Шырав: явăнакан вăрăм туна

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

алă

ручной
ал арманĕ — ручная мельница
алă ĕçĕ — ручная работа
ал лаппи  — ладонь
ал пичĕ — ладонь
ал тупанĕ — ладонь
алă пăчки — ножовка, ручная пила
алă протезĕ — протез руки
алă сехечĕ — наручные часы
ал сыппи — запястье
ал çупкăмĕ — кисть руки
ал çупки — кисть руки
ал туйи — трость, посох
ал туни — рука, предплечье
ал хурси — рука, предплечье
ал тӳрчĕ — тыльная сторона кисти руки
ал тӳртĕшĕ — тыльная сторона кисти руки
алăри ача — грудной ребенок
алăран алла — из рук в руки (передавать)

алă вĕççĕн —
1) рукою, руками, вручную
алă вĕççĕн çапăç — биться врукопашную
2) с рук
алă вĕççĕн сут —продавать вразнос, с рук

алă витĕр пăх — смотреть, прикрывая глаза рукой
алă пар — обмениваться рукопожатием, подавать руку для приветствия
алă тыт — обмениваться рукопожатием, подавать руку для приветствия
алă сиктер — вывихнуть руку
алă çуп — хлопать в ладоши, аплодировать
алăпа çыр — писать от руки

алла вĕрен — 1) привыкать к рукам (о ребенке) 2) приручаться (о животном)
алла вĕрент — 1) приучать к рукам (ребенка) 2) приручать (животное)
алла ил — 1) взять на руки 2) забрать в свои руки
алла кĕр (лек)  — попасться в руки к кому-л.
алла пар — дать в руки
алла тыттар — вручить
Вутăн алли вăрăм. — посл. У огня руки длинные.
Вăррăн алли илет те пĕвĕ çĕклет. — посл. Вор берет руками, да расплачивается боками.

анфилада

анфилада (вăрăм рет)
пӳлĕмсен анфилади — анфилада комнат

апăрша

бедный, несчастный, жалкий
апăрша, епле пĕтсе кайнă! — как она, бедняжка, похудела!
ку апăршана мĕнле пулăшас-ши? — как же помочь этому бедняге?
Пуян çын путек усрать, апăрша сын ача усрать. — посл. У богача много ягнят, у бедняка — детей.
Хĕрлĕ туна апăрша. (Кăвакарчăн). — загадка У босого бедняжки ноги красные. (Голубь).

аркăллă

1.
с каким-л. подолом
с
какой-л. полою
вăрăм аркăллă пальто — пальто с длинными полами

вăрăм

длинно
вăрăм çӳç — длинные волосы
вăрăм пушă — длинный кнут (пастуший)
вăрăм çул — дальняя (букв. длинная) дорога
вăрăм хумсем — физ. длинные волны
вăрăм çырса кай — длинно писать

вăрăм

высоко
вăрăм арçын — высокий мужчина
вăрăм курăк — высокая трава
сухан вăрăм çитĕнсе кайнă — лук вырос высоким

вăрăм

продолжительно, длительно, долго
вăрăм ĕмĕр — долгая жизнь
вăрăм кĕр — затяжная осень
чир вăрăма кайрĕ — болезнь затянулась
ĕçе вăрăма яр — затягивать дело

вĕçĕмлĕ

конечный
имеющий конец

Вăрăм çул та вĕçĕмлĕ. — погов. И долгая дорога имеет конец.

вырăс

прил. и сущ.
русский
вырăс халăхĕ — русский народ
вырăс хĕрарăмĕ — русская (женщина)
Пӳрте вăрăм вырăс кĕрет. (Хĕвел пайăрки). — загадка В избу входит долговязый русский. (Солнечный луч).

газик

разг.
газик (ГАЗ кăларса туна çăмăл вездеход)

галерея

1.
галерея (çурт пайĕсене пĕрлештерекен каçă е вăрăм балкон)
кантăклă галерейи — стеклянная галерея

дистанци

2. спорт.
дистанция
кĕске дистанцисем — короткие дистанции
вăрăм дистанцие чупни — бег на длинные дистанции

йăлăнтар

II.
утомлять
вăрăм çул ăна йăлăнтарчĕ — длительная поездка утомила его

кĕлет

амбарный
лабазный

ай кĕлет — нижний этаж двухэтажного амбара
колхоз кĕлечĕсем — колхозные амбары
çăнăх кĕлечĕ — мучнбй лабаз
тырă кĕлетĕ — хлебный амбар, зернохранилище
кĕлет айĕ — подполье (под амбаром)
кĕлет умĕ — площадка перед амбаром
тырра кĕлете кĕрт — засыпать хлеб в амбар
Кĕлеттĕнчен тĕкки вăрăм. (Чакак). — загадка Подпорка длиннее самой клети. (Сорока).
Сӳс кĕлет, мунчала çăраççи. (Михĕ).— загадка Пеньковый сарай, мочаловый ключ. (Мешок).

кĕпçеллĕ

2.
с каким-л. стволом
-ствольный

икĕ кĕпçеллĕ пăшал — двуствольное ружье
вăрăм кĕпçеллĕ тупă — длинноствольная пушка

кĕске

коротко
кĕске дистанци — спорт. короткая дистанция
кĕске йĕм — штанишки
кĕске пиншак — куцый пиджачок
кĕске çул — короткий путь
кĕске мăйлă — короткошеий
кĕске метражлă фильм — короткометражный фильм
кĕске хумлă — радио коротковолновый
кĕске кастар — коротко стричься
сана ку шăлавар кĕске — эти брюки тебе коротки
Кĕскерен вăрăм пулас çук. — погов. Короткому не быть длинными. (соотв. Чего нет, того не приставить).

кунçул

1.
жизнь, жизненный путь
вăрăм кунçул — долгая жизнь
иртнĕ кунçул — былое, прбшлое
поэт кунçулĕ — жизненный путь поэта
ватăлнă кунçулта — в старости, на закате дней

кунчаллă

с голенищами, имеющий голенища
с паголенками, имеющий паголенки

вăрăм кунчаллă атă — сапоги с длинными голенищами
тăвăр кунчаллă чăлха — чулки с тесными паголенками

куштан

высокомерный, надменный, спесивый, заносчивый
куштан хĕр — 1) щеголиха 2) высокомерная девушка
Куштан çыннăн челки вăрăм. — посл. У заносчивого человека язык длинный.

лав

5. ист.
гужевая повинность
ездка (в счет мирской повинности)
вăрăм лав — дальняя ездка

лăс

III. подр. —
о колыхании, встряхивании чего-л. свисающего


лăс-лăс —
1) усил. от лăс II.
качака вăрăм çăмне лăс-лăс силлентерсе чупать — коза бежит, потряхивая длинной шерстью
2) мохнатый, лохматый (о животных)
ветвистый, густолиственный (о деревьях)
3) мелкий, моросящий (о дожде)

лутра

низкий, невысокий
лутра кăна йывăç — низкорослое дерево
лутра çын — приземистый человек
Вăрмантан вăрăм, курăкран лутра. (Çул). — загадка Выше (длинее) леса, ниже травы. (Дорога).

