Шырав: юман пурçăн хурчĕ

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

авкалан

2.
двигаться плавно, красиво
линкка-линкка авкаланма юман хăма кирлĕ — фольк. чтобы красиво станцевать танец «линка-линка», нужны дубовые половицы («Линкка-линкка»)

авра-çавра

скрученный
перевитый

Авра-çавра пурçăн тутăр. (Асамат кĕперĕ). — загадка  Шелковый платок весь перевит. (Радуга).

армак-чармак

1.
растопыренный
раскоряченный
прост.
армак-чармак çын — раскоряка (о человеке)
армак-чармак ват юман — старый дуб с растопыренными ветвями

блузка

блузка
пурçăн блузка — шелковая блузка

буфет

буфетный
юман буфет — дубовый буфет

вăнла

лететь с гудением, с жужжанием, со свистом
вĕлле хурчĕ вăнласа вĕçет — жужжит пчела

вăрăмтуна

комариный
сивчир вăрăмтуни — малярийный комар
вăрăмтуна хурчĕ — личинка комара, мотыль
вăрăмтуна нăйлани — комариный писк

вĕлле

улей
рамăллă вĕлле — рамочный улей
арча вĕлле — рамочный улей
тунката вĕлле — колодный улей
каска вĕлле — колодный улей
вĕлле ани — отверстие улья (колодного)
вĕлле хуппи — должея
вĕлле шăтăкĕ — леток, отверстие (в улье)
вĕлле хурчĕ — пчела
вĕлле тыт — держать пчел
вăл вунă вĕлле хурт усрать — у него десять ульев (он держит десять семей пчел)

вителĕк

1.
то, чем покрываются, одеваются
покрывало, одеяло и т. д.
пурçăн вителĕк — шелковое покрывало
вителĕк пĕркен — накрыться одеялом

вутă

дровяной
хурăн вутти — березовые дрова
юман вутти —дубовые дрова
вутă тукмакки — колотушка дтя колки дров
вутă шаршане — поленница
вутă сарайĕ — дровяной сарай дровяник
вутă çур — колоть дрова
вутă тат — пилить дрова
вутăлăх хурăн кас — рубить березу на дрова

газ

II.
газ (çӳхе пурçăн) [фран. gaze]

джерси

прил. и сущ.
джерси (çăм е пурçăн трикотаж)
джерси пальто — пальто джерси

енчĕк

I.
кисет
мешочек (напр. для ниток)
пурçăн енчĕк — шелковый кисет
тапак енчĕкĕ — кисет
Инкек инçетре мар, çумри енчĕкрех. — посл. Беда не за горами, а при себе, в кисете.
Ик енчĕкре ик шăрçа, пин тенкĕпе сутмастăп. (Куç). — загадка В двух мешочках две бусинки, не продам и за тысячу рублей. (Глаза).

имитациле

имитировать
юман майлă имитациле — имитировать дуб
çын сассине имитациле — имитировать чужой голос

йăкăш

подр. —
о быстром скольжении, выскальзывании

кĕнеке алăран йăкăш тухса ӳкрĕ — книга выскользнула из рук
йăкăш шуса ӳк — поскользнуться и упасть

йăкăш-йăкăш — усил. от йăкăш
йăкăш-йăкăш шуçкалама юман хăма кирлĕ — фольк. чтоб скользить красиво в танце, нужен нам дубовый пол («Линкка-линкка»)

йăлт

II. подр. —
о мгновенном действии

йăлт сиксе тăр — мигом вскочить
Йăлт пăхрăм та юман хыçне пытантăм. (Çиçĕм). — загадка Мелькну и спрячусь за дуб. (Молния).

йăлт-йăлт —
1) усил. от йăлт II.
2) подр. — о мигании, мерцании
лампа йăлт-йăлт çутатса илет — лампа мигает

йăлтăр

ярко
йăлтăр кӳлĕ — сверкающая поверхность озера
йăлтăр пурçăн — блестящий шелк

йăмăх

2.
яркий, ослепительный
йăмăх çутă — яркий свет
йăмăх пурçăн — яркий шелк

йăмăх

II.

1.
гореть, светить, блестеть
переливаться

пурçăн йăмăхса тăрать — шелк блестит и переливается
тӳпере пин-пин çăлтăр йăмăхать — в небе сверкают мириады звезд

канаус

канаус (пурçăн тĕсĕ)

капмар

грандиозно, массивно, величественно
ту капмарĕ — громада гор
капмар çурт — громадный дом
капмар хула — величественный вид города
капмар юман — массивный дуб

каркаланчăк

1.
раскидистый, развесистый
каркаланчăк юман — раскидистый дуб

кармаклан

2.
сплетаться, переплетаться
ватă юман турачĕсем кармакланса пĕтнĕ — ветви старого дуба переплелись

кармаклан

4.
раскидываться, растопыриваться
кармакланса пыр — идти широко расставляя ноги
юман кармакланса ларать — дуб широко раскинулся

ката

I.

1.
кустарник
молодая поросль, мелколесье

юман кати — молодой дубняк
Кашкăр катинче качака пурăнмасть. — погов. В лесочке, где водятся волки, козе не житье.

катка

кадочный
катка çарти — утор в кадке
катка шултăрканă — кадка рассохлась
пĕр катка хăяр тăварларăмăр — мы засолили кадушку огурцов
вуник юман пĕр кутра: кассан каска лулмĕ-ши, çур-сан суркам пулмĕ-ши, тусан катка пул-мĕ-ши? — фольк. двенадцать дубов растут вместе: коли срубить — будут плахи, расколоть их— будет клепка, сколотить — будет кадка

катмар

громадный, огромный, массивный, колоссальный
катмар юман — массивный дуб

кĕпе

платяной, плательный
венчет кĕпи — подвенечное платье
пурçăн кĕпе — шелковое платье
çанăсăр кĕпе — платье без рукавов
хулсăр кĕпе — платье без рукавов
кĕпелĕх пурçăн — плательный шелк, шелк на платье

кĕрелĕх

2.
прочность, крепость
юман кĕрелĕхĕ — прочность дуба

кĕреш

I.

1.
кряж
кĕреш юман — дубовый кряж

кĕрĕ

2.
крепкий, прочный, массивный
кĕрĕ юман — кондовый дуб

кĕрнеклĕ

4.
сильный, крепкий
коренастый
ядреный

кĕрнеклĕ хул-çурăм — атлетическое телосложение
кĕрнеклĕ юман — коренастый дуб

кисĕп

пест
йĕс кисĕп — медный пест
юман кисĕп — дубовый пест
кисĕппе тӳ — толочь пестом
Кисĕпĕн икĕ вĕçĕ те шĕвĕр. — посл. У песта оба конца заострены. (соотв. Палка о двух концах).
Чӳречерен йĕс кисĕп кĕрет. (Хĕвел пайăрки). — загадка В окно влезает медный пест. (Луч солнца).

