Шырав: ӳкен-тăран

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

кĕлер

1.
бeчить, парить, золить обл. (белье)
кĕпе кĕлерме тытăнсан, чавса тăран кĕл пултăм — фольк. принявшись бучить белье, я по локти испачкалась в золе (из причитаний невесты)

определени

определительный
анлă определени — распространенное определение
уйрăм тăран определени — обособленное определение
определени пулакан предложени — определительное предложение

тăран

1.
насыщаться, наедаться, напиваться
утолять голод, жажду

çисе тăран — наесться
ĕçсе тăранаймастăп — не могу напиться

тăрана пĕлми —
1) ненасытный, прожорливый
тăрана пĕлми кăвакал — прожорливая утка
2) ненасытно, прожорливо
тăрана пĕлми çи — есть прожорливо

тăраниччен çи — наесться досыта, до отвала
тавтапуç, мăй таранах тăрантăм — спасибо, сыт по горло
Пĕçерекен пăспа тăранать. — погов. Стряпуха и запахом сыта бывает.
Çын пани тутанмалăх, ĕçлесе илни — тăранмалăх. — посл. Угощения хватит лишь отведать, а заработанного— чтобы наесться досыта.

тăран

5.
с деепр. др. глагола
передает предельную степень осуществления выражаемого им действия:
 
выляса тăран — наиграться
кулса тăран — вдоволь насмеяться
çывăрса тăран — выспаться
çывăрса тăранайман ача — невыспавшийся ребенок
ку чечекĕсем курса тăранмалла мар — нельзя наглядеться на эти цветы

юхан-тăран

проточный, текучий, струящийся
юхан-тăран шывсем — проточные воды

çи

II. глаг.

1.
есть, кушать
апат çи — есть, кушать, принимать пищу
апат çисе тух — выйти из-за стола (после еды)
вилкăпа çи — есть вилкой
ĕçсе çи — пить и есть, угощаться
ирхи апат çи — завтракать
каçхи апат çи — ужинать
кăшт çикеле — перекусить
пирĕнпе çиме лар! — садись с нами кушать!
çиме ларт — посадить за стол, накормить
çиме тутлă — хороший на вкус
çиме юрăхсăр — несъедобный
çисе кур — попробовать, отведать уст.
çакна çисе пах-ха — попробуй-ка вот это
çисе тăран — наесться, насытиться
çисе тултар — разг. объесться
çисе яр — съесть, поесть (все)
каюра хурт-кăпшанкă çисе пурăнать — крот питается насекомыми
ача чĕчĕ çиет — ребенок сосет грудь
йытă çимен! — бран. пес бы его съел!
йытă çиесшĕ! — бран. пес бы его съел!
Çиекен лаша çултан юлман, тет. — погов. Хорошо питающийся конь в пути не отстанет.
Çулла çу çиет, хĕлле типĕ тытать. (Кустăрма). — загадка Летом ест масло, а зимой постится. (Колесо (телеги)).

çывăр

1.
спать
почивать
уст.
выртса çывăр — ложиться спать
çĕр çывăрмасăр ĕçле — работать всю ночь без сна
харлаттарса çывăр — храпеть во сне
хытă çывăр — спать крепко
çывăрас килет — мне хочется спать, меня клонит ко сну
çывăрса тăр — проснуться
çывăрса тăран — выспаться
çывăрса юл — проспать, опоздать
çывăрмалли пӳлĕм — спальня
ача çывăрмалли пӳлĕм — детская спальня
çывăрмалли пӳлем гарнитурĕ — спальный гарнитур
шăв-шав çывăрма памасть — шум не дает спать

ĕç

II. глаг.

1.
пить
ăш каниччен ĕç — напиться, утолить жажду
тĕксшсе ĕç — пить, чокаясь с кем-л.
шаклаттарса ĕç — пить, чокаясь с кем-л.
шыв ĕç — пить воду
эмел ĕç — принять, выпить лекарство
ĕçмелли шыв —  питьевая вода
ĕçес килет — мне хочется лить
ĕçсе пăх — отпить, попробовать (какую-л. жидкость)
ĕçсе тăран — напиться
Шăнкăр-шăнкăр шыв юхать, шăнкăрч чĕппи шыв ĕçет. — фольк. Ручей звонко журчит, а скворчонок воду пьет.