марафон

спорт.
марафон (чи вăрăм дистанцие чупни)

маузер

маузерный
вăрăм кĕпçеллĕ маузер — длинноствольный маузер

мăйлă

2.
с каким-л. горлышком,
имеющий
какое-л. горлышко
вăрăм мăйлă — 1) с длинной шеей, длинношеий 2) с длинным горлышком
катăк мăйлă кăкшăм — кувшин с расколотым горлышком

монолог

монолог (пьесăри герой хăйне хăй е залра ларакансене калакан вăрăм сăмах)

объектив

объектив
вăрăм фокуслă объектив — длиннофокусный объектив
кинокамера объективĕ — объектив кинокамеры
улăштармалли объектив — сменный объектив

питĕркĕч

1.
запор, задвижка, засов
алăк питĕркĕчĕ — дверной засов
чӳрече питĕркĕчĕ — оконный шпингалет
Кĕлетĕнчен питĕркĕчĕ вăрăм. (Чакак). — загадка Задвижка длиннее клети. (Сорока).

пуплев

3.
фраза
вăрăм пуплев — длинная фраза
пуплевсене тĕрĕс йĕркеле — правильно строить фразы

пучушши

лутошко (липовая палка со снятым лубом)
Пучушшинчен пушăчĕ вăрăм. (Йĕлтĕр). — загадка Лыко длиннее лутошка. (Лыжи).

пушă

I.

кнут, плеть, нагайка
кĕтӳç пушши — пастуший кнут
вăрăм пушă — пастуший кнут
кĕске пушă — плеть
чĕн пушă — ременная нагайка
пушă аври — кнутовищ
пушăпа çап — стегнуть кнутом
пушша виççĕлле явнă — кнут свит в три пучка
Атăл урлă вăрăм пушă выртать. (Пăр çурăлни). — загадка Через Волгу протянулся пастуший кнут. (Трещина во льду).

пӳ

2.
рост
вăрăм пӳ — высокий рост
пĕвĕ манăнни пекех — с меня ростом
пĕве кай — вытянуться, вырасти
пӳ çӳллĕшĕ — в рост человека

рейтуз

рейтузы (çыхса тунă вăрăм йĕм)
çăм рейтуз — шерстяные рейтузы
рейтузпа çӳре — ходить в рейтузах

рокировка

шахм.
рокировка (корольпе ладьяна ылмаштарса лартни)
вăрăм рокировка — длинная рокировка
кĕске рокировка — короткая рокировка
рокировка ту — делать рокировку, рокироваться

сава

1.
общее название инструментов для строгания:
струг, рубанок, наструг т. ыт.
кĕске сава — рубанок
вăрăм сава — фуганок
икĕ питлĕ сава — двойной струг, шлихтубель
калттир сава — галтель (рубанок с узорным лезвием)
чăмăр сава — шерхебель (струг с круглым лезвием)
сава аври — рукоятка струга
сава тимĕрри — лезвие струга
сава турпасĕ — стружки
хăмана савапа савала — обстругать доску рубанком
Сава хыççăн пуртăпа касмаççĕ. — посл. После рубанка топором не тешут.

сак

1.
лавка, скамья, скамейка
нары

вăрăм сак — скамья вдоль всей стены
тăрăх сак — скамья вдоль всей стены
кутник сакки — нары возле дверей
урлă сак — нары
Ĕмĕр сакки сарлака. — посл. Скамья жизни широка. (соотв. Жизнь прожить — не поле перейти).

сентел

кумачовый
сентел çиппи — тонкие нитки (для изготовления масмака)
сарă вăрăм хĕрсене сентел масмак килĕшет — фольк. стройным русым девушкам к лицу кумачовый масмак

серпантин

серпантин (тĕслĕ хутран тунă ансăр вăрăм лента)

сухаллă

2.
усатый
-усый
(о насекомых, животных)
вăрăм сухаллă — рак длинноусый рак

сыпă

5.
промежуток, пространство, протяжение между чем-л.
угол (избы)
алăк сыппи — прихожая
алăк сыппире хывăн — раздеться в прихожей
тĕпел сыппи — передний угол
Пурнăç сыппи вăрăм. — посл. Протяженность жизни велика. (соотв. Жизнь прожить — не поле перейти).

тăс

1.
тянуть, вытягивать, протягивать
алла тăс — протянуть руку
мая тăс — вытягивать шею
Тăснă çăкăртан пăрăнма хушман. — посл. Коли протянули тебе хлеб, не отворачивайся от него.
Аллуна хăвăнтан вăрăм ан тăс. — посл. Не вытягивай руку длиннее себя. (т. е. Рукам волю не давай).

тĕк

3.
ворс
пусма тĕкĕ — ворс ткани
ку кавирĕн тĕкĕ вăрăм — у этого ковра длинный ворс

тире

тире
тире палли — знак тире
тире ларт — ставить тире
вăрăм тире — комп. длинное тире

туна

1.
стебель, черешок, ствол
хăвăл туна — полый стебель, ствол
кăмпа туни — ножка гриба
купăста туни — капустная кочерыжка
çулçă туни — черешок листа
туна çинчех пиç — созревать на корню (букв. на стебле)

туна

4. диал.
нога
туна тăли — онучи, портянки
унăн туни вăрăм — у него длинные ноги

туналлă

1.
имеющий какой-л. стебель, черешок, ствол,
с
каким-л. стеблем, черешком, стволом
вăрăм туналлă курăк — трава с длинным стеблем

туналлă

2.
имеющий какую-л. голень
вăрăм туналлă ача — голенастый мальчик

турчăка

кочерга
вăрăм турчăка — кочерга с длинной рукояткой (для русской печи)
турчăкапа кăвар — турт сгребать угли кочергой
Хана килсен, хуçа арăмĕ ялан турчăка тăрринче. — погов. Когда дома гости, хозяйка постоянно с кочергой.
Пĕччен утасси турчăкапа çухрăм виçессипе пĕрех. — погов. Одному быть в пути — что версту мерить кочергой.

тымарлă

1.
имеющий корни, с какими-л. корнями
вăрăм тымарлă — с длинными корнями
лăс тымарлă — с мочковатыми корнями

тышла

дышло
вăрăм тышла — длинное дышло

усси

ус и усы
вăрăм усси — длинные усы
усси ӳстер — растить, отпускать усы
уссине хырса пăрах — сбрить усы

халай

2.
речь
вăрăм халай — длинная речь

халалла

1.
желать кому-л. чего-л.
высказывать пожелание
вăрăм кун-çул халалла — пожелать долгих лет жизни

хăва

ивовый
вăрăм туратлă хăва — плакучая ива
сарă хăва — 1) ива прутовидная 2) ива пурпурная
тĕклĕ хăва — ива лохматая
тĕмлĕ хăва — тальник, тал
хĕрлĕ хăва — краснотал, верба красная
шурă хăва — белый тал
хăва кати — заросли ив, ракитник
хăва тĕми — ивовый куст
Хăвана çамрăк чух аваççĕ. — погов. Ивовые прутья гнут, пока они молоды. (соотв. Куй железо, пока горячо).