кокон

коконный
пурçăн коконĕ — шелковичный кокон

комбинаци

3.
комбинация (херарамсен аялти кĕпи)
пурçăн комбинаци — шелковая комбинация

косынка

косынка
пурçăн косынка — шелковая косынка

кофта

кофта, кофточка
алапа çыхнă çăм кофта — шерстяная кофта ручной вязки
пурçăн кофта — шелковая кофточка

крепдешин

крепдешин (пурçăн пусма)

лапсăркка

1.
развесистый, раскидистый, густой, густолиственный, пышный
лапсăркка юман — развесистый дуб
лапсăркка шăлан тĕмĕ — пышный куст шиповника

ларт

19.
занозить
засорить
засадить жало

алла шăрпăк лартрăм — я занозил руку
вĕлле хурчĕ сăннине лартса хăварчĕ — пчела ужалила и оставила жало

лаштра

1.
развесистый, раскидистый, с густой кроной
уй варринче лаштра юман — фольк. средь поля стоит развесистый дуб

лента

ленточный
капрон лента — капроновая лента
пурçăн лента — шелковая лента
орден ленти — орденская лента
лента фабрики — ленточная фабрика

лĕпĕш

бабочка
вĕлтрен лĕпĕшĕ — крапивница
купăста лĕпĕшĕ — капустница
капăр лĕпĕш — боярышница
упа лĕпĕшĕ — совка
лĕпĕш хурчĕ — гусеница

марокен

марокен (пурçăн пусма)

матери

матерчатый
икĕ анлă матери — двойная материя
пурçăн матери — шелковая материя
матери пиçиххи — матерчатый поясок

мĕн

3. мест. вопр.
употр. при вопросе, переспрашивании
 
а, что

— Юман! — Юман!
— мĕн? — что?
мĕн, илсе каймарĕç-им сана? — что, не взяли тебя с собой?

муар

муар (çирĕп пурçăн)

муслин

муслиновый
пурçăн муслин — шелковый муслин
муслин шарф — муслиновый шарф

нервен

большой
крупный
нервен вăрман  большой лес
нервен юман исполинский дуб

панель

3.
панель (хӳмен сăрланă е мĕнпе те пулин витнĕ аялти пайĕ)
юман панель — дубовая панель

парашют

парашютный
пурçăн парашют — шелковый парашют
парашют вышки — парашютная вышка
парашют спорчĕ — парашютный спорт
парашют чĕнĕсем — парашютные ремни
парашютпа сик  —прыгать с парашютом

парча

парча (укаллă пурçăн)

патвар

крепко, сильно, мощно
патвар алăсем — сильные руки
патвар каччă — здоровый парень
патвар хул-урăм — крепкое телосложение
патвар юман — могучий дуб
чунĕпе вăл патвар — он крепок духом
патвар ут — шагать бодрым шагом
калча патвар шăтса тухнă — хлеба взошли дружно

паттăр

2.
крепкий, мощный, могучий
паттăр юман — могучий дуб
паттăр кĕлеткеллĕ çын — человек крепкого телосложения
вăл такамран та — паттăр он сильнее всех

пĕр-пĕччен

совершенно один, один-одинешенек
в совершенном одиночестве

уйра пĕр-пĕччен юман ларать — в поле стоит одинокий! дуб
вăл пĕр-пĕччен пурăнать — он живет один-одинешенек

пĕчĕкçĕ

маленький, небольшой
пĕчĕкçĕ карчăк — маленькая старушка
пĕчĕкçĕ пит-куç — личико
пĕчĕкçĕ пӳрт — (маленькая) избушка
Пĕчĕкçĕскер, чиперскер, çĕр шăтарса тухнăскер, пурçăн тутăр çыхнăскер. (Мăкăнь). — загадка Малюсенький, прелестный, сквозь землю прошел, повязался шелковым платком. (Мак).

пиçĕ

1.
крепкий, прочный
юман çав тери пиçĕ йывăç — древесина дуба очень крепкая

пиçĕлен

1.
становиться крепким, прочным
шывра выртса юман çĕрмест, пиçĕленет çеç — в воде дуб не гниет, а становится крепче

пиçиххи

поясной
пурçăн пиçиххи — шелковый пояс
шăрçаллă пиçиххи — пояс, украшенный бисером
ярапаллă пиçиххи — пояс с кистями
пиçиххи тăхи — поясная пряжка
пиçиххи шерепи — кисточка на поясе
пиçиххине хытар — затянуть пояс
яуртта пиçиххи хушшине хĕстер — заткнуть топор за пояс
Икĕ пиччен пĕр пиçиххи. (Карта юписем). — загадка Два братца одним поясом подпоясаны. (Столбы ограды).

пичке

бочечный, бочковый
бензин пички — бочка из-под бензина
пушар пички — пожарная бочка
тимĕр пичке — железная бочка
юман пичке — дубовая бочка
пичке пăкки — затычка для бочки
пичке сăри — бочковое пиво
пичке тĕпĕ — днище бочки
пичке тăвакан — бонаррь
пичке хăми — бочечная клепка
Пĕчĕк майра пичке ăсти. (Чăхă). — загадка Маленькая барынька — бочки делает. (Курица).
Шур пичкере икĕ тĕслĕ сăра. (Çăмарта). — загадка В белой бочке два сорта пива. (Яйцо).

платье

платье
пурçăн платье — шелковое платье
çуллахи платье — летнее платье
платье çĕлет — заказать платье

пурçăн

шелковый
вискоза пурçăнĕ — вискозный шелк
хайла пурçăн — синтетический шелк
пурçăн йывăççи — шелковица
пурçăн кĕпе — шелковая рубашка
пурçăн çип — шелковые нитки
пурçăн çиппи — шелковинка
пурçăн тутăр — шелковый платок
пурçăн хурчĕ — шелковичный червь
пурçăн тĕртекен хапрăк — шелкоткацкая фабрика
пурçăн тĕртес ĕç — шелкоткачество

пусма

тканевый, матерчатый, полотняный
пурçăн пусма — шелковая ткань
чечеклĕ пусма — цветастая материя
пусма татăкĕ — кусок полотна

пуç

9.
конец, оконечность, край
вăрман пуçĕ — конец леса
пĕрене пуçĕ — конец бревна
ял пуçĕ — край деревни
Пĕр пуçĕ çăка, тепĕр пуçĕ юман, варринче вăкăр. (Тăпачă). — загадка На одном конце липа, на другом — дуб, а посредине — бычок. (Цеп).  

пӳ

4.
стебель
ствол

хăмăш пĕвĕ — стебель камыша
юман пĕвĕ — ствол дуба

пыл

медовый
çăка пылĕ — липовый мед
çулçă пылĕ — падевый мед
çунă пыл — падевый мед
чечек пылĕ — цветочный мĕд
хурт пылĕ — пчелиный мед
пыл (карас) куçĕ — ячейка (в сотах)
пыл наркăмăшĕ — пчелиный яд
пыл хурчĕ — пчела
пыл шывĕ — медовый сироп
пыл ларнă мед — засахарился, кристаллизовался
пыл пухнă вăхăт — медосбор
пыл юхтармалли машина — медогонка
пыл ил — снимать мед
пыл пух — снимать мед
пыл юхтар — гнать мед
Чĕлхе çинче пыл, чĕрере пăр. — посл. На языке мед, а на сердце лед.
Пуç вĕçĕнче пыл калакĕ. (Ыйхă). — загадка У изголовья лопатка с медом. (Сон).