ӳкен-тăран

собир.
заваль, хлам

ӳкен-тăран

завалящий, негодный
кăларса пăрах ку ӳкен-тăрана! — выкинь этот хлам!

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

клонла

ç.с., биол. Ӳсен-тăран е чĕрчун организмĕн пĕр-пĕр клеткине арлăх-вăрлăхсăр аталантарса йĕкĕреш хăраххи ӳстер. Юлашки вăхăтра организмсене клонласси пирки нумай калаççĕ. ÇХ, 1998, 3 /, 5 с. Часах тепĕр тĕрлĕ преступлени — клонланă этем органĕсемпе саккунсăр сутă тăвасси анлă сарăласса палăртаççĕ. Ч-х, 1999, 14 /, 3 с.

куккурус

п.в. Капмар пучахлă, çӳллĕ те тачка туналлă пулакан ӳсен-тăран тата унăн сарă та шултра вăрри; кукуруза. Çакăн чухлă вăй хурсан, юратса ĕçлесен, мĕншĕн çитĕнмĕ вăл кукурус. Хв. Уяр, 1965, 114 с. Н.Волкова ... куккурусăн 250 сортне мĕнле сăнани çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. Х-р, 19.01.1999, 1 с. Куккуруспа соякомбикорм завочĕсене, рис халăха сутма. ХС, 1999, 19 /, 1 с. — куккурус вăрлăхĕ (Г.Краснов, 1979, 123 с.); куккурус анисем (И.Шордан, 1985, 188 с.); кукурус ак (Х-р, 3.08.1993, 3 с.); куккурус çитĕнтер (Х-р, 8.06.1999, 4 с.); куккурус силосĕ (ХС, 1999, 31 /, 2 с.); куккурус çăнăхĕ (С-х, 2000, 36 /, 1 с.); куккурус çăвĕ (С-х, 2000, 37 /, 1 с.); куккурус çӳçи (С-х, 2001, 35 /, 3 с.); — ВЧС, 1971, 309 с.; Ашмарин, VI, 267 с.

кукурус

п.в. Капмар пучахлă, çӳллĕ те тачка туналлă пулакан ӳсен-тăран тата унăн сарă та шултра вăрри; кукуруза. Çакăн чухлă вăй хурсан, юратса ĕçлесен, мĕншĕн çитĕнмĕ вăл кукурус. Хв. Уяр, 1965, 114 с. Н.Волкова ... куккурусăн 250 сортне мĕнле сăнани çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. Х-р, 19.01.1999, 1 с. Куккуруспа соякомбикорм завочĕсене, рис халăха сутма. ХС, 1999, 19 /, 1 с. — куккурус вăрлăхĕ (Г.Краснов, 1979, 123 с.); куккурус анисем (И.Шордан, 1985, 188 с.); кукурус ак (Х-р, 3.08.1993, 3 с.); куккурус çитĕнтер (Х-р, 8.06.1999, 4 с.); куккурус силосĕ (ХС, 1999, 31 /, 2 с.); куккурус çăнăхĕ (С-х, 2000, 36 /, 1 с.); куккурус çăвĕ (С-х, 2000, 37 /, 1 с.); куккурус çӳçи (С-х, 2001, 35 /, 3 с.); — ВЧС, 1971, 309 с.; Ашмарин, VI, 267 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

кур

видеть
кура тăран — постоянный знакомый
курайман — завистливый, ненавистливый, враждебный
кураймастăп — ненавижу, завидую
курнă çын — пожилой человек
куриччен курассăн супмарăм — пока не видал, и не чаял, что увижу
курнинчен курманни теççĕ — лучше не видеть, чем видеть
курса куç тăранми — ненаглядный
епĕ ырă курмасси каймасăрах курăнать — еще не вышедши замуж уже можно видеть, что (в доме мужа) я не увижу добра (причитания невесты — Ред.)
темĕн те пĕр кураççĕ — испытавают, не знаю что
кури-курми пынă тĕл — иногда видел, иногда нет
куран куçа курми ту — притворись, что не видишь
курай — быть в состоянии видеть
курайман-тăшман — враг ненавистник
кураймасăр — с сердцов
курăн — виднеться
курăнми — невидимый
курăнса тăр — торчать
курăнăç — свидеться