хăлхаллă

1.
с какими-л. ушами
-ухий

вăрăм хăлхаллă — длинноухий
катăк хăлхаллă — корноухий
мăтăк хăлхаллă — короткоухий
пысăк хăлхаллă — ушастый, с большими ушами
усăк хăлхаллă — вислоухий
хăрах хăлхаллă — одноухий
вăл хытă хăлхаллă — он туговат на ухо

хăрпăк

1.
ресница и ресницы
куç хăрпăкĕ — ресницы
вăрăм хăрпăклă куç — глаза с длинными ресницами

хобот

хобот
вăрăм хобот — длинный хобот
слон хобочĕ — хобот слона

хӳреллĕ

с каким-л. хвостом, хвостатый
вăрăм хӳреллĕ — длиннохвостый
лапсăркка хӳреллĕ — с лохматым хвостом
татăк хӳреллĕ — куцый
хӳреллĕ упăте — хвостатая обезьяна

чараксăр

1.
несдержанный, невоздержанный на язык, болтливый
чараксăр чĕлхе — 1) болтливый, длинный язык 2) болтун
Чакакăн хӳри вăрăм, чараксăр çăварăн чĕлхи вăрăм. — посл. У сороки хвост длинный, у болтуна язык долгий.

чăпăркка

плеточный
вăрăм чăпăркка — бич
чăпăркка аври — кнутовище

чĕлхе


вăрăм чĕлхе — болтун
йӳплĕ чĕлхе — сплетник (букв. раздвоенный язык)
пыллă чĕлхе — подхалим, льстец (букв. медовый язык)
пар чĕлхе — сосулька
пĕчĕк чĕлхе — анат. язычок
пушмак чĕлхи — язычок ботинка
чĕлхе вĕçĕнчех — вертится на языке (о слове)
чĕлхе çинчех — вертится на языке (о слове)
чĕлхи кĕçĕтет — у него язйк чешется (сказать что-л.)
чĕлхе çаврăнмасть — язык не поворачивается (сказать что-л.)
чĕлхе çыхланать — язык заплетается, язык коснеет
чĕлхĕм хăрса лартăр! — отсохни (у меня) язык! (клятвенное выражение)
чĕлхене вĕçертсе яр — давать волю языку, распускать язык
чĕлхене чар — придержать язык
чĕлхене çырт — прикусить язык, держать язык за зубами
чĕлхепе çу — льстить, подлизываться
чĕлхи çине çăпан тухасчĕ — типун ему на язык
чĕлхи çине шĕпĕн тухасчĕ — типун ему на язык
чĕлхи уçăлчĕ — у него развязался язык
чĕлхӳне çăтса ярăн — можно проглотить язык (о вкусной пище)
вăл чĕлхине кăларса чупать — он бежит, высунув язык

чи

I.
частица,  
служит для образования форм превосходной степени

самый, весьма
наи-

чи авалхи — самый древний
чи вăрăм кун — самый длинный день
чи кĕске — самый короткий
чи малтан — 1) с самого начала 2) прежде всего
чи пысăк — наибольший, максимальный
вăл чи юлашки килчĕ — он пришел самым последним

шашка

II.
шашка (хĕç) [кабардин sešxo — вăрăм çĕçĕ]
касак шашки — казацкая шашка
шашка йĕнни — ножны шашки

шлейф

шлейф (хĕрарăм кĕпин вăрăм арки)

шпалер

2.
шпалер (явăнакан ӳсентăрансене тытăнтармалли решетке)
иçĕм шпалерĕсем — шпалеры винограда

шӳкĕр

диал.
сосулька
çуркунне шӳкĕр вăрăм пулсан, йĕтĕн лайăх пулать — если весной сосульки бывают длинные, то хорошо уродится лен (народная примета)

яв

1.
вить, свивать
плести

вĕрен яв — вить веревку
чечексенчен пуç кăшăлĕ — яв плести венок из цветов
çивĕт яв —заплетать косы
Темлĕ вăрăм явсан та, вĕрен вĕçĕ тухатех. — посл. Какую длинную веревку ни вить, а конец выйдет.

явăнчăк

1.
вьющийся
явăнчăк туна — вьющийся стебель
çӳçĕ унăн явăнчăк — у него вьющиеся волосы

яр


алла вăрăм яр — проявлять алчность, зариться
алла ирĕке яр — дать волю рукам
алла ярса ил — взять в свои руки
асран ан яр — постоянно думать о ком-чем-л.
ăша хĕлхем яман во рту маковой росинки не было
куçран ан яр — не выпускать из поля зрения
намăса яр — выставлять на посмешище
пуç яруст. сослать (в ссылку)
пуçа лăш яр — опустить голову
салам яр — приветствовать (в письме)
çăвар тутине яр — вызывать неприятное ощущение во рту
ташша яр — пуститься в пляс
тымар яр — пускать корни, укореняться
хваттер яр — сдавать жилье, пускать на квартиру
хунав яр — пускать побеги (о деревьях, кустах)
чĕлхене яр — распустить язык
шухăша яр — повергнуть в раздумья
ыйха яр — спать мертвым сном
юрра яра пар — распевать песни, заливаться
ятна ан яр — не урони свою честь
ят яр — опозорить, осрамить, обесчестить
ярса пус — шагнуть
ярса тыт — схватить, задержать

çилхе

грива
арăслан çилхи — львиная грмва
ут çилхи — конская грива
çилхе çийĕ — загривок
çилхене çивĕтле — заплести гриву
хум çилхи — перен. гребешки волн, гривы волн
вăрăм çилхесем — ирон. попы (букв. долгогривые)
Уй-уй урлă хура çилхеллĕ ут кĕçенсе чупать. (Пуйăс). — загадка Через поля мчится со ржанием черногривый конь. (Поезд).

ĕмĕр

3.
жизнь, годы, пора жизни
çамрăк ĕмĕр — молодые годы, молодость
яш ĕмĕр — молодые годы, молодость
ĕмĕр тăршшĕпе — всю жизнь
вăрăм ĕмĕр сун — пожелать долгих лет жизни
ĕмĕр ирттер — прожить жизнь
ман ĕмĕре çитĕ — хватит на мой век, на мою жизнь
Çамрăк ĕмĕр иккĕ килмест. — посл. Молодость дважды не приходит
Ĕмĕр сакки сарлака. — посл. Скамья жизни широка. (соотв. Жизнь прожить — не поле перейти.
Пурăннă ĕмĕрте катах пуртă та кирлĕ пулнă, тет. — посл. В долгой жизни может пригодиться и щербатый топор.

вĕрен

веревочный, канатный
пушат вĕрен — веревка из лыка
мунчала вĕрен — веревка из лыка
вĕрен вĕççĕн — на привязи
вĕрен шалçи — колышек для привязи
вĕрен пусма — веревочная лестница
вĕренпе çых — обвязать веревкой
Вăрăм вĕренĕн вĕçĕ çук. (Çул). — загадка Длинная веревка конца не имеет. (Дорога).