савăл

клином
тимĕр савăл — железный клин
юман савăл — дубовый клин
савăл сухал — борода клином
савăл яр — 1) вбивать клин 2) перен. разъединять, ссорить
савăл пар — 1) вбивать клин 2) перен. разъединять, ссорить
савăл çап — 1) вбивать клин 2) перен. разъединять, ссорить
халăх савăлпа çапса хĕснĕ пек — народу битком набилось (букв. как будто клином затиснули)
пуртă савăлĕ тухса ӳкнĕ — у топорища выпал клинышек
Савăла савăлпа кăлараççĕ. — погов. Клин клином вышибают.

сакăрçĕр

восемьсот
восьмисот-

сакăрçĕр тенкĕ — восемьсот рублей
сакăрçĕртен хĕрĕх катăк — без сорока восемьсот
сакăрçĕр çулхи юман — восьмисотлетний дуб

салтак

солдатский, воинский
пехота салтакĕ — солдат-пехотинец
совет салтакĕ — советский солдат
сроклă службăри салтак — солдат срочной службы
сроксăр службăри салтак — солдат-сверхсрочник
салтак арăмĕ — солдатка, солдатская жена
салтак вăййи — 1) военное обучение, марширбвка 2) маневры
салтак таврашĕ — собир. солдаты
салтак тумтирĕ — военное обмундирование
салтак хатĕрĕ — амуниция
салтака кай — идти в солдаты, быть призванным
яштак юман кашталăх, яштак ачасем салтаклăх — фольк. стройные дубки идут на слеги, а стройные парни — в солдаты

сарă

желтый
сарă кăранташ — желтый карандаш
сарă кĕрĕк — шуба желтой дубки
сарă пурçăн кĕпе — платье из желтого шелка
сарăрах шурă — желтоватый, изжелта-белый
сарă хăмла çырли — желтый сорт малины
сĕтел çинчи сарă сăри тинĕс енчи эрех пек — фольк. янтарное пиво на столе — что заморское вино

саржа

саржевый
пурçăн саржа — шелковая саржа
саржа аçлăк — саржевая подкладка

сăнă

3.
жало
çĕлен сăнни — змеиное жало
сатира сăнни — перен. жало сатиры
вĕлле хурчĕ сăннине лартрĕ — пчела оставила жало

сăсăл

3.
труха, древесная гниль, ситовина
юман сăсăлĕ — дубовая гниль
йывăçа сăсăл кĕнĕ — в дереве завелась гниль

сăх

3.
жалить, кусать (о насекомых, змеях)
ăна вĕлле хурчĕ сăхрĕ — его ужалила пчела
Пĕрре çĕлен сăхнă çын çĕрĕк пăявран та хăрать. — посл. Ужаленный змеей человек и обрывка веревки боится (соотв. Пуганая ворона и куста боится).

сĕвем

1.
нить, нитка
пĕр сĕвем çип — нить
пурçăн сĕвемĕ — шелковая нитка
çĕлен çип сĕвемĕ — кусок суровой нитки
сĕвем пĕтĕр — прясть пряжу; сучить нитки

сĕтел

столовый
настольный

апат сĕтелĕ — обеденный стол
кухня сĕтелĕ — кухонный стол
çыру сĕтелĕ — письменный стол
телевизор сĕтелĕ — столик под телевизор
юман сĕтел — дубовый стол
сĕтел лампи — настольная лампа
сĕтел пичĕ — столешница, крышка стола
сĕтел сехечĕ — настольные часы
сĕтел çитти — скатерть
сĕтел хушшинче лар — сидеть за столом
сĕтел хушшинчен тух — выйти из-за стола
тулли сĕтел апат-çимĕç лартнă — стол ломится от снеди
эпир панă укçине сĕтел ури тайăличчен — фольк. мы дали такой выкуп (за невесту), что погнулись ножки стола (из свадебной песни)

сирень

сиреневый
сирень çыххи — букет сирени
сирень тĕме — куст сирени
шурă сирень — белая сирень
сирень тĕслĕ пурçăн — шелк сиреневого цвета

сунтăх

сундучный
тимĕрлĕ сунтăх — окованный железом сундук
юррăмсем юман сунтăхра, уççисем ылтăн, çăри кĕмĕл — фольк. песни мой в дубовом сундуке, замок у него серебряный, а ключ золотой

сыпă

3.
плаха, чурбан, обрубок, кусок бревна, полено
вут сыппи — полено
йывăç сыппи — кусок бревна
юман сыппи — дубовый чурбан

суркам

плаха (расколотый пополам кусок бревна)
полено
юман суркам — дубовая плаха
пĕр суркам вутă çук — нет ни полена дров

тал

прядь
пук, пучок

тал курăс — пучок мочала
пурçăн талĕ — прядь шелка

татăк

4.
отрез (ткани)
костюмлăх пурçăн татăкĕ — отрез шелка на костюм

тафта

тафта (йăлтăркка пурçăн пусма)

тĕлкĕш

4.
переливаться, сверкать
быть ярким

пурçăн мăкăнь çеçки пек тĕлкĕшет — шелк переливается как маков цвет

тĕреклĕх

1.
прям. и перен.
устойчивость, крепость, прочность
хӳ тĕреклĕхĕ — крепость стены
социализмлă йĕрке тĕреклĕхĕ — ист. прочность социалистического строя
юман тĕреклĕхĕ — прочность дуба

тĕрке

3.
моток
пурçăн тĕрки — моток шелковых ниток

тилхепе

вожжа и вожжи
ахаль тилхепе — простые вожжи (веревочные)
тăхаллă тилхепе — вожжи с бляхами (разукрашенные)
чĕн тилхепе — ременные вожжи
тилхепе салт — отстегнуть, отвязать вожжи
тилхепе тыт — править (упряжкой), держать вожжи
тилхепене вĕçертсе яр — 1) отстегнуть вожжи 2) перен. ослабить вожжи, распустить
тилхепене пушат — ослабить, отпустить вожжи
тилхепене хытар — натянуть вожжи
Атăл урлă пурçăн тилхепе картам. (Асамат кĕперĕ). — загадка Шелковые вожжи через Волгу натянуты. (Радуга).

трикотаж

трикотажный
пурçăн трикотаж — шелковый трикотаж
трикотаж кофта — трикотажная кофта
чăлхапа трикотаж хапрăкĕ — чулочно-трикотажная фабрика

ту

II. глаг.

1.
делать
мĕн тăватăн? — что ты делаешь?, чем ты занимаешься?
анализ ту —
1) делать анализы (в лаборатории)
2) анализировать (напр. статью)
йăнăш ту — делать ошибки, ошибаться
сăтăр ту — наносить вред, вредить
суд ту — вершить суд, судить
усал ту — делать, творить зло
ырă ту — делать, творить добро
тума шухăшла — намереваться делать что-л.