ĕç

I.
пить
ĕçсе тăран — напиться
ĕçесрен-çийесрен пит уçă вĕсем — они очень щедры на угощение
ĕçме-çиме — пища и питье
ĕçмелли — питье (что можно пить), напиток
ĕçес килчĕ — захотелось пить
ĕçес килни — жажда
ĕçкĕ — попойка, пир
ĕçке-çике ĕçеççĕ — пируют
ĕçке кун — день пирушки
ĕçкĕçĕ — пьяницы
ĕçтер — угощать, поить
ĕçке ларчĕç

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

ананас

сущ.муж.
ананас (тропикри ӳсен-тăран, унăн техĕмлĕ çимĕçĕ)

анатомия

сущ.жен.
анатоми, тытăмлăх (чĕрĕ организмсен тытăмне тĕпчекен ăслăлăх); анатомия человека этем анатомийĕ; анатомия растений ӳсен-тăран тытăмлăхĕ

бамбук

сущ.муж.
бамбук (кăнтăрти хăвăл туналлă ӳсен-тăран); заросли бамбука чăтлăх бамбук

банан

сущ.муж.
банан (тропикри ӳсен-тăран, унăн çимĕçĕ); спелые бананы пиçнĕ банан

белок

сущ.муж.
белок (чĕрĕ организма питĕ кирлĕ органика пĕрлешĕвĕ); растительные белки ӳсен-тăран белокĕсем; содержание белка в кормах выльăх апатĕнчи белок хисепĕ

ботанический

прил.
ботаника -ĕ; ботанический сад ботаника сачĕ (ӳсен-тăран пухса ĕрчетекен, сăнавсем тăвакан учреждени)

вид

2. сущ.муж.
1. тĕс (биологи классификацийенчи ушкан); виды растений ӳсен-тăран тĕсĕсем
2. (син. разновидность, тип) тĕс, евĕр, ушкăн; виды спорта спорт тĕсĕсем ♦ несовершенный вид глагола глаголан вĕçленмен тĕсĕ; совершенный вид глагола глаголăн вĕçленнĕ тĕсĕ (вырăс чĕлхинче)

виться

глаг. несов.
1. (син. обвиваться) явăн, явкалан; вьющиеся растения явăнакан ӳсен-тăран
2. (син. кружиться, изгибаться) пăтран, кускала; собака вьётся у ног йытă ура айĕнче кускалать
3. (син. подниматься, кружиться) явăн, çĕклен, йăсăрлан, мăкăрлан; над дорогой вьётся пыль çул çийĕн тусан йăсăрланать

выспаться

глаг. сов.
çывăрса тăран, тăраниччен çывăр

гербарий

сущ.муж.
гербари (типĕтнĕ ӳсен-тăран пуххи)

декоративный

прил.
илем -ĕ, илемлĕх, капăрлăх; декоративные растения илемлĕх ӳсен-тăран

жир

сущ.муж., множ. жиры
çу; растительные жиры ӳсен-тăран çăвĕсем; животные жиры выльăх çăвĕсем; рыбий жир пулă çăвĕ; топить жир çу шăрат ♦ с жиру бесится иртĕхсе пурăнать

жить

глаг. несов.
1. (син. существовать) пурăн, ĕмĕрле, ĕмĕр ирттер; он жил долго вăл нумай пурăннă; растения не могут жить без солнца ӳсен-тăран хĕвелсĕр пурăнма пултараймасть
2. (син. проживать, обитать) пурăн; мы живём в деревне эпир ялта пурăнатпăр; жить с семьёй кил-йышпа пĕрле пурăн
3. чем и на что (син. кормиться) пурăн, тăранса пурăн; старики живут на пенсию ватăсем пенсипе пурăнаççĕ
4. кем-чем (син. увлекаться) хытă кăсăклан, чуна пар; девушка живёт музыкой хĕр музыкăпа хытă кăсăкланать ♦ жить чужим умом çын хыççăн кай; жить надеждой шанса тăр, шанчăкпа пурăн

кактус

сущ.муж.
кактус (йĕплĕ-йĕплĕ, тачка туналлă ӳсен-тăран)