сенĕк

1.
вилы
вăрăм сенĕк — вилы с длинным череном
кĕлте сенĕкĕ — вилы для снопов
тимĕр сенĕк — железные вилы
сенĕк аври — черен вил
пĕр сенĕк утă — беремя сена (один захват вилами)
Сĕм вăрманта сенĕклĕх тупаймăн. (Лаша хӳри). — загадка В дремучем лесу не найдешь развилистого дерева. (Лошадиный хвост).

кăритур

коридор
вăрăм кăритур — длинный коридор
сывлăшри кăритур — перен. воздушный коридор

вăрăм


вăрăм лавист. 1) ямская повинность 2) мирская подвода
вăрăм сава — фуганок
вăрăм урапа — долгуша (телега для перевозки бревен)
вăрăм ыйхă — смерть (букв. долгий сон)
вăрăм чĕлхе — болтливый человек, длинный язык

сăмса


ама туна сăмсибот. рыльце пестика
сăмсана каçăрт — задирать нос, важничать
сăмса айĕнчех — под самым носом
Сăмса айĕнчи курăнмасть, вăрман урли курăнать.
погов. Что под носом — не видно, а что за лесом — видно.
сăмсана чик — совать нос, соваться куда-л.
юраман çĕре сăмсуна ан чик! — не суй своего носа куда не следует!
сăмсана пăр — нос воротить
сăмсу çине карт — заруби себе на носу

солитер

II.
солитер [тёр] (хăю евĕр вăрăм шĕвĕрĕлчен)

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

бейсболка

ç.с. Вăрăм сăмсаллă спорт кепки (карттусĕ). Аудиторире бейсболкăпа, ура хуçлатса, ...чăмлак кавлесе лараççĕ. ÇХ, 23.10.1998, 2 с. Чăваш таможни ... 2322 бейсболкăна çак [тăлăх] ачасене валеçсе пама йышăннă. ÇХ, 1999, 6 /, 1 с. Э.Иглесиас шӳтлеме юратать, хăй бейсболкăпа майка тăхăнса янă. Т-ш, 2000, 42 /, 11 с. Иртнинче Дима хăйĕн бейсболкине пăрахса хăварнă. ÇХ, 2001, 22 /, 8 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вăй

мышца
вăй патăр — Бог на помочь!
вăйлă — сильный
вăйсăр — бессильный
вăйпа — силом
вăйпа туртса илнĕ — отняли силом
вăйлă çын — силач
вăйĕ вăрăм тунайăн пек — силишка, что у комаришки
вăй çитменнине ан тапăн теççĕ — не нападай на того, на кого сил не хватит
вăйран ытлашшине ан ĕçле — не берись за непосильное
вăйлан, вăйлăлан —усиливаться
вăйлăлат, вăйлат — усилить; усиливать

вăрăм

длинный, долгий
вăрăм туна — комар
вăрăм вĕрен — длинная веревка
вăрăм йумах — долгая сказка
вăрăм хӳре — волк
вăрăм тенкел — скамья
курăк вăрăммине хам куçпах курса пĕлтĕм — то (обстоятельство), что трава высока, я узнал, повидав собственными глазами

пушă

II.
плеть
кнут

вăрăм пушă — пастуший кнут
пушă аври — кнутовище

çурта

свеча
ăвăс çурта — восковая свеча
çурта лартаканни — подсвечник
вăрăм çурта айĕнче лармалли каç — вечер сидения под длинной свечей (из поминальных обрядов)

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

заповедь

Турă кĕнекинчи вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмах; закон; Турă хушни; Турă йĕрки. Вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмахсене (заповедьсене) Турă еврей халăхне Моисей пророк урлă Христос çураличчен 1615 çул малтан Синай тăвĕ çинче панă [Наставление 1896:21]; Турă хушнисене (заповедьсене) пĕлетĕн <…> [Господа 1898:105]; Турă йĕркисенчен (заповедьсенчен) пуринчен те чăн асли хăйшĕ тенĕ [Господа 1898:112]; Епле эпĕ аннем пиллĕхне, Туррăн аçуна, аннӳне хисепле, хăнах ырă пулĕ, çĕр çинчи ĕмĕрӳ вăрăм килĕ тесе хунă заповеде (закона) пурăнăçпа улăштарăп, епле эпĕ Турă законне пăсăп [Отец 1904:11].

лента

хăю. Хунар шăтăкĕ тĕлĕнче машинăпа витĕр курнан çурхах пек ансăр вăрăм (хăю) лента çаврăнса тăрать [Çулталăк 1913:26].

молебен

кĕске кĕлĕ. Архиерей мантия тăхăнса пырса хĕресе чуп тусан чиркĕве кĕнĕ; унта кĕске кĕлĕ (молебен) пулнă, ун хыççăн протодиакон уншăн ĕмĕр вăрăм пултăр тесе каланă [Освящение 1904:7]; Эрех ĕçмен çынсен ушкăнне кĕрес тиекен çын чи малтан ушкăнпа тăвакан кĕске кĕлĕре (молебенра) итлесе тăрать <…> [Устав 1904:3].

резак

çĕçĕ. Кашта варри тĕлне аял енчен вăрăм çĕçĕ хурсан çĕре йĕр тумалли резак (çĕçĕ) пулать [Костычев 1908:9].

сеялка

тырра ретĕн акакан машина. Тырра çапла акасса ретĕн акакан машинапа (сеялкапа) акаççĕ. <…> сеялка урапаллă вăрăм арча пек пулать [Способы 1911:6].

çитĕн

ӳс. Вăл ерсенех йывăçăн çӳлçисем типме пуçлаççĕ, çамрăк туратсем çитĕнме (ӳсме) чарăнаççĕ [Яблонная 1915:4]; Çамрăк калча пит хитре çитĕнет (ӳсет), вăрăм ану та сип-симĕс выртать [Поучения 1904:19].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

бегун

сущ.муж., бегунья жен.
чупăçă, чупуçă; чупакан; бегун на длинные дистанции вăрăм дистанцисене чупакан

бесконечный

прил.
1. (син. безграничный, беспредельный) вĕçсĕр-хĕрсĕр, вĕçĕ-хĕррисĕр, чикĕсĕр; бесконечное мировое пространство вĕçĕ-хĕррисĕр тĕнче уçлăхĕ
2. (син. длинный, долгий, продолжительный), бесконечно нареч. вăрăм, вĕçĕмсĕр, вĕçленме пĕлми; дорога тянется бесконечно çул пĕр вĕçĕмсĕр тăсăлса выртать
3. (син. чрезвычайный, сильнейший) питĕ вăйлă, иксĕлми, çав тери; бесконечная радость иксĕлми савăнăç

болотный

прил.
шурлăх -о; шурлăхри; болотные растения шурлăх ӳсен-тăранĕ; болотные сапоги шурлăх атти, вăрăм атă