туса пĕтер —
1) завершить, кончить делать что-л.
уй-хир ĕçĕсене туса пĕтер — завершить полевые работы
2) понаделать, сделать много чего-л.
йăнăшсем туса пĕтер — понаделать ошибок

туса пыр —
1) прийти, сделав что-л. предварительно
шкула сапатсем туса пыр — явиться в школу, приготовив уроки
2) делать что-л. регулярно, систематически, постоянно
сăнавсене куллен туса пыр — регулярно вести наблюдения

туса çитер —
1) завершать, доделывать, доканчивать
2) успевать делать что-л.

туса тултар — понаделать, сделать много чего-л.
кукăль туса тултар — понапечь пирогов

Ут тăвать те вăкăр çиет. — посл. Конь производит, да бык изводит (о расходовании средств, добытых чужим трудом).

Вĕлле хурчĕ пĕччен нумаях пыл тăваймĕ.
посл. Одна пчела много меду не насобириет.

Ĕçне тумасăр ан мухтан — погов. Не сделав дела, не хвались. (соотв. Не говори гоп, пока не перепрыгнешь).

тукун

обод (колеса)
вакун урапин тукунĕ — обод вагонного колеса
юман тукун — дубовый обод
тукун ав — гнуть ободья
тукун татăлчĕ — обод лопнул

тупăк

гробовой
юман тупăк — дубовый гроб
тупăк хуппи — крышка гриба
тупăк тăвакан — гробовщик

тут

тут, тутовник (пурçăн йывăççи)

тутăр

платочный
сам тутăр — шерстяной платок
пысăк тутăр — шаль
сăмса тутăрри — носовой платок
çыхнă тутăр — вязаный платок
тĕрленĕ тутăрăр вышитый платок
тутăр вĕçĕ —  уголок платка
тутăр кĕтесси —  уголок платка
тутăр салт — снять, развязать платок
тутăр çых — повязать платок
Çын çăварне тутăрăр карса чараймăн. — погов. На чужой роток не накинешь платок.
Пĕр майра пуçне пилĕк пурçăн тутăр çыхнă. (Чечек). — загадка Барыня повязала пять шелковых платков. (Цветок).

тымар

2.
пень
юман тымарĕ — дубовый пень
тымар кăлар — корчевать пни

улăп

исполинский, огромный
могучий, богатырский

улăп юман — дуб-исполин
улăп пӳ — исполинский рост

ултçĕр

шестьсот
шестисот
-
ултçĕр çулхи юман — шестисотлетний дуб
ултçĕр гектар çĕр — шестьсот гектаров земли

урата

4.
опора, стояк (под углом здания)
юман урата — дубовый стояк

утма

I. диал.
лента
пурçăн утма — шелковая лента
утма яр — переплетать, обвязывать лентой
утма çых — переплетать, обвязывать лентой

файдешин

текст.
файдешин (пурçăн пусма)

халат

1.
халат
ĕç халачĕ — рабочий халат
пурçăн халат — шелковый халат
шалпар халат — просторный халат
тухтăр халачĕ — докторский халат

хăвăл

бортевой
хăвăл хурчĕ — бортевой рой, бортевые пчелы
хăвăл хурт пылĕ — дикий мед
Кашни хăвăлтах пыл пулмасть. — посл. Не в каждой борти мед бывает. (соотв. Не все коту масленица).

хăмла

хмелевой
пиçнĕ хăмла — вареный хмель
хаяр хăмла — крепкий хмель
хăмла авăнĕ — овин для сушки хмеля, хмелесушка
хăмла аври — стебель хмеля, плеть хмеля
хăмла пултранки — стебель хмеля, плеть хмеля
хăмла ăсти — хмелевод
хăмла вырăнĕ — хмельник
хăмла пахчи — хмельник, плантация хмеля
хăмла пучаххи — шишки хмеля
хăмла хурчĕ — зоол. хмелевая совка
хăмла шалçи — тычина, жердь для хмеля
хăмла ярапи — гроздь, кисть хмеля
хăмла лартса тăвакан — совхоз хмелеводческий совхоз

хăра

4.
бояться,
не переносить
чего-л.
портиться от чего-л.
сивĕрен хăраман сорт—  морозоустойчивый сорт
юман йывăç йĕперен хăрамасть — древесина дуба не боится сырости

хăю

II.

1.
лента, тесьма
йăрăмлă хăю — лента с полоской
орден хăйăвĕ — орденская ленточка
пурçăн хăю — шелковая тесьма

хĕрес

крестный
крестовый

пĕчĕк хĕрес — крестик
юман хĕрес — дубовый крест
ылтăн хĕрес — золотой крест
хĕрес çакса çӳре — носить крест

хунав

2.
молодой, мелкий
хунав вăрман — мелколесье
хунав турат — отросток
хунав юман — дубовая поросль

хурт

1.
червь, червяк
гусеница

купăста хурчĕ — капустная совка
лĕпĕш хурчĕ — гусеница
çĕр хурчĕ — земляной червь
тислĕк хурчĕ — навозный червь
тымар хурчĕ — проволочник
хурт йĕнни — куколка
хурт çамки — кокон

хурт

пчелиный
вăрман хурчĕ — дикие пчелы
вĕлле хурчĕ — пчела
пыл хурчĕ — пчела
ĕç хурчĕ — рабочая пчела
сăрă хурт — трутень
хурт ами — пчелиная матка
хурт кунти — роевня
хурт питлĕхĕ — сетка от пчел
хурт сăнни — жало
хурт çăвăрĕ 1) детва, черва 2) рой
хурт çăкăрĕ — перга, хлебина
хурт ăсти — пчеловод
Хурт çĕмĕрни нихçан та каçмасть. — погов. Тому никогда не простится, кто разоряет ульи.

хусăк

узкая деревянная лопата для копания картофеля
юман хусăк — дубовая лопата

хыт

9.
стареть, терять вкус (о пиве)
юман пичкери сăра час хытмасть — пиво в дубовой бочке долгое время не стареет

циклоп

2. зоол.
циклоп (шыв хурчĕ)

чалка

I. уст.
лента
пурçăн чалка — шелковая лента

чăлха

чулочный
виçесĕр чăлха — безразмерные чулки
капрон чăлха — капроновые чулки
пĕр мăшăр чăлха — пара чулок
пански чăлха — шерстяные чулки (ручной вязки)
çам чăлха — шерстяные чулки (ручной вязки)
пурçăн чăлха — шелковые чулки
пуçсăр чăлха — паголенки
тăла чăлха — чулки, сшитые из домашнего сукна
чăлха йĕппи — спицы (вязальные)
чăлха фабрики — чулочная фабрика
чăлха вĕççĕн çӳре — ходить в одних чулках (без обуви)
чăлха сып — надвязать, удлинить чулки
чăлха çых — вязать чулки
хăрах чăлха çĕтĕлнĕ — один чулок прохудился

чесуча

текст.
чесуча (хулăн пурçăн пусма)

чĕрĕ

6.
сырой, сырцовый, являющийся сырцом
чĕрĕ пурçăн  —шелк-сырец
чĕрĕ кирпĕч — кирпич-сырец, сырцовый кирпич

шакăлча

реечный
шакăлча çап — прибить планку
юман шакăлча — дубовая рейка
шакăлча паркет — реечный паркет

шараçла

1.
украшать (узорами, вышивкой), расшивать (тесьмой, бисером)
пурçăн çиппе шараçла — украшать, вышивая шелковыми нитками