клетка

2. сущ.жен.
клетка (организмăн чи пĕчĕк пайĕ); растительные клетки ӳсен-тăран клеткисем

клетчатка

сущ.жен. (син. целлюлоза)
клетчатка (ӳсен-тăран хуппинчи тĕп япала)

колодец

сущ.муж.
çăл, пусă; колодец с журавлём тарасаллă пусă; сруб колодца çăл пури ♦ артезианский колодец артезиан çăлĕ (шыв хăйĕн пусăмĕпе тухса тăран шăтăк)

колючий

прил.
1. йĕплĕ, йĕпленчĕк, чикен, чикенчĕк; колючие растения йĕпленчĕк ӳсен-тăран
2. (син. язвительный) йĕплĕ, йĕплевлĕ, тăрăхлавлă; йĕплекен, тăрăхлакан; колючие слова йĕплĕ сăмахсем

комнатный

прил.
1. пӳлĕм -ĕ; пӳлĕмри; комнатная дверь пӳлĕм алăкĕ
2. (син. домашний) кил -ĕ; килти, кил-çуртри; комнатные растения килти ӳсен-тăран; комнатная температура кил-çуртри температура (виçеллĕ шайри)

кормиться

глаг. несов.
1. (син. есть, питаться) çи, тăран; овцы кормятся на лугу сурăхсем улăхра çисе çӳреççĕ
2. тăранса пурăн; кормиться торговлей суту-илӳпе тăранса пурăн

культура

сущ.жен.
1. культура (çынсен, обществăн пурлăх тата ăс-тăн ĕçĕнчи çитĕнĕвĕсем); материальная культура пурлăх культури; национальная культура наци культури; мировая художественная культура тĕнчери ӳнер культури
2. культура, этеплĕх (этемĕн аталану шайĕ); человек высокой культуры культурăллă çын
3. культура (ĕрчетекен выльăх-чĕрлĕх е ӳсен-тăран тĕсĕ); сельскохозяйственные культуры ял хуçалăх культурисем; конопля — ценная техническая культура кантăр — паха техника культури ♦ физическая культура ӳт-пĕве аталантарни

культурный

прил., культурно нареч.
1. культура -ĕ; культурăллă; культурный человек культурăллă çын; культурные учреждения культура учрежденийĕсем; отдыхать культурно культурăллă кан
2. алла илнĕ, алла вĕрентнĕ; культурные растения алла илнĕ ӳсен-тăран

масло

сущ.сред.
1. çу; сливочное масло услам çу; топлёное масло шăратнă çу, сар çу; растительное масло ӳсен-тăран çăвĕ; есть хлеб с маслом çупа çăкăр çи
2. çуллă сăрă; писать картину маслом çуллă сăрăпа картина ӳкер

мир

1. сущ.муж., множ. миры
1. (син. вселенная) тĕнче, çут тĕнче; происхождение мира çут тĕнче пулса кайни
2. (син. Земля) Çĕр, тĕнче; народы мира тĕнчери халăхсем; чемпион мира тĕнче чемпионĕ; он много поездил по миру вăл нумай тĕнче касса çӳренĕ
3. (син. область, сфера) тĕнче, хутлăх; мир животных чĕр чун тĕнчи; мир растений ӳсен-тăран тĕнчи; мир звуков сасăсен хутлăхĕ; внутренний мир человека этем чун-чĕри ♦ всем миром пĕтĕм йышпа; пойти по миру çука ер, кĕлмĕçе тух; На миру и смерть красна посл. Йыш çинче вилĕм те хăрушă мар

наесться

глаг. сов., чего (син. насытиться; ант. проголодаться)
тăран, çисе тăран, хырăма тăрант; дети наелись пирога ачасем тăраниччен кукăль çирĕç; я ещё не наелся манăн хырăм тăранмарĕ-ха

напиться

глаг. сов.
1. ĕçсе тăран, тăраниччен ĕç, ăша кантар (ĕçсе); напиться ключевой воды çăлкуç шывĕ ĕçсе тăран
2. ĕçсе ӳсĕрĕл, ӳсĕрĕличчен ĕç

орган

сущ.муж.
1. орган, пай (ӳт-пĕвĕн); органы дыхания сывлав органĕсем; органы речи пуплев органĕсем; органы растений ӳсен-тăран пайĕсем
2. (син. организация) орган; органы власти власть органĕсем; органы здравоохранения сывлăх сыхлав органĕсем
3. (син. издание) орган, кăларăм; органы печати хаçат-журнал