вал

1. сущ.муж., множ. валы
1. (син. насыпь) вал (тăпра купаласа тунă вăрăм хӳтлĕх); крепостной вал крепость валĕ
2. (син. волна) хум, пысăк хум; пенистые валы кăпăклă хумсем

виться

глаг. несов.
1. (син. обвиваться) явăн, явкалан; вьющиеся растения явăнакан ӳсен-тăран
2. (син. кружиться, изгибаться) пăтран, кускала; собака вьётся у ног йытă ура айĕнче кускалать
3. (син. подниматься, кружиться) явăн, çĕклен, йăсăрлан, мăкăрлан; над дорогой вьётся пыль çул çийĕн тусан йăсăрланать

высокий

прил., высоко нареч.
1. (ант. низкий) çӳллĕ, вăрăм; высокая гора çӳллĕ сăрт; высокий столб вăрăм юпа; высоко в небе чăн тӳпере
2. (син. большой, значительный; ант. низкий) пысăк, вăйла; высокая температура пысăк температура; высокий урожай вăйла тыр-пул; высокая вода тулăх шыв, ейӳ шывĕ
3. (син. значимый, важный, почётный) пысăк, чаплă, чыслă; высокая ответственность пысăк яваплăх; высокие гости чаплă хăнасем ♦ высокий голос çинçе сасă; быть высокого мнения пысăка хур; товары высшего качества чи паха таварсем

гладиолус

сущ.муж.
гладиолус (вăрăм туналлă, капăр çеçкеллĕ пахча чечекĕ)

дистанция

сущ.жен. (син. промежуток)
дистанци, хушă, çул, вăрăмăш (тăршшĕне палăртса хуни); бег на длинные дистанции вăрăм дистанцисене чупни, пысăк вăрăмăша чупни; дистанция между автомашинами автомашинăсен хушши

длинный

прил. (ант. короткий)
вăрăм; длинная доска вăрăм хăма, рукав слишком длинен çанă ытла вăрăм

длительный

прил. (син. долгий; ант. краткий)
вăрăм, вăрах; длительная командировка вăрăм командировка; длительное время пысăк хушă, вăрах хушă

долгий

прил., долго нареч. (син. длительный, продолжительный; ант. краткий)
вăрах, вăрăм; на долгий срок вăрах вăхăта; долгая жизнь вăрăм ĕмĕр; не долго думая нумай шухăшласа тăмасăр ♦ отложить в долгий ящик ĕçе вăраха яр; долго ли до беды инкек куçа курăнса килмест

жизнь

сущ.жен.
1. (ант. смерть) пурнăç, пурăну, пурăнни; возникновение жизни на Земле Çĕр çинче пурнăç пуçланса кайни
2. пурнăç, ĕмĕр, кун-çул; долгая жизнь вăрăм ĕмĕр; прожить жизнь в труде пурнăçа ĕçлесе ирттер
3. кого-чего или какая пурнăç, ĕç-хĕл, пурнăç-тăрмăш; общественная жизнь общество пурнăçĕ; оторваться от жизни пурнăç-тăрмăшран уйрăлса кай ♦ отдать жизнь пурнăçа пар (вилни çинчен); воплотить в жизнь пурнăçа кĕрт; между жизнью и смертью пурнăçпа вилĕм хушшинче, ни чĕрĕ ни вилĕ; Жизнь прожить — не поле перейти посл. ĕмĕр сакки сарлака

жираф

сущ.муж. и жирафа жен.
жираф (Африкăра пурăнакан вăрăм ураллă, вăрăм мăйлă чĕр чун)

журавль

сущ.муж.
тăрна; гнездо журавля тăрна йăви ♦ колодезный журавль пусă тараси (шыв ăсмалли вăрăм кашта)

зудеть

глаг. несов. (сын. чесаться)
кĕçĕт, сăрăлтат; кожа зудит от комариных укусов ӳт-тир вăрăм тунасем çыртнипе сăрăлтатать

колба

сущ.жен.
колба (хими сăнавĕсем тумалли вăрăм мăйлă кĕленче савăт)

комар

сущ.муж.
вăрăм туна; малярийный комар сив чир вăрăм туни

косматый

прил.
çăмламас, лапсăркка; косматая собака вăрăм çăмлă йытă; косматая шапка лапсăркка çĕлĕк

ножка

сущ.жен.
1. ура, тяппа (ачан)
2. ура (сĕтел-пуканăн); туна (кăмпан); белый гриб с толстой ножкой тачка туналлă шурă кăмпа

павлин

сущ.муж.
турткăш (вăрăм хитре хӳреллĕ кайăк)

плеть

сущ.жен.
1. (син. кнут) пушă, чăпăркка; пастушья плеть кĕтӳçĕ пушши, вăрăм пушă
2. (син. стебель) авăр, хунав, путранкă; плети хмеля хăмла путранки

продолжительный

прил., продолжительно нареч.
вăрах, вăрăм; продолжительное время вăрах вăхăт

прожить

глаг. сов.
1. (син. пробыть, просуществовать) пурăн, пурăнса ирттер; он прожил долгую жизнь вăл вăрăм ĕмĕр пурăнса ирттернĕ
2. что (син. истратить) тăкакла, салат, пĕтер; прожить все деньги укçана йăлтах салатса пĕтер

ряса

сущ.жен.
ряса (пупсен сарлака вăрăм тумĕ)

стебель

сущ.муж., множ. стебли
кĕпçе, вулă, туна; стебель камыша хăмăш вулли; стебель листа çулçă туни

стрелка

сущ.жен.
1. йĕп (сехетен, приборсен); секундная стрелка часов сехетĕн çеккунт йĕппи
2. туна, кĕпçе, пуша (суханăн); стрелка тюльпана тюльпан чечекĕн туни; лук выбросил стрелки сухан пушана ларнă

тире

сущ.нескл.сред.
тире, вăрăм йĕр (— палли)

тушканчик

сущ.муж.
çĕр мулкачи (вăрăм хӳреллĕ пĕчĕк чĕр чун)

фраза

сущ.жен. (син. высказывание)
пуплев; длинная фраза вăрăм пуплев

фуганок

сущ.муж.
вăрăм сава

халат

сущ.муж.
халат (шалпар, вăрăм тум); больничный халат больница халачĕ; узбеки ходят в ватных халатах узбексем ваткăллă халатпа çӳреççĕ

хобот

сущ.муж.
хобот (слон йышши чĕр чунсен вăрăм сăмси); хобот мамонта мамонт хобочĕ

шаг

сущ.муж., множ. шаги
1. утăм, утас; сделать один шаг пĕр утăм ту; идти широким шагом вăрăм утасласа ут; на каждом шагу кашни утăмрах
2. (ант. бег) утă, утти, утăмлав; утăмлани, утаслани; лошадь идёт шагом лаша утса пырать; прибавить шагу васкарах ут
3. (син. действие, поступок) утăм, ĕç, тăвăм, хăтланăш; неосторожный шаг асăрханмасăр тунă ĕç