шăна

мушиный
вĕтĕ шăна — мелкая муха, мушка
симĕс шăна — мясная муха
хура шăна — муха комнатная
шăна карри — паутина
шăна кăмпи — мухомор
шăна çуначĕ — мушиные крылья
шăна хурчĕ — опарыш, личинка мухи
шăна вĕçсен те илтĕнмелле — слышно, как муха пролетит (очень тихо)

шĕвĕрĕлчен

1.
глист, аскарида, ленточный червь, солитер
шĕвĕрĕлчен хурчĕ — финна
шĕвĕрĕлчен ернĕ — завелись глисты

шифон

текст.
шифон (çӳхе пурçăн е çĕрмамăк пусма)

шпон

[ним. Span — хăйпăк]

1.
шпон, шпона (çӳхе йывăç листи)
юман шпон — дубовый шпон

штоф

текст.
штоф (çирĕп пурçăн е çăм пусма)

элмен

элмен пурçăнуст. шелк цвета бордо, бордовый шелк

юман

дубовый
ĕмĕрхи юман — вековой дуб
лашман юманĕсем — уст. корабельные дубы
юман вутти — дубовые дрова
юман çăпанĕ — дубовый орех (на листьях)
юман шкап — дубовый шкаф
Пысăк юман та пĕчĕк йĕкелтен ӳсет. — посл. И большой дуб вырастает из маленького желудя.


юман кăмпи — то же, что юманай 1.
юман лĕпĕшĕ — дубовый шелкопряд
юман пулăдиал. жерех

юпăнчă

1.
плащ, накидка
плащевой
брезент юпăнчă — брезентовый плащ
пурçăн юпăнчă — шелковый плащ
юпăнчă пусми — плащевая ткань
Уяра кура юпăнчă илме хушнă. — посл. (Не) смотря на ясную погоду, бери плащ с собой.

янкар

2.
гниль, прель, труха (древесная)
гнилушка
разг.
хăвăл юман варринчен сап-сарă янкар тухрĕ — из дуплистого дуба посыпалась желтая труха

ярапаллă

с кистями, бахромой
с подвесками, украшениями

ярапаллă пиçиххи — пояс с кистями
ярапаллă пурçăн тутăр — шелковый платок с бахромой

çава

коса
вырăсла çава — русская коса (разновидность косы)
çава аври — косовище
çава кăпăлĕ — часть косы, прикрепляемая к косовищу
çава тăпси — пятка косы
çава кĕлли — пятка косы
çава савăлĕ — клинышек для закрепления косовища
çава пастарĕ — клинышек для закрепления косовища
çава сăмси — яосок косы
çава тытки — поперечная ручка на косовище
çава çап — точить косу (брусочком)
çава лапаткала — точить косу (брусочком)
çава тупта — отбивать косу
çавапа çул — косить косой
улăхра çава сасси ян та ян каять — на лугу так и звенят косы
яштак юман кутĕнче çава касми курăк пур — фольк. под стройным дубом трава растет так густо, что ее не берет коса

çăмха

1.
клубок, моток
пурçăн çăмхи — клубок шелковой пряжи
çăмха сӳт — распускать клубок
çăмха пек кусса кай — покатиться клубком
çăмха пек чăмăртан — свернуться клубком
Пĕр çăмхана пин йĕп чикнĕ. (Чĕрĕп). — загадка В один клубочек воткнута тысяча иголок. (Еж).

çăпан

2.
нарост, наплыв (на дереве)


юман çăпанĕ — чернильные орешки (на листьях дуба)

çĕмĕрт

черемуховый
çĕмĕрт йывăçĕ — черемуха (дерево)
çĕмĕрт çеçки — цветы черемухи
çĕмĕрт пек хура — черный, как черемуха, черный-пречерный
çĕмĕрт куçлă хĕр — девушка с глазами черными, как черемуха
çĕмĕрт çеçки çурăлчĕ — черемуха расцвела
Хырăмĕ — юман, кăвапи — çăка, пиçиххийĕ — çĕмĕрт. (Пичке). — загадка Живот дубовый, пуп липовый, а пояс черемуховый. (Бочка).

çивитти

2.
покрывало
скатерть

пурçăн çивитти — шелковое покрывало
сĕтел çивиттийĕ — скатерть
краватĕ шурă çивиттипе витнĕ — кровать покрыта белым покрывалом

çип

нитяный
арланă çип — пряжа
йĕтĕн çиппи — льняная пряжа
капрон çиппи — капроновые нитки
кĕр çиппи — нитки для нитченок
кумă çиппи — нити основы
мулине çиппи — нитки мулине
пасар çиппи —  фабричные нитки
пурçăн çип — шелковые нитки
пушкар çиппи — шпулечные нитки
синтетика çип — синтетическая пряжа
çăм çиппи — шерстяная пряжа
çĕлен çип — суровая нитка
ураççи çиппи, урлă çип — нитки для утка
шăрчăк çиппи — нитки в мотке
çип перчи — нитка, ниточка, нить
çип çăмхи — клубок ниток
çип ури — моток ниток
çип хутăрĕ — мотушка ниток
çип чăлха — нитяные чулки
йĕппе çип пек — как иголка с ниткой (неразлучны)
çип арла — прясть пряжу
çип арлакан хапрăк — прядильная фабрика
çип пĕвет — окрашивать пряжу
çип пăтла — лощить пряжу (чтобы сделать ее скользкой при тканье)
çиппе туртса тух — сметать на живую нитку
Çинçе çипрен çăмха пулать. — погов. И из тонкой нити образуется клубок.
Çип ăçта çинçе, çавăнтан татăлать. — посл. где тонко, там и рвется.

çиçкĕн

4.
нарядно, щеголевато
форсисто
прост.
çиçкĕн пурçăн кĕпе — нарядное шелковое платье
çиçкĕн тумлан — одеваться щеголевато

çитĕ

1.
покрывало
пурçăн çитĕ — шелковое покрывало
сĕтел çитти — скатерть
тӳшек çитти — 1) покрывало 2) простыня
кресло çитти — чехол для кресла

çурхах

4. собир.
рубище, лохмотья
рвань, рванье
прост.
Пурри пурçăн тăхăнать, çукки çурхах тăхăнать. — погов. Богатый одевается в шелка, а бедный — в рубище.

çӳçе

II.

1.
бахрома
кисточка и кисточки
тутăр çӳçи — бахрома платка
çӳçее яр — отделать бахромой
çыхмăттăм пурçăн тутăрăма — çӳçи кӳрет илемне — фольк. я бы не повязывала шелковый платочек, да очень уж красивы его кисти

ăшлăх

для подкладки, на подкладку
ăшлăх пурçăн — подкладочный шелк

ĕмĕрхи

1.
вековой
ĕмĕрхи юман — вековой дуб

каска

II. (каска)

1.
колода, чурбан
плаха

вутă каски — колбда, на которой колют древа
юман каска — дубовая колбда
каска вĕлле — колода (улей)
каска пуканĕ — чурбан, обрубок дерева
каска урапи — телега для перевозкн бревен
Çӳрен каска якалнă, выртан каска мăкланнă. — посл. Перекатывающаяся колбда станбвится гладкой, а лежачая обрастает мхом. (соотв. Под лежачий камень вода не течет).