органический

прил.
органика -ĕ, организм -ĕ; органикăллă; органический мир организмсен тĕнчи (ӳсен-тăран, чĕр чун хутлăхĕ); органическая химия органика химийĕ; органические и минеральные удобрения органикăллă тата минераллă удобренисем

растение

сущ.
сред. ӳсен-тăран, ӳсĕмлĕх, йывăç-курăк; мир растений ӳсен-тăран тĕнчи; лекарственные растения сиплĕ йывăç-курăк

растительность

сущ.жен.
ӳсен-тăран, ӳсĕмлĕх, йывăç-курăк; тропическая растительность тропикри йывăç-курăк

растительный

прил.
ӳсен-тăран -ĕ, ӳсĕмлĕх -ĕ; растительное масло ӳсен-тăран çăвĕ, тип çу

сорт

сущ.муж., множ. сорта
1. суйлăх (таварăн пахалăх шайĕ); мука первого сорта пĕрремĕш суйлăх çăнăх
2. суйлăх (культурăллă ӳсен-тăран тĕсĕ); урожайные сорта свёклы тухăçлă кăшман суйлăхĕсем

физиология

сущ.жен.
физиологи (чĕрĕ организмăн пурнăçне, унăн пайĕсен ĕçне-хĕлне тĕпчекен ăслăлăх); физиология человека этем физиологийĕ; физиология растений ӳсен-тăран физиологийĕ

флора

сущ.жен.
ӳсен-тăран, йывăç-курăк; флора тундры тундра ӳсен-тăранĕ

царство

сущ.сред.; множ. царства
1. патшалăх (патша тытса тăракан çĕршыв); избрание на царство патшана суйласа лартни
2. чего тĕнче, хутлăх; царство растений ӳсен-тăран тĕнчи; Антарктика — царство вечных льдов Антарктика — ĕмĕрхи пăрсен хутлăхĕ

цвести

глаг., 1 и 2 л. не употр.
çурăл, чечеклен, чечеке лар, çеçкене лар; черёмуха цветёт çĕмĕрт çеçки çурăлнă, çĕмĕрт çеçкене ларнă ♦ он цветёт здоровьем вăл сып-сывă; вода в пруду цветёт пĕвери шыв симĕсленет (вĕтĕ ӳсен-тăран ĕрченипе)

цветущий

прил.
1. чечеклĕ, чечек кăларан; цветущие растения чечеклĕ ӳсен-тăран
2. сывă, вăйлă, çирĕп, чечекленекен; цветущее здоровье çирĕп сывлăх; цветущая республика чечекленекен республика

целлюлоза

сущ.жен. (син. клетчатка)
целлюлоза (ӳсен-тăран клеткисен хытă пайĕ; унпа промышленноçра анлăн усă кураççĕ)

ядовитый

прил.
1. (син. токсичный, отравляющий) наркăмăшлă; ядовитые вещества наркăмăшлă япаласем; ядовитые растения наркăмăшлă ӳсен-тăран
2. и ядовито нареч. (син. язвительный, злобный) йĕплĕ, вĕчĕх, вĕчĕрхенчĕк; ядовитые слова вĕчĕрхенчĕк сăмахсем

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

иклет

(ик'л'эт'), икать. Шурăм-п., № 27. Вара унăн иклетни чарарăнать. Тогда он перестает икать. Янтик. Мĕн иклетсе тăран эс кунта? — кай, çывăр. М. Яльчики Т. Мĕн иклетсе ларан?

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

удовлетвориться

сов., удовлетворяться несов. кăмăл тул, сапăр пул, тăран, кăмăла тултар, çырлах.

В.Г. Егоров редакциленĕ чăвашла-вырăсла словарь (1935)

а

2. союз
а, же
а мĕн уссăр каласа тăран ун çинчен — а чего попусту толкуешь об этом

Çавăн пекех пăхăр:

ӳ ӳ-ӳ ӳк ӳкем « ӳкен-тăран » ӳкер ӳкерĕн ӳкерттер ӳкерӳ ӳкерчĕк

ӳкен-тăран
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org