шов

сущ.муж., множ. швы
1. çĕвĕ (çĕленĕ вырăн); машинный шов машинăпа тунă çĕвĕ; ручной шов алăпа тунă çĕвĕ
2. çĕвек (суран вырăнĕнче юлни); наложить швы после операции операци хыççăн çĕвек хур, каснă вырăна çĕлесе ларт
3. çĕвĕ, çĕвек (шăратса, чутласа сыпăнтарнă йĕр); сварочный шов шăратса туна çĕвĕ

янтарь

сущ.муж.
янтарь (йывăç сухăрĕ хытса пулнă илемлĕ чул); украшение из янтаря янтарьтен туна капăрлăх

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ик

(ик', ик); два. См. икĕ; иккĕ. Орау. Вăрăм сăмсаллине кунта эп ик çынна (или: ик çын) пĕлеп. СТИК. Ик ĕмĕр тытаймĕ-ха, унтан та юлĕ, тупăкне илсе кĕреймĕ (два века не проживет). Орау. Ик чӳлмек сĕт исе килчĕ. Нринесла целых два горшка (или две кринки) молока. Завражн. Ку ик ял арман. Эта мельница принадлежит двум деревням. Сборн. † Пĕчĕкçĕ тутăр, хрантсус тутăр — ăна ик сум вуннă (т.-е. шестьдесят кол. на серебро) кам памĕ? Сред. Юм. Ик чон полсан, пĕрне сана парăтăм, тесе, пит юратнине пĕлтерсе калани. Сред. Юм. Ик послăх ӳстереть. Иккĕ алланнă (=авланнă) çынна: ик послăх ача ӳстерет, теççĕ: (два выводка ребят ростит). 1b. Ик май та кастарать (говорят про человека изменчивого; с одним он говорит так, а с другим по другому). 1b. Ик айкки те тăвайкки. Маншĕн полсан, ик айкки те тăвайкки. Для меня все равно. Орау. Ик эрнериача; ребенок двух недель от рождения. Шурăм-п. Ик-виçшер лаша, по две, по три лошади.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

аист

аист (вăрăм ураллă шултра вĕçен кайăк).

амазонка

амазонка (1. авалхи грексен мифологийĕнчи вăрçă ĕçне юратса пурăннă хĕрарăм; 2. хĕрарăм-юланутçă; 3. хĕрарăмăн юланутпа çӳремелли вăрăм тумтирĕ).

арапник

арапник (сунарçăсен йытăсене çапмалли кĕске авăрлă вăрăм пушши, йытă чăпăркки).

аркан

аркан, мăйкăч, мăйкăчла вăрăм пăяв, вĕрен.

ванна

ванна (1. шыва кĕмелли вăрăм, тарăн савӑт; 2. тĕрлĕ шывран ванна туса эмеллени, чиртен сывални).

вымпел

вымпел (çар карапĕ çине çакакан йĕкĕр вĕçлĕ вăрăм флаг).

высокий

1. çӳллĕ, вăрăм пӳллĕ, пысăк; 2. чаплă, пысăк; высокий гость чаплă (хăклă) хăна. 3. çинçе; высокий голос çинçе сасă.

разумный

ӑслӑ, тӑнлӑ, тӑнлӑ-пуҫлӑ (ҫын); разумный поступок ӑспа туна ӗҫ.

рост

1. ӳсӗм, ӳсни; 2. ӳссе пыни, ӗҫ малалла кайни, вӑйланни; рост сельского хозяйства и промышленности ялхуҫалӑхпа промышленность ӳссе пыни, хӑпарса, вӑйланса пыни; 3. пӳ, пӗв; человек высокого роста вăрăм пӳллӗ (ҫӳллӗ) çын; ростом с меня ман ҫӳллӗш.

стебель

-бля м. туна, авӑр; стебель огурца хӑяр аври; вьющийся стебель явӑнакан туна; цепляющийся стебель ҫыхӑнакан туна; подземный стебель ҫӗр айĕнчи туна.

плеть

ж. 1. пушӑ, чӑпӑркка; 2. туна, авӑр явӑнса ӳсекен ӳсентӑрансен (пӑрҫан, хӑярӑн) туни; плеть хмеля хӑмла аври.

чалма

чалма (арçын мусульмансем пуçа çавăрса çыхакан вăрăм сурпан).

толстовка

толстовка (çиелтен тăхăнакан, пиçиххиллĕ, пĕрмеллĕ вăрăм кĕпе, Лев Толстой писатель Техаса çӳренĕ пекки).

тюрбан

тюрбан (хĕвелтухăçĕнчи халăхсем пуçа тюбетейка çинчен çыхакан вăрăм сурпан).

хворостина

вăрăм хулă.

хобот

хобот, вăрăм сăмса (слонăн).

ходули

тăрнаккай, вăрăм ура (утса çӳремелли пускăчлă икĕ вăрăм патак).

фнорд

фнорд, тинĕс ури (çӳллĕ, чăнкă çыранлă ансăр вăрăм залив).

фуганок

фуганок (вăрăм сава).

фура

фура (вăрăм урапа).

у

пред. с род. п. 1. патĕнче; он живёт у брата вăл пиччĕш патĕнче пурăнать; 2. -ăн, -ен; у осла длинные уши ашакăн хăлхи вăрăм; у меня болит голова манăн пуç ыратать; 3. -ра, -рев -та, -те; моя книга у товарища ман кĕнеке юлташра; 4. -ран, -рен, -тан, -тен, топор я взял у кузнеца пурта эпĕ тимĕрçĕрен илтĕм.

ушастый

пысăк хăлхаллă, вăрăм хăлхаллă (йытă, тăмана).

як

як (Монголире, Тибетра усракан ĕне евĕрлĕ, вăрăм çăмлă, пысăк мăйракаллă выльăх).

байка

байка (вăрăм çăмлă çемçе матери).

балахон

балахон (шалпар вăрăм халат).

балка

II вăрăм тип çырма.

бекас

шур чăххи, шур таки, шыв качаки, шурлăхра пурăнакан вăрăм сăмсаллă пĕчĕк кайăк.

бич

1. вăрăм пушă, чăпăркка; 2. шар, инкек.

болонка

болонка (пӳртре пурăнакан вăрăм çăмлă пĕчĕк йытă).