юпа

1.
столб
опора

вата юп — столб в частоколе
йĕтем юпи — гуменный столб
масар юписем — намогильные столбы
телефон юписем — телефонные столбы
хапха юписем — столбы ворот
чикĕ юпи — 1) пограничный столб 2) межевой столб
юман юп — дубовый столб
юп ларт — ставить столб
юп пек хытса тар — застыть столбом, остолбенеть

юмах юп тăрринче, хам урхамах çийĕнче — сказка где-то на столбе, а рассказчик на коне (говорят тому, кто назойливо просит рассказать сказку)

хурт


çутă хурт — светлячок
шăна хурчĕ — опарыш
хурт курăкĕ бот. пустырник
хурт кас — снимать соты с медом

хайла


çын хайланă — искусственный
Çĕрĕн çын хайланă спутникĕ — искусственный спутник Земли
çын хайланă пурçăн — искусственный шелк

пир-авăр

холщовый, холстинный, полотняный, тканевый
хлопчатобумажный
текстильный

пурçăн пир-авăр — шелковая ткань
пир-авăр ăстисем — мастера ткацкого дела
пир-авăр институчĕ — текстильный институт
пир-авăр комбиначĕ — текстильный комбинат
пир-авăр производстви — ткацкое производство

çуткам

2.
яркий, блестящий
çуткам пурçăн — яркий шелк

йăлттам

4.
просвечивающий, прозрачный
йăлттам пурçăн — прозрачный шелк

маркизет

маркизетовый
пурçăн маркизет — шелковый маркизет
маркизет кĕпе — маркизетовое платье

флер

флер (çӳхе пурçăн)

улма


куç улмианат. глазное яблоко
улма кăвак (чăпар) — серый в яблоках (о масти лошади)
улма хурчĕ зоол. плодожорка

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Юманкка

(ЙУМАНККА), яз. и. м. К.-Кушки, Рекеев, Т.-И.-Шем. (Ашм. Сл. IV, 324). Юманкка тесе: юман пек питĕ пултăр, тĕреклĕ пултăр, чирĕ ан тивтĕр тесе хураççĕ. Иревли (Ашм. Сл. IV, 324). Пожелание, чтоб новорожденный стал крепким и здоровым (как дуб).

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

нăкăлантар

ç.в. Нăкăт; хытар, пирчет, тĕреклет. Юман таптаса нăкăлантарнă тăпрана юратмасть. А.Емельянов //Я-в, 1991, 7 /, 2 с.

нисеп

п.с. Тыткаларăшăн (туп.), хутшăну культурин çирĕпленнĕ йĕрки; йӳнлĕх, сапăрлăх, этикет. Нисĕп çуккипелен ... эп тав тума ялан манатăп. А.Юман //ТА, 1978, 3 /, 8 с. Пĕрин те çук этем нисепĕ, çӳреççĕ йытă пек урса. В.Ахун, 1990, 30 с. Сумран тухать чăваш нисепĕ, хухать Митта чĕлхин хисепĕ. Ю.Сементер, 1991, 84 с. Сĕтел çапса, сăмсаран шаккаса вăрçассăм килет те, ... чăваш нисепĕ-сипечĕ чарса тăрать. Н.Егоров //Х-р, 27.03.1997, 3 с. — нисĕпе пĕлмен этем (К.Турхан, 1976, 79 с.); нисеп лексики, пуплев нисепĕ (Н.А.Андреев — Урхи Наумĕ, 2002, 60—61 с.); — Ашмарин, IX, 29 с.

нисĕп

п.с. Тыткаларăшăн (туп.), хутшăну культурин çирĕпленнĕ йĕрки; йӳнлĕх, сапăрлăх, этикет. Нисĕп çуккипелен ... эп тав тума ялан манатăп. А.Юман //ТА, 1978, 3 /, 8 с. Пĕрин те çук этем нисепĕ, çӳреççĕ йытă пек урса. В.Ахун, 1990, 30 с. Сумран тухать чăваш нисепĕ, хухать Митта чĕлхин хисепĕ. Ю.Сементер, 1991, 84 с. Сĕтел çапса, сăмсаран шаккаса вăрçассăм килет те, ... чăваш нисепĕ-сипечĕ чарса тăрать. Н.Егоров //Х-р, 27.03.1997, 3 с. — нисĕпе пĕлмен этем (К.Турхан, 1976, 79 с.); нисеп лексики, пуплев нисепĕ (Н.А.Андреев — Урхи Наумĕ, 2002, 60—61 с.); — Ашмарин, IX, 29 с.

пархăт

п.в. Çăра, кĕске, çемçе тĕклĕ пир; бархат. Кĕпӳ сан пултăр пархăтран! Г.Айхи, 1968, 110 с. Ма пархăт сăхманли шукăльленме пуçламĕ. Н.Теветкел //Х-р, 30.11.2000, 3 с. — пурçăн-пархăт (П.Хусанкай, 1968, 178 с.); пархăт чаршав (Т-ш, 1995, 27 /, 3 с.). — Ашмарин, IX, 116 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вĕлле

улей
вĕлле сутăн илтĕм — улей купил
вĕлле çăварĕ, вĕлле хуппи, ани — должея
вĕллесем хĕл каçмалли вырăн — мшанник
вĕлле хурчĕ шавлани пек шавла — нагудеть, нагудить

кил

I.
дом
киле — домой
килте — дома
килти — домашний
кил-çурт — домашнее строение
кил-вут — домашний очаг
вĕсем килĕпех усал — у них вся семья негодная
кил-йыш — семейный, семейство
киле йулнă çынсем — люди оставшиеся дома
кил-карти, кил-хушши, карташ — двор
кил хурчĕ — дикая пчела  
кил пуç — хозяин дома
епĕ хам, килтескер, парса йамарăм — так как я сам был дома, то я не дал
вăл ĕнесем килтине пĕлмен — он не знал, что коровы дома
килĕм вутăм кил тулли — моих семейных полон дом
тĕп килĕ — родной дом
киллĕн киллĕнех — дом за домом
килелле — домой, по направлению к дому
хăна кил йар — пустить на квартиру

пурçăн

шелк
пурçăн тутăр — шелковый платок
пурçăн пиçиххи — шелковый пояс

пыл

мед
пыл карасĕ — сот
пыл карасне сутать — продает медовые соты
тырă-пулă пылахĕпе — сладость нового хлеба

пыл курăкĕ — клевер
пыл хурчĕ — пчела

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

тут

йывăç, çырлисем хăмла çырли майлă, çулçисем хурăн çулçи пек. Пурçăн хурчĕсене çав çулçăсене çитерсе усраççĕ. Ама çурри тут йывăççи* каскине чавтарнă та ун ăшне патша хĕрне хупса ларттарнă. *Тут йывăççин çырлисем хăмла çырли майлă, çулçисем хурăн çулçи пек пулаççĕ [Первая 1909:76].

