăр шăл

см. хăмăр шăл

пĕчĕк шур шăл

см. шур шăл

пысăк шур шăл

см. шур шăл

шур хырăмлă шур шăл

см. шур шăл

шур шăл

белозубка — crocidura [пĕчĕк каюрасен йăхне кĕрекен шурă шăллă чĕрчун]; пĕчĕкçĕ шур шăл карликовая белозубка — suncus etruscus; пĕчĕк шур шăл малая белозубка — crocidura suaveolens; пысăк шур шăл большая белозубка — crocidura lasiura; пăвăр шур шăл бурая белозубка — crocidura russula; шур хырăмлă шур шăл белобрюхая белозубка — crocidura leucoda

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

шăл

сыларга (вытирать)

шăл

теш (зуб)

Çавăн пекех пăхăр:

шăккарт шăкки-шакки шăклан шăклă « шăл » шăл-çăвар шăла шăлавар шăлаварлăх шăлами

шăл
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org