бурак

пурак, тăрăс, сапа, хурăн хуппинчен туна савăт.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

аист

(шапа тарçи) аист. — ciconia [вăрăм туналлă пысăк вĕçен кайăк]; Ази аисчĕ азиатский аист — anastomus oscitans; Африка аисчĕ африканский аист — ibis ibis; Инçет Хĕвелтухăç аисчĕ дальневосточный аист — ciconia boyciana; хура аист чёрный аист — ciconia nigra

ара

ара - аrа [Америкăра пурăнакан вăрăм хӳреллĕ пысăк попугай]

ат пăри сăмса

шилоклювка — recurvirostra avosetta [çинçе вăрăм сăмсаллă шыв чăххи]

вăрăмтуна

комар — culex [йĕкĕр çунатлă, вăрăм ураллă кăпшанкă]; нăйкăш вăрăмтуна комăр-пискун — culex pipiens; сивчир вăрăмтуни малярийный комар — anopheles maculipennis; явăнакан вăрăмтуна комар-дергун — tendipes pedellus

вылявçă упăте

игрунка — callithrix jacchus [Америкăра пурăнакан вăрăм хӳреллĕ пĕчĕк упăте]

гавиал

гавиал — gavialis [Кăнтăр Азире пурăнакан тăрăхла вăрăм пуçлă крокодил]

гепард

гепард — acinonyx jubatus [кушак йăхĕнчи вăрăм ураллă тискер чĕрчун]

джейран

джейран — gazella subgutturosa [пушхирте пурăнакан çинçе вăрăм ураллă антилопа]

жираф

жираф — giraffa camelopardalis [Африкăра пурăнакан вăрăм мăйлă, вăрăм ураллă кавлекен чĕрчун]

йĕп вăрри

(çарлан лĕппи) стрекоза — anisoptera [вăрăм çинçе кӳлепеллĕ, пысăк çунатлă кăпшанкă]; кăвак кӳлепеллĕ йĕп вăрри стрелка — agrion; лаптак йĕп вăрри плоская стрекоза — libellula depressa; симĕс кӳлепеллĕ йĕп вăрри люткa — lestes; чиперкке йĕп вăрри стрекоза-красотка — calopteryx virgo

калта

ящерица — lacerta [шуса çӳрекенсен йăхĕнчи вăрăм çинçе хӳреллĕ чĕрчун]; йăрă калта прыткая ящерица — lacerta agilis; пĕчĕк калта ящурка — eremias; симĕс калта зелёная ящерица — lacerta viridis; çавра пуçлă калта круглоголовка — phrynocephalus; çĕленле калта желтопузик — ophisaurus apodus [урасăр калта]; улăх калти луговая ящерица — lacerta practicola; чĕррĕн çуратакан калта живородящая ящерица — lacerta vivipara

капуцин

капуцин — capucinus [Кăнтăр Америкăра пурăнакан вăрăм хӳреллĕ хура упăте]

кăрăпчак

вальдшнеп — scoloрох rusticola [вăрăм сăмсаллă вăрман чăххи]

кăткăçиен

муравьед — myrmecophaga tridactyla [Кăнтăр Америкăра пурăнакан вăрăм сăмсаллă, пысăк хӳреллĕ тискер чĕрчун]

колибри

колибри — trochilus [Америкăра пурăнакан вăрăм сăмсаллă чи пĕчек вĕçен кайăк]

мандрил

мандрил — mandrillus sphinx [Африкăра пурăнакан пысăк пуçлă, вăрăм хӳреллĕ упăте]

мартышка

(маймăл) мартышка — cercopithecus [Африкăpa пурăнакан вăрăм хӳреллĕ упăте]

мулкач

(куян) заяц — lepus [вăрăм хăлхаллă, кĕске хӳреллĕ сĕт çиекенсен йăхĕнчи чĕрчун]; вăрман мулкачĕ заяц-беляк — lepus timidus; хир мулкачĕ заяц-русак — lepus europaeus; пушхир мулкачĕ заяц-толай (песчаник) — lepus tolai

пăрчăкан

трясогузка — motacilla [çерçи йышши вăрăм хӳреллĕ вĕçен кайăк]; сарă пăрчăкан жёлтая трясогузка (плиска) — motacilla fiava; cap пуçлă пăрчăкан желтоголовая трясогузка — motacilla citreda; cap çурăмлă пăрчăкан желтоспинная трясогузка — motacilla lutea; шурă пăрчăкан белая трясогузка — motacilla alba

псефур

псефур — psephurus gladius [осетр йăхĕнчи вăрăм сăмсаллă пысăк пулă]

розали

розалия — leontideus rosalia [сарлака сăмсаллă вăрăм хӳреллĕ хĕрлĕ упăте]

сарган

сарган — belone belone [вăрăм туталлă çăткăн тинĕс пулли]

сервал

сервал — felis serval [Америкăра пурăнакан вăрăм ураллă тискер кушак]

солитёр

солитёр — taenia [этем пыршинче пурăнакан хаю евĕрлĕ вăрăм шĕвĕрĕлчен]; вăкăр солитёрĕ бычий солитёр — taenia hynchus saginatus; сысна солитёрĕ свиной солитёр — taenia solium

çapа çерçи

летучая мышь — microchiroptera [шăши евĕрлĕ вĕçекен чĕрчун]; вăрăм хăлхаллă çара çерçи длинноухая ночница — myotis bechasteini; ик тĕслĕ çара çерçи двухцветный кожан — vespertilio murinus; каçхи пĕчĕк çара çерçи малая вечерница — nyctalus leisleri; каçхи пысăк çара çерçи большая (гигантская) вечерница — nyctalus lasiopterus; каçхи хĕрлемес çара çерçи рыжая вечерница — nyctalus noctula; мăйăхлă çара çерçи усатая ночница — myotis mystacinus; пĕве çара çерçийĕ прудовая ночница — myotis dasycneme; пысăк хăлхаллă çара çерçи ушан — plecotus auritus; такан сăмсаллă çара çерçи подковонос — rhinolophus; шыв çapа çерçийĕ водяная ночница — myotis daubentoni

çĕлен майĕ

змеешейка — anhinga anhinga [тропикра пурăнакан вăрăм мăйлă пысăк шыв чăххи]

çĕр мулкачĕ

тушканчик — dipodidae [çĕр шăтăкĕнче пурăнакан вăрăм хӳреллĕ, мулкач евĕрлĕ чĕрчун]; мăк ураллă çĕр мулкачĕ мохноногий тушканчик — dipus sagitta; пĕчĕк çĕр мулкачĕ малый тушканчик — allactaga elater; Северцев çĕр мулкачĕ тушканчик Северцева — allactaga severtzovi; сикевçĕ çĕр мулкачĕ тушканчик-прыгун — allactaga saltator; тачка хӳреллĕ çĕр мулкачĕ толстохвостый тушканчик — pygerethmus; хăйăр çĕр мулкачĕ песчаный тушканчик — laculus

çуйăн

сом — sulurus [юханшывра пурăнакан вăрăм уссиллĕ пысăк çăткăн пулă]; Амур çуйăнĕ амурский сом — parasilurus azotus; электричествăллă çуйăн электрический сом — malapterurus electricus

тамарина

тамарина — saguinus [Кăнтăр Америкăра пурăнакан вăрăм хӳреллĕ упăте]

таракан

таракан — blattella [кăшлакан вăрăм уссиллĕ кăпшанкă]; Лапланди тараканĕ лапландский таракан — ectobius lapponicus [Европа вăрманĕнче пурăнакан таракан]; çеçенхир тараканĕ степной таракан — ectobius duskei; хĕрлĕ таракан рыжий таракан — blattella germanica; хура таракан чĕрный таракан — blatta orientalis