хуйăр

хупă. Лашана сĕлĕ панă чухне йĕкел (икел) çăнăхĕпе е юман хуйăрне (хуппине) çăнăх пек тӳсе квасцыпе хутăштарас пулать те йĕпетнĕ сĕлĕ çине сапса парас пулать [Сельский 1910:4].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

атлас

2. сущ.муж.
атлас (ялтăркка пурçăн пусма)

блестящий

прил.
1. (син.сверкающий; ант. тусклый) çутă, ялтăркка, çиçкĕн; блестящий шёлк ялтăркка пурçăн
2. (син. великолепный, замечательный), блестяще нареч. чаплă, мухтавлă, питĕ лайăх; певец выступил блестяще юрăçă питĕ чаплă юрларĕ

бочка

сущ.жен.
пичке; дубовая бочка юман пичке; бочка для воды шыв пички; обручи бочки пичке кăшăлĕсем

гусеница

сущ.жен.
1. хурт, лĕпĕш хурчĕ; гусеница капустницы купăста лепĕшĕн хурчĕ
2. гусеница (трактор, танк кустăрмин пайĕ)

держать

глаг. несов.
1. тыт, тытса тăр; держать в руках алăра тытса тăр; правильно держать ручку ручкăна тĕрĕс тыт
2. тыт, чар, ярса тыт; тормоза не держат тормоз чараймасть (машинăна); Держите вора! Вăрра тытăр!
3. тыт, усра, тытса усра, пăхса усра; держать свиней сысна усра; мой дед держит пчёл манăн асатте вĕлле хурчĕ тытать
4. (син. хранить) тыт, усра, хывса усра; держать деньги в банке укçана банкра усра ♦ держать оборону хӳтĕленсе çапăç; держать экзамен экзамен тыт; держать в мыслях асра тыт; держать жильцов хваттере яр, пурăнма яр; держать вправо сылтăмалла пăрăн; держать речь сăмах кала (пухура); держать в руках алăра тыт, хытă тыткала

дуб

сущ.муж., множ. дубы
юман; вековой дуб ĕмĕрхи юман; кора дуба юман хуппи, тункăр

дубовый

прил.
юман ...; юман -ĕ; дубовые доски юман хамасем; дубовые жёлуди юман йĕкелĕ

дубрава

сущ.жен.
юманлăх, юман вăрманĕ

жёлудь

сущ.муж., множ. жёлуди
йĕкел; дубовые жёлуди юман йĕкелĕ

исполин

сущ.муж. (син. великан, гигант, богатырь; ант. карлик, пигмей)
улăп; дуб-исполин улăп юман, ĕмĕрхи юман

клин

сущ.муж., множ. клинья
савăл; дубовый клин юман савăл; вбить клин савăл çап ♦ борода клином шĕвĕр сухал; свет не клином сошёлся тĕнче хĕсĕр мар (ĕçе тĕрлĕ майпа татса пама пулни çинчен); Клин клином вышибают погов. Савăла савăлпа çапса кăлараççĕ; озимый клин кĕрхи тырă пусси

колода

1. сущ.жен.
1. (син. чурбак) каска; дубовая колода юман каска; рубить мясо на колоде каска çинче аш кас
2. (син. корыто) кулата, каска курите; водопойная колода выльăх шăвармалли кулата

кора

сущ.жен.
1. хупă, хуйăр; кора дерева йывăç хуппи; кора дуба юман хуйăрĕ
2. витĕм; кора Земли Çĕр витĕмĕ

косынка

сущ.жен.
косынка (виç кĕтеслĕ çăмăл тутăр); шёлковая косынка пурçăн косынка

кофта

сущ.жен.
кофта; шёлковая кофта пурçăн кофта; вязаная кофта çыхнă кофта; носить кофту с юбкой кофтăпа тата юбкăпа çӳре

лента

сущ.жен.
хăю, йĕсме; шёлковая лента пурçăн хăю; изоляционная лента изоляци хăййи ♦ пулемётная лента пулемёт хăйăвĕ (патронсем тултарни); лента транспортёра транспортёр хăйăвĕ (япаласене куçарса тăракан тăрăх)

личинка

сущ.жен.
хурт; личинка мухи шăна хурчĕ; личинка бабочки лĕпĕш хурчĕ

материя

сущ.жен.
1. матери (çут тĕнчере мĕн пурри)
2. пусма, матери; шёлковая материя пурçăн пусма

нейлон

сущ.муж.
нейлон (пурçăн евĕр синтетик пусма)

паркет

сущ.муж.
паркет (йывăç шакмаксене эрешлесе витнĕ урай); дубовый паркет юман паркет; натереть паркет паркета якатса çутат

пень

сущ.муж., множ. пни
тунката; дубовый пень юман тункати; корчевать пни тунката кăкла, кăк кăкла

платье

сущ.сред.; множ. платья
1. (син. одежда) тум, тумтир, çи-пуç; верхнее платье çиелти тумтир (пальто, кĕрĕк таврашĕ);
2. кĕпе (хĕрарăмсен); шёлковое платье пурçăн кĕпе; подвенечное платье венчет кĕпи

полёт

сущ.муж.
вĕçев; вĕçни; полёт пчелы вĕлле хурчĕ вĕçни; ночной полёт çĕрлехи вĕçев; первый полёт в космос тĕнче уçлăхне пĕрремĕш хут вĕçсе кайни

полотно

сущ.сред.; множ. полотна
1. (син. ткань, холст) пир, пусма; домашнее полотно килте тĕртнĕ пир; льняное полотно йĕтĕн пирĕ; шёлковое полотно пурçăн пусма
2. (син. картина) картина, ӳкерчĕк (пир çине ӳкерни) ♦ полотно транспортёра транспортёр хайăвĕ (машина пайĕсене куçараканни); полотно железной дороги чугун çул тăпрасĕ (шпал, рельс хума купалани)

пчела

сущ.жен., множ. пчёлы
вĕлле хурчĕ, пыл хурчĕ; держать пчёл хурт ĕрчет

розовый

прил.
1. кĕлчечек -ĕ; розовый куст кĕлчечек тĕми
2. кĕрен, шупка хĕрлĕ; розовый шёлк кĕрен пурçăн

сук

сущ.муж., множ. сучья и суки
турат; сучья дуба юман турачĕсем

тонкий

прил., тонко нареч.
1. (ант. толстый) çинçе, çӳхе; тонкий шёлк çӳхе пурçăн
2. хыткан, çинçешке, яштака; девушка с тонкой фигурой çинçешке кĕлеткеллĕ хĕр
3. çинçе, чăйăлти; тонкий голос çинçе сасă ♦ тонкий слух çивĕч хăлха

царица

сущ.жен.
1. майра патша, хĕрарăм патша
2. патша майри, патша арăмĕ
3. ама (вĕлле хурчĕ пек йышлă хурт-кăпшанкăсен)

червь

сущ.муж., множ. черви
ăман, хурт; земляной червь çĕр ăманĕ; шелковичный червь пурçăн хурчĕ

шёлк

сущ.муж., множ. шелка
1. пурçăн; натуральный шёлк çут çанталăк пурçăнĕ; искусственный шёлк хайлавлă пурçăн
2. пурçăн пусма; купить шёлка на платье кĕпелĕх пурçăн пусма туян