тăмана

сова — strix [каçхи çăткăн кайăк]; вăрăм хӳреллĕ тăмана длиннохвостая неясыть — strix uralensis; кил-çурт тăмани домовой сыч — athene noctua; пĕчĕк тăмана совка (сплюшка) — otus scops; пулă тăмани рыбная сова — ketupa; сăрă тăмана серая неясыть — strix aluco; сухаллă тăмана бородатая неясыть — strix nebulosa; çерçи тăмани воробьиный сыч — glaucidium passerinum; тĕклĕ ураллă тăмана мохноногий сыч — aegolius funereus; хăлхаллă тăмана ушастая сова — asio otus; хурчкалла тăмана ястребиная сова — surnia ulula [хурчка евĕрлĕ тăмана]; шурă тăмана белая (полярная) сова — nyctea scandiaca; шурлăх тăмани болотная сова — asio flammeus

тăрна

журавль — grus [вăрăм мăйлă тата вăрăм ураллă пысăк вĕçен кайăк]; Даур тăрни даурский журавль — grus vipio; пуç кăшăллă тăрна венценосный журавль — baleorica regulorum; шурă тăрна белый журавль (стерх) — grus leucogeranus; сăрă тăрна серый журавль — grus grus; хура тăрна чёрный журавль — grus monachus; чиперкке тăрна журавль-красавка — anthropoides virgo; яппун тăрни японский журавль — grus japonensis

тăрнаккай

ходулочник — himantopus himantopus [кăнтăрта пурăнакан вăрăм туналлă шыв чăххи]

тинĕс слонĕ

морской слон — mirounga leonina [вăрăм сăмсаллă пысăк тюлень]

тинĕс хĕрри чарлакĕ

поморник — stercorarius [тинĕс хĕрринче пурăнакан чарлак йышши вĕçен кайăк]; вăрăм хӳреллĕ тинĕс хĕрри чарлакĕ длиннохвостый поморник — stercorarius longicaudus; вăтам тинĕс хĕрри чарлакĕ средний поморник — stercorarius pomarinus; кĕске хӳреллĕ тинĕс хĕрри чарлакĕ короткохвостый поморник — stercorarius parasiticus; пысăк тинĕс хĕрри чарлакĕ большой поморник — stercorarius skua

тыркас

суслик — citellus [кăшлакансен йăхĕнчи уй-хир чĕрчунĕ]; вăрăм хӳреллĕ тыркас длиннохвостый суслик — citellus undulatus; Даур тыркасĕ даурский суслик — citellus dauricus [Инçет Хĕвелтухăçра пурăнакан тыркас]; Европа тыркасĕ европейский суслик — citellus citellus; пĕчĕк тыркас малый суслик — citellus pygmaeus; пысăк тыркас большой суслик — citellus major; сарă тыркас жёлтый суслик — citellus fulvius; чăпар тыркас крапчатый суслик — citellus suslicus

фазан

фазан — phasianus colchicus [кăнтăрта пурăнакан вăрăм хӳреллĕ хитре чăхă]

фаэтон

фаэтон — phaethan [вăрăм хӳреллĕ тинĕс кайăкĕ]; cap сăмсаллă фаэтон желтоклювый фаэтон — phaethon lepturus; хĕрлĕ сăмсаллă фаэтон красноклювый фаэтон — phaethon aethereus; хĕрлĕ хӳреллĕ фаэтон краснохвостый фаэтон — phaethon rubricauda

фламинго

фламинго — phoenicopterus [кукăр сăмсаллă, вăрăм ураллă шыв кайăкĕ]; кĕрен фламинго розовый фламинго — phoenicopterus roseus; хĕрлĕ фламинго красный фламинго — phoenicopterus ruber

фрегат

фрегат — fregata [тропикра пурăнакан вăрăм хӳреллĕ тинĕс кайăкĕ]; пĕчĕк фрегат малый фрегат — fregata ariel; пысăк фрегат большой фрегат — fregata minor

хĕлĕх хӳре

шилохвост (шилохвостка) — anas acuta [çинçе, вăрăм хӳреллĕ кăвакал]

чакак

сорока — pica pica [курак йăхĕнчи вăрăм хӳреллĕ ула вĕçен кайăк]

чарлан

(шапа хуралçи) цапля — ardea [вăрăм туналлă шыв кайăкĕ]; Египет чарланĕ египетская цапля — bubulcus ibis [Çурçĕр Африкăpa пурăнакан capă сăмсаллă чарлан]; сарă чарлан жёлтая цапля — ardeola ralloides; сăрă чарлан серая цапля — ardea cinerea; хĕрлĕ чарлан рыжая цапля — ardea purpurea; шурă чарлан белая цапля — egretta alba

чĕкеç

ласточка — hirundo [вăрăм хӳреллĕ пĕчĕк вĕçен кайăк]; сăрт-ту чĕкеçĕ горная ласточка —ptyonoprogne rupestris; çыран чĕкеçĕ береговая ласточка — riparia riparia; хула чĕкеçе (шур кут) городская ласточка (воронок) delichon urbica; ял чĕкеçĕ деревенская ласточка (касатка) — hirundo rustica

шăлан

жулан — lanius cristatus [чакак евĕрлĕ пĕчĕк çăткăн вĕçен кайăк]; вăрăм хӳреллĕ шăлан длиннохвостый сорокопут — lanius schach [Вăтам Азире пурăнакан шăлан]; сăрă шăлан серый сорокопут — lanius excubitor; хĕрлĕ пуçлă шăлан красноголовый сорокопут — lanius senator; хура çамкаллă шăлан чернолобый сорокопут — lanius minor

шыв калти

тритон — triturus [çĕрте те, шывра та пурăнакан вăрăм хӳреллĕ калта евĕрлĕ чĕрчун]; Альпа шыв калти альпийский тритон — triturus alpestris; Европа шыв калти тритон обыкновенный — triturus vulgaris; Карпат шыв калти карпатский тритон — triturus montandoni; Кĕçĕн Ази шыв калти малоазиатский тритон — triturus vitatus; тура çурăмлă шыв калти гребенчатый тритон — triturus cristatus

щитень

щитень — triops cancriformis [вăрăм хӳреллĕ пĕчĕк рак]

эрешмен

паук — aranea [пай ураллисен йăхĕнчи карта тăвакан наркăмăшлă чĕрчун]; вăрăм туналлă эрешмен сенокосец — pholcus falangioides; кайăкçиен эрешмен паук-птицеяд — avicularia metallica; кил-çурт эрешменĕ домовой паук — tegenaria domestica; нӳхреп эрешменĕ погребной паук — segestria senoculata; çăмлă эрешмен сольпуга (фаланга)— galeodes araneoides; хĕреслĕ эрешмен паук-крестовик — araneus diadematus; xypa çăмлă эрешмен дымчатая сольпуга (фаланга) — galeodes fumigatus; шыв эрешменĕ водяной паук (паук-серебрянка) — argyroneta aquaticа

явăнакан вăрăм туна

см. вăрăм туна

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

долгожители

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

долгожительство

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

явăçтар явăл явăн явăн-юççи « явăнакан вăрăм туна » явăнкала явăнтар явăнчăк явăнчăклан явăт

явăнакан вăрăм туна
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org