шёлковый

прил.
пурçăн ...; пурçăн -о; шёлковая пряжа пурçăн çиппи

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хăшкăлтар

понуд. ф. от гл. хăшкăл; заставить устать; мучить; устать, изнемогать, утомиться, КС. Мана паян чуптарса хашкăлтарчĕ вăл. ''Вĕлле хурчĕ'' 27. Тата вĕт кăткă та вĕллере йăва туса хăшкăлтарать. ''Ib''. 13. Амăшсĕр нумая ларнă хуртсем ют амăшне йышăнмасăр питех хăшкăлтараççĕ. ''N''. Вĕсене вăйсăрлатса хăшкалтарать. ''N''. Хăйне парăмлă çынсене ĕçлеттерсе хăшкăлтарать. Вăсене пайтах хăшкăлтарса çӳретнĕ. || Надоедать. ''Тюрл''. Хăшкăлтарас она (надоесть). ''Сред. Юм.'' Кô ачапчава килтен ан илсе тôхса хôр çав, киле кайас тесе чисти хăшкăлтарчĕ.

хăшместĕр

лесник. Карм. Çӳлă тусем çинче кăвак юман, хăшместĕрĕн савнă йывăçĕ.

ямăт

/Йамăт/ (jамы̆т), готовый. См. янта. Истор. Хресченсем: улпут ĕçĕ, тесе, ĕçе çийелтен анчах ĕçленĕ; улпучĕсем те, ямăта вĕреннĕскерсем, тăрăшман. Ч.II. Ямăт мула ĕмĕтленсе, пуян çын хĕрне ан тапăнăр. СПВВ. X. Ямăт, ямăттине, янтă, ямăтлас, янтлас. КС. Ямăтранах пуйрĕ. Разбогател чужим добром (но законно). Орау. Ямăтранах пуйрĕ (чужим добром, но законно, напр. женитьбою). Ib. Çын ямăчĕпе пуййĕрç (= пуйрĕç) вĕсем, разбогатели чужим добром (готовым). М.А. 74. Епле вăл ямăтран тупасшăн? терĕç илтлекенсем. Сир. 132. Çыннăн асаппа пухăннă ямăтне çăтса яраймĕ вăл, калла кăларса парĕ; пурлăхĕ тăрăх унăн тӳлĕвĕ пулĕ, савăнсах тараймĕ вăл. Сред. Юм. Тăван пиччĕшĕн мар, ытти ашшĕпе, амăшпе пĕр тăвансĕн çорчĕ-йĕрĕ, ытти япаласĕм те она йолсан: ямăт полнă, теççĕ. Следовательно, ямăт означает имущество, оставшееся после родственников, не живущих в одном доме. Однако, если родители до своей смерти не выделили сыну имения, которое он должен бы получить, и он получает его лишь после их смерги, то это не будет «ямăт». Ib. Ямăта çиç пăхать. Все даровое хочет получать. Вĕлле хурчĕ. Вĕсем (сăрăсем) вĕллере те, тулта та нимскер те тумаççĕ, ямăт апат çиеççĕ те, сĕрлесе çеç лараççĕ. N. Эпир соха сохаласа çӳреппĕр, эсĕ конта ямăтран икерч çисе ларатăн. N. Теприсем пыраççĕ те: ха! ха! ямăттине йышанать! теççĕ. Другие подходят и говорят: «Смотри-ка, он присваивает себе готовое?».

ямăтла

/Йамăтла/ (jамы̆тла) готовить, приготовить. СПВВ. Ямăтлас = янтăлас. Вĕлле хурчĕ. Çăмартине амăшĕ перерĕн-пĕрерĕн тасатса ямăтланă карас куçне хурать.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

груздь

м кӑрӑҫ, юман кӑмпи, юманай.

дуб

мн. дубы юман; молодой дуб, дубовая поросль туйра, ҫамрӑк юман, юман хунавӗ.

дубовый

дубовый стол юман сĕтел; дубовые листья юман ҫулҫисем.

разделать

что сов., разделывать несов., туса хатӗрле (йӑрансене); разделать шкаф под дуб шкапа юман хӑмасенчен тунӑ пек курӑнмалла сӑрла.

существовать

-ствую несов. 1. пурӑн, пул; этот дуб существует около ста лет ку юман ҫӗр ҫула яхăн пурӑнать, ларать; 2. пул, пур пул; этот город существует давно ку хула ӗлӗкренпех пур.

пескарь

м. ырашпӑтри, юман пулă, кӑрчӑк, нӑртӑ, кӗрче, кӗрше.

червь

м. червяк хурт, ăман; дождевой червь ăман; шелковичный червь пурçăн хурчĕ; заморить червяка чĕре сурри ту (хырăм выçнине кăшт çырткаласа ирттерсе яр).

чесуча

мн. нет чесуча (тĕртсе тăвакан пурçăн пир).

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

вĕлле хурчĕ

см. пыл хурчĕ

йывăç пыл хурчĕ

см. пыл хурчĕ

кĕвĕ

моль — tinea [кăшлакан лĕпĕш хурчĕ]; кĕрĕк кĕви шубная моль — tinea pellionella; сĕтел-пукан кĕви мебельная моль — tuneola furciferella; тум-тир кĕви платяная моль — tineola biselliella; тырă кĕви зерновая моль — nemapogon granellus

кручак

кручак — oestrus ovis [сурăхсен пыршинче паразитла пурăнакан кукăр кут хурчĕ]

пескожил

пескожил — arenicola grubei [шăтăкра пурăнакан нумай шăрт пĕрчиллĕ тинĕс хурчĕ]

пурçăн хурчĕ

шелкопряд — bombyx [пурçăн çиппи тăвакан лĕпĕш хурчĕ]; тут пурçăн хурчĕ тутовый шелкопряд — bombyx mori; юман пурçăн хурчĕ дубовый шелкопряд — thaumetopola processionea

пыл хурчĕ

(вĕлле хурчĕ) медоносная пчела — apis mellifera [çурхах çунатлисен йăхĕнчи пыл тăвакан хурт-кăпшанкă]; йывăç пыл хурчĕ пчела-плотник — xylocopa violacea [йывăç шăтаракан пыл хурчĕ); çулçă пыл хурчĕ пчела-листорез — megachile latimanus [çулçă касакан пыл хурчĕ]; чул пыл хурчĕ пчела-каменщица — ehalicodoma muraria [йăвине цементран тăвакан пыл хурчĕ]

серпула

серпула — serpula [нумай шăрт пĕрчиллĕ тинĕс хурчĕ]

çулçă пыл хурчĕ

см. пыл хурчĕ

тут пурçăн хурчĕ

см. пурçăн хурчĕ

чул пыл хурчĕ

см. пыл хурчĕ

шерĕх

(юман пулă) жерех — aspius aspius [карп йышши пулă]

юман пурçăн хурчĕ

см. пурçăн хурчĕ

Çавăн пекех пăхăр:

юм юмала юман юман пулă « юман пурçăн хурчĕ » юманай Юманай Ялтăра Юманкка юманлăх юманлăх шĕпшĕлĕ

юман пурçăн хурчĕ
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org